- KIRMIZI ET(geviş getiren hayvanlar domuz hariç),

- ZEYTİN,

VE DAHA NİCELERİ…

http://www.kuran-ikerim.org/index.php?s=article&aid=1058

http://www.google.com.tr/images?hl=tr&source=imghp&biw=1362&bih=478&q=cennet+meyveleri&btnG=G%C3%B6rsellerde+Ara&gbv=2&aq=f&aqi=&aql=&oq=

http://www.google.com.tr/images?hl=tr&biw=1362&bih=478&gbv=2&tbs=isch%3A1&sa=1&q=tropikal+meyveler&aq=f&aqi=&aql=&oq=

BOL BOL YİYİN İÇİN, SPOR YAPIN, SAĞLIKLI VE HUZURLU YAŞAYIN…

Holy Quran and the Prophet Ibrahim and the sacrifice

http://www.google.com.tr/search?hl=tr&cp=23&gs_id=2c&xhr=t&q=kuran%C4%B1%20kerim%20ve%20hz%20ibrahim%20ve%20kurban&rlz=1R2ADRA_trTR413&gs_sm=&gs_upl=&bav=on.2,or.r_gc.r_pw.,cf.osb&biw=1441&bih=625&wrapid=tljp1326998458317025&um=1&ie=UTF-8&sa=N&tab=Tw#pq=kuran%C4%B1+kerim+ve+hz+ibrahim+ve+kurban&hl=tr&cp=52&gs_id=9&xhr=t&q=Holy+Quran+and+the+Prophet+Ibrahim+and+the+sacrifice&pf=p&sclient=psy-ab&rlz=1R2ADRA_trTR413&source=hp&pbx=1&oq=Holy+Quran+and+the+Prophet+Ibrahim+and+the+sacrifice&aq=f&aqi=&aql=&gs_sm=&gs_upl=&bav=on.2,or.r_gc.r_pw.,cf.osb&fp=497141a7c1022a94&biw=1441&bih=625

BAZILARI DA KURBAN KESMEZ. KURBANLA DALGA GEÇER.

• 

  Fatih Sargın BAZILARI İÇKİ İÇER KILDIKLARI NAMAZ KABUL OLMAZ.

  58 dakika önce · BeğenBeğenmekten Vazgeç
• 

  Fatih Sargın BAZILARI DAĞLANARAK DÖVME YAPTIRIR. BÖYLE DÖVME YAPTIRANLARIN NAMAZI KABUL OLMAZ.

  57 dakika önce · BeğenBeğenmekten Vazgeç
• 

  Fatih Sargın BAZILARI HERŞEY PARA DER. BİLMEZLER Kİ KALİTELİ, DAYANIKLI ve SAĞLIKLI ŞEYLERİN PARA ETTİĞİNİ…

  30 dakika önce · BeğenBeğenmekten Vazgeç
• 

  Fatih Sargın BAZILARI İNSAN PARA İÇİN HERŞEYİ YAPAR DER. BİLMEZLER Kİ SADECE KATMA DEĞERİ YÜKSEK MİLLİ ÜRETİMİN MİLLİ SERMAYEYİ KAT BE KAT ARTTIRACAĞINI.

  29 dakika önce · BeğenBeğenmekten Vazgeç
• 

  Fatih Sargın BEN TÜRKÜM KANIMDA ARARPLIKTA, TÜRKLÜKTE VAR. AMA BEN MÜSLÜMANIM VE MÜSLÜMAN OLMAKTAN GURUR DUYUYORUM. TÜRK BUDUR: YILDIRIMDIR, KASIRGADIR. TÜRK ASLA ESİR OLMAZ.

  27 dakika önce · BeğenBeğenmekten Vazgeç
• 

  Fatih Sargın BAZILARI SÜNNET OLUR BAZILARI SÜNNET OLMAZ…
• BİZ DEĞİŞMİYORUZ DEĞİTİRMEK İSTEYENLERİN DE OYUNLARINA GELMİYORUZ…

Üstün performans sağlayan etkin piyasaların oluşturulması

ÖNSÖZ

Bu bilgiler, Fatih Sargın’ın 2006 – 2012 yılları arasında yaptığı bulguların ardından geliştirilmektedir. Sargın, yaptığı çalışmalarda aşağıdaki bilgilerden hareketle pazar portföyünün üzerinde performans gösteren portföyün nasıl oluşturulabileceğini göstermek amacındadır. Çalışmalarının sonuçları, Finansal Varlıkları Fiyatlama Modeli’ni İMKB’de test edenler için kaynak niteliğindedir. Optimizasyon ile ilgili kaynağa ulaşmak için aşağıdaki mail adresime taleplerinizi yönlendirebilirsiniz:

fatihsargn@hotmail.com

Bu model, aynı zamanda oluşturulacak etkin piyasaların nasıl düzenleneciğinin göstergesidir.

Finansal Varlıkları Fiyatlama Modeli’ne göre baz alınan pazar portföyü, aynı risk düzeyinde en yüksek ortalama getiriyi sağlayan ve risksiz faiz oranına teğet olan en iyi portföyü simgelemektedir. Ancak uygulamada, aynı risk seviyesinde en yüksek ortalama getiri sağlayan, dolayısıyla geçmiş performansı t anındaki pazar portföyü performansının üzerinde olan hisse senetleri bulunmaktadır.

İMKB hisse senetleri piyasasında 1986 – 2007 arasında yapılan incelemede, hisse senetleri arasındaki korelasyon katsayısının genellikle pozitif olduğu görülmüştür. Bu durum, çeşitlendirmeden çok(çeşitlendirmenin etkisi zayıftır), değişim katsayısına göre hisse senetlerinin seçimini ön plana çıkarmaktadır.

Sermaye pazarını en iyi temsil eden benchmarkı oluşturmak son derece önemlidir. Çünkü, sanıldığının aksine(çeşitlendirmenin aksine) hisse senetleri pazarında geçmiş performansı üstün olan portföyler çok az sayıda hisse senedinden oluşmaktadır. Çünkü, İMKB’de yer alan hisse senetleri arasındaki korelasyon katsayısı genellikle +0,2 ile +0,6 arasında değişmektedir.  Bu, çeşitlendirmenin etkisinin zayıf olduğunun göstergesidir. Bununla birlikte, etkin performans gösteren portföyleri oluşturmak için net kar/özsermaye oranı uzun vadede yüksek olan etkin şirketlerin kurulması gerekmektedir.

Bununla birlikte, t anında oluşturulan ex-post optimum portföylerin performansı genellikle t+1 dönemindeki pazar portföyü performansının altında gerçekleşmektedir. Bu durum, sadece geçmişteki bilgilerden hareketle üstün performans gösteren portföylerin oluşturulamayacağının, dolayısıyla gelecekteki beklentilerin ve beklentilerden sapmaların analize dahil edilmesi gerektiğinin bir kanıtıdır. Uygulamada pazar portföyü, aynı beklenen risk seviyesinde en yüksek beklenen getiri sağlayamadığından özel olarak oluşturulmuş benchmark portföylerine gereksinim duyulmaktadır.

1. NORMALLİK VARSAYIMI VE GETİRİ ORANLARININ NORMAL DAĞILIMA YAKINSATILMASI

Enflasyonun yüksek olduğu ülkelerde, getiri oranı dağılımının normale yakınsaması için, öncelikle getiri oranı enflasyon oranından arındırılmalı, gerçek getiri oranı hesaplanmalıdır. Daha sonra gerçek getiri oranı logaritmik getiri oranına dönüştürülmelidir. Böylece, enflasyonun getiri oranı üzerinde yarattığı şişkinlik giderilebilir ve getiri oranı normal dağılıma yakınsatılabilir. Bu şekilde hesaplanan getiri oranı serisi, log – gerçek getiri oranı serisi şeklinde nitelendirilebilir.

2. HİSSE SENEDİ SEÇİMİ VE BENCHMARK PORTFÖYLERİNİN OLUŞTURULMASI

Birinci olarak , pazardaki hisse senetlerinin uzun vadeli log – gerçek getiri oranı serisi dikkate alınarak ilgili hisse senetlerinin değişim katsayısı hesaplanır. Daha sonra, hisse senetlerinin değişim katsayıları en küçükten en büyüğe doğru sıralanır. Hisse senedi değişim katsayılarının ortalaması dikkate alınarak iki sepet belirlenir. Birinci sepet: değişim katsayısı pazar ortalamasının(ilgili endeks değişim katsayısının) altında olan hisse senedi sepeti; ikinci sepet değişim katsayısı pazar ortalamasının(ilgili endeksin değişim katsayısının) üstünde olan hisse senedi sepeti.

İkinci olarak, her iki sepetteki ilgili şirketlerin uzun vadeli mali kar/özsermaye oranından oluşan zaman serisi dikkate alınır. Bu seri enflasyon oranından arındırılır ve gerçek mali kârlılık oranı serisine ulaşılır. Daha sonra, seri değerleri arasında değişimler logaritmik olarak hesaplanır ve log-gerçek mâli kârlılık oranı serisine ulaşılır. İlgili hisse serilerin ortalama log – gerçek mâli karlılık getiri oranından sapmaları hesaplanarak, riskleri bulunur. Daha sonra, risk seviyeleri ilgili ortalama log – gerçek net mâli kârlılık oranlarına bölünerek mâli kârlılık değişim katsayıları belirlenir.  Bulunan mâli kârlılık değişim katsayıları küçükten büyüğe doğru sıralanır ve pazarın mâli değişim katsayısı ile karşılaştırılır. Böylece iki sepet daha belirlenir: Mâli kârlılık değişim katsayısı pazar ortalamasının(ilgili endeksin mâli kârlılık değişim katsayısının) altında olan hisse senedi sepeti ve mâli kârlılık değişim katsayısı pazar ortalamasının(ilgili endeksin mâli kârlılık değişim katsayının) üstünde olan hisse senedi sepeti.

Üçüncü olarak ilgili şirketlerin gelecekte uzun vadede sağlayacağı beklenen net nakit akımlarını(proforma gelir tablosundaki net nakit akımlarını), kabul edilen yatırım projesinin(veya projelerinin) maliyetine eşitleyen iç verim oranı dikkate alınır. Her şirket için hesaplanan iç verim oranlarını küçükten büyüğe doğru sıralanır. Endekse konu olan hisse senetlerinin ağırlıkları ile iç verim oranlarının ağırlıkları çarpılarak iç verim oranlarının pazar ortalaması bulunur. Böylece iki sepet daha belirlenir: İçverim oranı pazar ortalamasının(endeksin iç verim oranının) üstünde ve altında olan hisse senedi sepeti.

Bu durumda altı portföy elde edilir. Biz burada sadece ilgililer üzerinde duracağız:

1) Log gerçek getiri oranı değişim katsayısı pazar ortalamasının altında, mâli kârlılık değişim katsayısı pazar ortalamasının altında ve iç verim oranı pazar ortalamasının üzerinde olan hisse senedi sepeti (ELDE TUTULACAK HİSSE SENETLERİNİN(ŞİRKETLERİN) EN İYİ BİLEŞİMLERİNİN BULUNMASINDA DİKKATE ALINACAK SEPET)

2) Log gerçek getiri oranı değişim katsayısı pazar ortalamasının üstünde, mâli kârlılık değişim katsayısı pazar ortalamasının üstünde ve iç verim oranı pazar ortalamasının altında olan hisse senedi sepeti (AÇIĞA SATILACAK HİSSE SENETLERİNİN(ŞİRKETLERİN) EN İYİ BİLEŞİMLERİNİN BULUNMASINDA DİKKATE ALINACAK SEPET)

Birinci sepetteki hisse senetlerinin optimizasyonundaki amaç, aynı risk seviyesinde uzun vadede en yüksek beklenen getiri sağlayan etkin set bileşenlerini(ağırlıklarını) bulmaktır. Birinci sepetteki hisse senetlerinin özelliği, bu senetlerin geçmişte pazar portföyünün üstünde gösterdiği performansı gelecekte de gösterme beklentisidir.(YATIRIM YAPILACAK ULUSLARARASI SEKTÖR VE ALT SEKTÖR BİLEŞİMLERİNİN BELİRLENMESİNDE DE DİKKATE ALINABİLİR: ÖNEMLİ OLAN MİLLİ SERMAYE İLE ÜRETMEK)

İkinci sepetteki hisse senetlerinin optimizasyonundaki amaç, aynı risk seviyesinde uzun vadede en düşük beklenen getiri sağlayan  pasif set bileşenlerini(ağırlıklarını) bulmaktır. İkinci sepetteki hisse senetlerinin özelliği, bu senetlerin geçmişte pazar portföyünün altında gösterdiği performansı, gelecekte de gösterme beklentisidir. (ELDEN ÇIKARILACAK(SATILACAK) SEKTÖR VE ALT SEKTÖR BİLEŞENLERİNİN BELİRLENMESİNDE DE DİKKATE ALINABİLİR)

Etkin ve pasif set bileşimlerini verecek her iki set için, çeşitlendirme için gerekli en az hisse senedi sayısı belirlenmelidir: En az 15 hisse senedi gibi.

ilgili modele göre risk ve beklenen getiri hesaplamaları ile optimizasyonun nasıl yapıldığını öğrenmek için http://fatihsargin.files.wordpress.com/2009/11/tez-2006.doc tezini tıklayarak inceleyebilir ve çözebilirsiniz.

3. MAKRO EKONOMİK FAKTÖRLER, İLGİLİ PORTFÖYLERİN BEKLENEN GETİRİ VEYA RİSK TAHMİNLERİ ve ZAMANLAMA

Markowitz ortalama varyans modeline göre elde tutulan ve açığa satılan portföy ex-post’tur. Diğer deyişle,  t anında optimizasyona tabi tutularak bulunan her iki portföy, t anında riske uyarlanmış en yüksek ve en düşük ortalama getiri bileşenlerini veren iki seti(etkin seti ve pasif seti) ifade etmektedir. Ancak yatırımcı, bu iki sete t anında yatırım yapmakta ve portföyünü t + 1 anında satacak veya satın alacaktır. Yatırımcı, t+1 anındaki(ex-ante) en iyi(en verimli=etkin) portföy bileşimlerine(en verimli şirketlerin hisse senetlerine) yatırım yapmalı, en kötü portföy bileşimlerini(en verimsiz şirketlerin hisse senetlerini) açığa satmalıdır. Bunu çözümlemek için  ilgili portföylerin beklenen getirisi ve beklenen riski t+1 dönemine uyarlanmalıdır. Diğer deyişle, t anında yatırım yapacak yatırımcı t+1 dönemindeki etkin ve pasif set bileşimlerini tahmin etmelidir. Etkin portföylerin önemli bir özelliği yenilikçi, çağın değerlerine ayak uyduran, rekabeti yüksek olan, kurumsal planlamaya, başabaşın üstünde çıktı elde etmeye çalışan işletmeler olmasıdır.

Etkin çeşitlendirilmiş ve aynı risk seviyesinde en yüksek(veya en düşük) beklenen getiri sağlayan etkin(veya pasif) set bileşimlerinin bulunması için ilgili portföylerin t+1 dönemindeki beklenen getirisini ve riskini tahmin etmek son derece önemlidir. Ortalama getiri yanında geleceğe ilişkin beklentiler, beklentilerden sapmalar analize dahil edilmelidir. Optimum portföyler iyi derecede çeşitlendirildiği taktirde, bu portföyler sadece ulusal ve uluslararası makro ekonomik ve politik risk faktörlerindeki değişmelerden etkilenecektir. Diğer ifadeyle, optimum portföyler makro ekonomik(faiz, döviz kuru, enflasyon, ekonomik büyüme oranı) ve politik risk faktörlerindeki (sistematik risk kaynaklarındaki) değişmelerden etkilenecektir. Bu nedenle, ilgili portföylerin beklenen getirisinin ve riskinin hesaplanmasında makro ekonomik ve politik risk faktörlerinin optimum portföylerin ortalama getiri oranını sistematik açıklama gücü ve T+1 döneminde gerçekleşmesi beklenen faktör değerlerleri dikkate alınmalıdır.

Bir ekonomide genel denge LM ve IS eğrilerinin dengede olduğu faiz haddi ve GSMH bileşiminde gerçekleşecektir. LM eğrisi para arzı(piyasaya sürülen para miktarı) ve para talebinin(ekonomik birimlerin yanlarında tutmak istedikleri para miktarı) kesiştiği denge noktalarının birleştirilmesiyle elde edilir ve LM eğrisindeki her nokta para piyasasındaki farklı denge bileşimlerini verir. Zorunlu rezerv oranları veya reeskont faiz oranları düşük tutulursa veya açık piyasa işlemleriyle piyasadan tahvil toplanırsa para arzı artar ya da tersi. Para talebi ise işlem amaçlı, ihtiyat amaçlı ve spekülasyon amaçlı olmak üzere üçe ayrılır. Mal ve hizmetleri satın almak amacıyla elde tutulmak istenen para miktarı işlem amaçlı para talebidir. İşlem ve ihtiyat amacıyla elde tutulan para talebi gelirin bir fonksiyonudur. Reel gelir arttıkça(milli hasıla arttıça) ekonomik birimlerin işlem ve ihtiyat amacıyla yanlarında tutmak istedikleri para miktarı da artacaktır. Spekülasyon amaçlı para talebi ise faizin ters fonksiyonudur. Faiz oranları azaldıkça, kişilerin spekülatif amaçla yanlarında tutacakları para miktarı artacaktır. Eğer para arzı reel olarak artıyor(ekonominin ürettiği ilave mal ve hizmetlerin karşılığındaki para arzı artıyor) ve spekülatif amaçlı para talebi azalıyorsa(örneğin piyasaya sürülen para için yatırım araçlarının spekülatif amaçlı alım satımını engellemek ve uzun vadeli ve katma değerli yatırımları teşvik etmek için komisyon giderleri ve kısa dönemli spekülasyonu önleyecek vergilerin oranları ve çeşitleri artırılıyor, yatırım ufku(genel olarak yatırımcıların özellikle hisse senetlerine yatırım dönemi) önemli politikalar ile uzatılıyorsa LM eğrisi sağa kayar ve mal piyasası dengedeyken daha düşük faiz haddinde ve daha yüksek GSMH’da genel denge gerçekleşir.(Daha düşük faiz oranı enflasyonist beklentilerin azalmasına, üretilen mal ve hizmetlerin fiyatındaki artışın azalmasına ve bu mal ve hizmetlerin toplam arzında artışa neden olacaktır)

IS eğrisi ise, piyasadaki yatırımların ve tasarrufların dengede olduğu faiz haddi ve GSMH bileşimlerini veren, faiz ile milli gelir arasındaki ters yönlü ilişkiyi gösteren eğridir. Diğer faktörler sabitken faiz oranları düştükçe, denge yatırım tasarruf eşitliği daha yüksek GSMH eşitliğinde gerçekleşecektir.(Çünkü yatırım projelerinin kârlılığı artacaktır) Piyasada toplam talep ve toplam arzda meydana gelen artış birbirine eşitse aynı fiyatlar genel seviyesinde(aynı faiz haddinde) daha yüksek GSMH seviyesinde piyasa dengesi gerçekleşecektir. Tüketim, kamu, yatırım harcamaların ve ihracat imkânlarının artması ve vergi oranlarının optimum tabana kadar azalması; üretilen mamul ve hizmetlerin maliyetindeki azalma, dengeli ekonomik büyüme, teknolojik ilerleme, toprak mahsullerinin verimi için olması gereken hava koşulları, üretim faktörlerinin verimlilik ilerlemesi ve en iyi kamu politikalarıyla(vergi kaçakçılığının önlenmesi, kısa dönemli spekülasyonu önleyecek ve fiyat istikrarını sağlayacak politikalar…gibi) destekleniyorsa IS eğrisi sağa kayar ve veri faiz haddinde yatırım tasarruf eşitliği daha yüksek GSMH seviyesinde gerçekleşir.

İyi çeşitlendirilmiş hisse senedi endeksini etkileyen makro ve politik faktörler şu şekilde özetlenebilir(Bu faktörler aynı zamanda şirket verimliliğini etkileyen makroekonomik ve politik risklerdir):

Aşağıda verilen makroekonomik ve politik risk faktörlerinde hisse senedi piyasası lehine olumlu gelişmeler, piyasaya yatırım yapan yatırımcıların yatırım ufkunun uzamasına etki edecek, T+1 yatırım ufku döneminde etkin setin yukarı kaymasına neden olacaktır:

1) FAİZ ORANI RİSKİ: Şirketlerin fon bulabilmesi için ihraç edecekleri sabit getirili menkul değerlerin hacmi artıyor, özel – kamu kesmi borçlanma senetlerinin belirli bir zaman aralığında getiri oranı düşüyor(sabit getirili menkul değerlerin getiri oranındaki ortalama azalış = ∆Rf) ve dalgalanma oranı azalıyor(Etkin set yukarı kayar, aynı risk seviyesinde beklenen getiri oranı artar) ve mudilerin ve şirketlerin bankalara yatırdıkları vadeli ve vadesiz mevduatların(atıl fonların: atıl fon kavramı oldukça önemlidir. Uzun vadede şirketlerin yatırım yapacak ve piyasa faiz oranının üzerinde kâr sağlıyacakları yatırım olanakları yoksa, fonlar atıldır ve bankalara yönlendirilmesi zaruridir) hacmi artıyorsa,

2) SATIN ALMA GÜCÜ RİSKİ: Enflasyon oranı düşüyor ve dalgalanma oranı azalıyorsa (Etkin set yukarı kayar, aynı risk seviyesinde beklenen getiri oranı artar): Genel olarak endekse konu olan mal ve hizmetlerin toplam talep esnekliği yüksekse, kısa dönemde enflasyon oranında meydana gelen azalmalar ilgili mal ve hizmetlere olan talebi daha çok artıracağından ilgili şirketlerin kârını artıracak bu da hisse senetlerinin değerinin(ilgili şirketlerin kârının) artmasını kolaylaştıracaktır. Enflasyon oranı genel olarak endekse konu olan mal ve hizmetlerin genel niteliğine bağlı olarak endeksi etkiler. Ayrıca, enflasyon oranındaki değişim azalırsa, hisse senedi pazarındaki belirsizlik de azalacaktır.

3) POLİTİK RİSK ve ÜLKE RİSKİ NOTU: Genel olarak politik risk ve ülke riski notu; hükümetin istikrarı, sosyoekonomik durum, yatırım ortamı(faiz oranının düşürülmesi için gerekli ortamların hazırlanması), iç ve dış karışıklık, yozlaşma, dinsel gerilimler, kanun ve düzenlemeler, etnik gerilimler, demokratik sorumluluklar ve bürokrasi etkisi faktörlerinin etkisi altındadır. Ayrıntılar için:http://www.mevzuatdergisi.com/2006/06a/01.htm (Politik riskin azalması durumunda etkin set yukarı kayar, aynı risk seviyesinde beklenen getiri oranı artar)

4) DÖVİZ KURU RİSKİ: Benchmarka seçilen şirketlerin ağırlıklı olarak işlem yaptığı dövizlerden oluşturulmuş sepetin değerindeki kur değişimlerinin  etkin ve pasif setteki değişimi açıklama gücü dikkate alınır.

5) CARİ İŞLEMLER DENGESİ VE TOPLAM TİCARET HACMİNDEKİ ARTIŞ: Belirli bir dönemde cari işlemler dengesi sağlanmak şartıyla toplam ticaret hacmi artıyorsa ve bu artış endekse konu olan işletmelerin ürettikleri mal ve hizmetlerin genel olarak marjinal kârında ve niteliğindeki artış  koşuluyla destekleniyorsa,  etkin set yukarı kayar, aynı risk seviyesinde beklenen getiri oranı artar.

6) DİĞER MAKRO EKONOMİK FAKTÖRLER:

a) Genel olarak şirketlerin üretimde kullandıkları girdilerin(ithal veya ulusal piyasadan tedarik edilen girdilerin ve üretim faktörü maliyetlerinin) maliyetindeki artış, ihraç edilen veya ulusal piyasaya sürülen mal veya hizmetlerin fiyatındaki artışın altındaysa (Etkin set yukarı kayar, aynı risk seviyesinde beklenen getiri oranı artar): Genel verim düzeyi(kalite, dayanıklılık, aynı girdi ile daha çok çıktı) ve bu düzeyi etkileyen teknoloji, otomasyon ve nitelikli işgücündeki gelişmeler dikkate alınmalıdır. Endekse konu olan şirketlerin etkin maliyet ve pazar çeşitlendirmesi ile yakından ilgilidir.

b) Yatırımcıların hisse senetlerine uzun vadeli yatırım yapmaları için mali ve idari önlemler alınıyor ve ilgili şirketlerin ürettikleri mal ve hizmetlerin standardı yükseliyor ve ilgili(uluslararası) tüketici zümrelerinin zevk ve tercihlerine göre tanıtımı yaygınlaştırılıyorsa(Etkin set yukarı kayar, aynı risk seviyesinde beklenen getiri oranı artar),

c) Dışa açık ekonomide ulusal para arzını(döviz ve milli para stokunu) para talebinin üzerinde artıracak(spekülatif para talebini kısıtlayacak) böylece faiz oranlarının düşmesini sağlayacak ve şirketlerin vergi ve maliyet yükünü optimum düzeye kadar azaltacak, vergi kaçakçılığı ile vergi kayırımcılığını önleyecek ve toplanan vergileri mantıklı, tutarlı, katma değeri(uzun vadeli net kar/sermaye=çıktı/girdi  oranını yükselten) yüksek yatırımlara finanse edecek önlemler alınıyor ve toplam vergi hacmini artıracak mâli ve idari önlemler alınıyorsa (Etkin set yukarı kayar, aynı risk seviyesinde beklenen getiri oranı artar),

d) Dışa açık ekonomide ekonomik güven ortamını zedeleyecek sorunlar azalıyor ve gelir ve fiyat esnekliği(katma değeri) yüksek mal, mamul, mahsul ve hizmet üretimi artıyor ve bu mal, mamul, mahsul ve hizmetleri tüketecek ve gelir seviyesi artan uluslararası tüketici zümrelerine ulusalararası pazarlama veya ihracat imkânları artıyorsa (Etkin set yukarı kayar, aynı risk seviyesinde beklenen getiri oranı artar),

e) Genel olarak üretimde kullanılan maddi ve maddi olmayan duran varlıkların verimi yenileme ve yeni yatırımlarla veya doğrudan sermaye yatırımlarıyla yükseliyorsa (Etkin set yukarı kayar, aynı risk seviyesinde beklenen getiri oranı artar)

f) Dövizlerin vadeye göre getiri oranı düşüyor ve daha çok işlem amaçlı(spekülatif amaçlı değil) kullanılıyorsa(Etkin set yukarı kayar, aynı risk seviyesinde beklenen getiri oranı artar): i$/iTR, iEURO/iTR, i$/iEURO faiz paritelerindeki değişimin etkin ve pasif sette oluşturduğu etki dikkate alınır.(Şirketlerin uzun vadede dönen varlıklarındaki artış oranı, kısa vadeli yabancı kaynaklardaki artış oranının; uzun vadede duran varlıklardaki artış oranı ise, uzun vadeli(uzun vadede(yatırım projesinin ömrü) uzun vadeli yabancı kaynak+öz semaye artış oranının üzerinde olması gereklidir.)

g) DİĞER EKONOMİK  RİSK FAKTÖRLERİ İÇİN BKNZ: http://www.mevzuatdergisi.com/2006/06a/01.htm

4. OPTİMİZASYONLA İLGİLİ DİĞER SORUNLAR

A) Risksiz Faiz Oranının Optimum Portföyün Ortalama Getiri Oranından Yüksek Olması Sorunu ve Negatif Eğimli Menkul Değer Pazar Doğrusu

Etkin olmayan sermaye piyasasında önemli bir sorun, bu gibi sermaye piyasasında uygulanan arz yönlü para politikaları, elde tutma döneminin kısa olması ve kronik hale gelen yüksek enflasyon nedeniyle, hisse senetlerinin ortalama getiri oranının risksiz faiz oranının altında seyretmesidir. Özellikle, sabit getirili menkul kıymetlerin vadeye göre getiri oranın sürekli yükselmesi, hisse senetlerinin getiri oranını olumsuz yönde etkilemektedir. Bu nedenle, Finansal Varlıkları Fiyatlama Modeli uygulaması geçersizdir. Çünkü, etkin set risksiz hazine bonosu faiz oranının altındadır ve hazine bonosu faiz oranı optimum portföyü yukardan aşağıya doğru kesmektedir. Bu durumda hisse senetleri piyasasına yatırım yapan yatırımcılar riskten kaçan değil, riske kayıtsız veya riski seven yatırımcı tipidir. Türkiye’de 1986 – 2003 yılları veri aralığı incelendiğinde bu sonuçlarla genellikle karşılaşmaktayız. 2003 – 2007 döneminde ise test sonuçları olumlu sonuç vermektedir. Burada faiz oranlarındaki düşüşün ve yatırım ufkunun uzamasının etkisi büyüktür, ancak yeterli değildir.

B) Uluslararası Faiz Oranlarındaki Dalgalanmaya Bağlı Olarak Artan Volatilite ve Aşırı Tepki(Panik) Satışları

Özellikle gelişmekte olan ülkeler dışa açık olmalarından dolayı uluslararası faiz oranlarındaki değişmelere karşı son derece duyarlıdır. Beklenen faiz oranı, enflasyon oranı ve döviz kuru değişkenliğindeki belirsizlik hisse senetleri piyasasını bu gibi ülkelerde olumsuz etkilemektedir. Belirsizliğe bağlı olarak hisse senetleri piyasasındaki artan volatilite, özellikle mali sektör içerisindeki hisse senetlerinin fiyatını görece daha çok düşürmektedir. Hatta bazı kağıtlarda beklenmeyen tepki(panik) satışları nedeniyle, hisse fiyatları beklenenden daha çok azalmaktadır. Bu gibi dönemlerin avantajı ise, özellikle uzun vadeli yatırımcılar için cazip alım fırsatları sunmasıdır. Volatilite artışlarına bağlı olarak, fiyatında beklenenden daha fazla azalma meydana gelen hisse senetlerinin beklenen getirisinin artırılması ve milli sermaye tarafından satın alınması daha rasyoneldir.

AYRINTI İÇİN SONUÇLAR BÖLÜMÜNE BAKINIZ:

http://fatihsargin.wordpress.com/2009/11/01/portfoy-yonetiminde-performans-olculmesi-imkbde-uygulamafama-french-uc-faktor-modeli-ve-finansal-varliklari-fiyatlama-modelinin-uygulamasi/

C) Ex-post Veri Sorunu, Kamu Verileri Sayesinde Elde Edilen Beklentilerden Sapmaların Analize Dahil EdilmesiGerekliliği(Geleceğin Önemi)

Gelişmekte olan sermaye piyasalarında bir diğer sorun optimum portföy ile performans sonuçlarının önemli derecede farklılık göstermesidir. Çünkü, optimum portföy ex – post getiri oranlarını yansıtmakta ve ilgili tarih itibariyle(t anında) riske uyarlanmış en yüksek ortalama getiri oranını sağlayan portföyü vermektedir. Ancak, yatırım yapılacak optimum portföy hedeflenen portföy, yani t+1 anındaki beklenen riske uyarlanmış en yüksek beklenen getiri oranını sağlayacak portföy olmalıdır. Genellikle ex – post verilere dayanarak yapılan optimizasyon sonucunda, optimum portföy 1 – 3 pay senedinden oluşmakta ve gelecek için yeterince çeşitlendirme sağlanamamaktadır. Bu nedenle, performans sonuçları önemli derecede farklılık meydana gelmektedir. Bunu önlemek için;

i) Optimum portföy ex – ante (performans portföyü) olarak hedeflenmeli, geleceğe ilişkin beklentiler(özellikle net kar/özsemaye ve çıktı/girdi oranını artıracak) ve beklentilerden sapmalar pertföyün beklenen(ex-ante) getiri ve risk analizlerine dahil edilmelidir,

ii) Performans sonuçları ile ex-post optimum portföy arasındaki ilişkiler değerlendirilmeli ve bu, hedeflenen(ex-ante) optimum portföyün beklenen getiri oranı ve riskine yansıtılmalıdır,

iii) Mevcut sermaye piyasası koşullarına göre, ex – ante portföyün kaç pay senedinden oluşması gerektiği kısıtı belirlenmelidir: En az 15 pay senedi gibi

Gerçeği söylemek gerekirse, geleceği öngörmeksizin t anındaki optimum portföye yatırım yaparsanız uzun dönemde pazar portföyünün altında riske uyarlanmış getiri oranı elde etme olasılığınız her zaman yüksektir. Makro ekonomik ve politik risk değişkenlerine ilişkin geleceğe ait beklentileri, beklentilerden sapmaları analize dahil etmezseniz düşük performans elde etme olasılığınız yüksektir. Makro ekonomik faktörlerin t+1 dönemindeki beklenen değeri, bu faktörlerin ilgili hisse senedinin sistematik riskini açıklama gücü aynı zamanda pazar zamanlaması için büyük önem taşımaktadır. T+1 dönemindeki ortalama etkin ve pasif set getiri – risk bileşimlerinin tahmini, T+1 döneminde beklenen makro-ekonomik ve politik risk faktörlerinin etkisi altında olacaktır. Bu nedenle etkin ve pasif setin statik olarak değil, dinamik olarak tahmin edilmesi gerekmektedir. Piyasaların ve borsaların da ekonomide çarpan etkisi oluşturacak ve küresel veri akışını en iyi şekilde sağlayacak şekilde yeniden düzenlenmesi gerekmektedir. Yüksek katma değerli piyasaların nasıl oluşturulacağı hakkında bilgi edinmek için aşağıdaki sayfayı okuyabilirsiniz:

http://fatihsargin.wordpress.com/2010/02/11/yuksek-katma-deger-sektor-ve-urunleri/

Yabancı kaynak içine, kısa ve uzun vadeli banka kredileri, finansman bonosu, tahvil vb. girmektedir. Ancak, yabancı kaynak maliyetiyle genellikle, tahvil maliyeti anlaşılmaktadır. Banka kredisinin temel maliyetini, kredi için ödenen faiz oluşturmaktadır. Ancak, ipotek, vergi, işlem masrafı gibi giderlerin kredi maliyetine eklenmesi gerekir. Tahvil maliyetini, tahvil için ödenen faiz ve ihraç giderleri oluşturur. İşletmeler yabancı kaynak bulabilmek için, piyasa faiz oranlarını ve yatırım projelerinin tahmini kârlılık oranlarını dikkate alırlar. Eğer seçilen yatırım projesinin kârlılık oranı, kaynak maliyetinden yüksekse projeye onay verilebilir. Ancak tahvil, bono gibi kaynak maliyetinin oranı ile piyasa faiz oranı da dikkate alınmalıdır. İşletmeler, kaynak maliyeti oranı piyasa faiz oranının üzerinde risk primini yatırımcılara sağladıkları sürece yeterli kaynak bulabilirler. Bu durumda, piyasa faiz oranı ve uluslararası piyasalar faiz oranları bütün yatırımcılar için veri kabul edilecektir.

Reel(üretim) sektörünün gelişmesini isteyen bütün işletmeler, kaynak maliyetleri düşük olmasını, tersine diğer yatırımcılar(mudiler, bankalar…v.b) faiz oranlarının yüksek olmasını ister. Ancak, faiz oranlarındaki yükseliş reel olarak üretilen mal ve hizmetlerin fiyatlarına yansıtıldığı için, bu yükselişin bedelini halk öder.

Ekonomik istikrarın sağlanması, enflasyon oranlarının azalması ve mal ve hizmet piyasasında üretilen ürünlerin maliyetinin yükselmemesi için şirketlerin yabancı kaynak maliyetlerinin düşürülmesi için ulusal ve uluslararası stratejiler geliştirmesi ve ayrıca devletin ekonomide çarpan etkisi yaratacak faiz oranlarındaki düşüşü teşvik edecek stratejiler geliştirmesi kaçınılmazdır. Şirketlerin ve devletin reel faiz oranlarındaki düşüşü istemesi, ekonomik istikrarın sağlanmanın, işletmelerin üretim hacminin artırılmasının gereğidir. Finansal piyasaların gelişmesi, atıl fonların mümkün olduğunca finansal piyasalara aktarılması, ticaret hacminin artması, cari işlemler dengesinin ve bütçe dengesinin korunması, faiz oranlarının düşüşünü hızlandıracaktır.

Bu makalede faiz oranlarının düşürülmesi için gerekli olan para, maliye ve uluslararası iktisat politikalarından kısaca bahsedeceğiz.

Öncelikle, şirketlerin yabancı kaynak maliyetini düşürmesi için, küresel ve ulusal boyutta faiz oranı araştırma stratejilerini öğrenmesi gerekmektedir. Bu nedenle, şirketlerin fonlama maliyeti için dünyanın beş kıtasında yoğun olarak faiz oranı araştırması yapmak, tahvil ve bono fonlama maliyeti düşük olan uluslararası bankalarla işbirliği kurmaları gerekmektedir. Küresel boyutta düşük oranlı kredi ve tahvil faiz maliyeti araştırmasına giden Türk şirketlerinin düşük faiz oranı olan ülkelerle anlaşmalar yaparak finansmanını sağlamaları akılcı olacak, yurtiçi faiz oranlarının düşüşü hızlanacaktır. Düşük yabancı kaynak maliyeti ile finansmanını sağlayan milli işletmeler karlılıklarını artıracaktır.

Devlet sektörünün ise, faiz oranlarını düşürmesi için küresel boyutta faiz oranları düşük olan ülkelerle anlaşmaya gidilmesi kaçınılmaz olacaktır. Bu nedenle, kaynak maliyeti düşük olan kürsel sermayenin Türkiye’ye çekilmesi ve bu sayede Türkiye’nin küresel boyutta milli sermayesiyle üretken bir ülke olması önem taşımaktadır. Bu sermayeyi sağlayacak olan bankalar ise milli sermaye ağırlığı olan bankalar olacaktır.

Reel(üretim) sektörü açısından üretilen mal ve hizmetlerin üretim maliyetlerinin düşürülmesi için yabancı kaynak maliyetinin düşürülmesi son derece önemlidir. Fon(sermaye) maliyetindeki düşüş işletmelerin sermaye değerinin yükselmesine imkan sağlayacaktır. Sermaye maliyetinin düşürülmesi yanında işletmelerin değerini artırıcı farklı politika ve stratejiler bulunmaktadır(fiyat politikası, kurumsal kaynak yönetimi, tasarruf stratejileri, gider kontrolü, stratejik tedarik ve stratejik satış teknikleri…v.b). Ancak, makroekonomik faktör olan fonlama maliyetinin düşürülmesi gerek mikro ölçekli şirketlerin gerekse makroekonominin hasılanın yükseltilmesi için son derece önemlidir. Fonlama maliyetinin düşürülmesi ve işletmelerin ucuz fon bularak reel sektöre canlılık kazandırması ve bu sayede işsizliğin azaltılması son derece önemlidir.

Yabancı kaynak içine, kısa ve uzun vadeli banka kredileri, finansman bonosu, tahvil vb. girmektedir. Ancak, yabancı kaynak maliyetiyle genellikle, tahvil maliyeti anlaşılmaktadır. Banka kredisinin temel maliyetini, kredi için ödenen faiz oluşturmaktadır. Ancak, ipotek, vergi, işlem masrafı gibi giderlerin kredi maliyetine eklenmesi gerekir. Tahvil maliyetini, tahvil için ödenen faiz ve ihraç giderleri oluşturur. İşletmeler yabancı kaynak bulabilmek için, piyasa faiz oranlarını ve yatırım projelerinin tahmini kârlılık oranlarını dikkate alırlar. Eğer seçilen yatırım projesinin kârlılık oranı, kaynak maliyetinden yüksekse projeye onay verilebilir. Ancak tahvil, bono gibi kaynak maliyetinin oranı ile piyasa faiz oranı da dikkate alınmalıdır. İşletmeler, kaynak maliyeti oranı piyasa faiz oranının üzerinde risk primini yatırımcılara sağladıkları sürece yeterli kaynak bulabilirler. Bu durumda, piyasa faiz oranı ve uluslararası piyasalar faiz oranlarının yeraldığı dünya borsaları bütün yatırımcılar için veri kabul edilecektir.

Reel(üretim) sektörünün gelişmesini isteyen bütün işletmeler, kaynak maliyetleri düşük olmasını, tersine diğer yatırımcılar(mudiler, bankalar…v.b) faiz oranlarının yüksek olmasını ister. Ancak, faiz oranlarındaki yükseliş reel olarak üretilen mal ve hizmetlerin fiyatlarına yansıtıldığı için, bu yükselişin bedelini halk ve uluslararası talep kesmi öder. Faiz oranlarındaki düşüş, bankaların işlem hacmindeki artışın altındaysa Türk bankalarının özkaynakları artacaktır. Burada önemli olan, düşük reel faiz oranı ve uzun vadeli kredilerle ve de hisse senedi piyasaları aracılığıyla üretime önem veren ve etkin şekilde fonlanan işletmelerin fonlanmasıdır. Bu nedenle, kredilerin mümkün olduğunca ulusal ve uluslararası talebi olan katma değeri(kârlılık seviyesi) yüksek, esnek mal, hizmet, mahsul ve nitelikli üretim faktörlerini üreten işletmeleri fonlaması önem taşıyacaktır.

Ekonomik istikrarın sağlanması, enflasyon oranlarının azalması ve mal ve hizmet piyasasında üretilen ürünlerin maliyetinin yükselmemesi için şirketlerin yabancı kaynak maliyetlerinin düşürülmesi için ulusal ve uluslararası stratejiler geliştirmesi ve ayrıca devletin ekonomide çarpan etkisi yaratacak faiz oranlarındaki düşüşü teşvik edecek stratejiler geliştirmesi kaçınılmazdır. Şirketlerin ve devletin faiz oranlarındaki düşüşü istemesi, ekonomik istikrarın sağlanmanın gereğidir. Burada ilgili ülkenin halkına da büyük iş düşmektedir. Atıl fonların finansal piyasalara kazandırılması son derece önemlidir.

Bu makalede faiz oranlarının düşürülmesi için gerekli olan para, maliye ve uluslararası iktisat politikalarından kısaca bahsedeceğiz.

Öncelikle şirketlerin yabancı kaynak maliyetini düşürmesi için, küresel ve ulusal boyutta kredi faiz oranı araştırması stratejilerini öğrenmesi gerekmektedir. Küresel boyutta düşük oranlı kredi faiz maliyeti araştırmasına giden Türk şirketleri ile düşük faiz oranı olan ülkelerle anlaşmalar yaparak finansmanını sağlamaları akılcı olacaktır. Düşük yabancı kaynak maliyeti ile finansmanını sağlayan işletmeler karlılıklarını artıracaktır.

Devlet sektörünün ise, faiz oranlarını düşürmesi için küresel boyutta faiz oranları düşük olan ülkelerle anlaşmaya gidilmesi kaçınılmaz olacaktır. Bu nedenle, kaynak maliyeti düşük ve vadesi uzun olan kürsel sermayenin Türk bankaları aracılığıyla Türkiye’ye çekilmesi ve bu sayede Türkiye’nin küresel boyutta üretken bir ülke olması önem taşımaktadır. Bu sermayeyi sağlayacak olan bankalar ise milli sermaye ağırlığı olan bankalar olacaktır. Fonların sunulacağı işletmeler ise ulusal ve uluslararası talep hacmi yüksek mal, hizmet, mahsul ve üretim faktörlerini üreten Türk şirketleri olacaktır.

Bir ekonomide genel denge LM ve IS eğrilerinin dengede olduğu faiz haddi ve GSMH bileşiminde gerçekleşecektir. LM eğrisi para arzı(piyasaya sürülen para miktarı) ve para talebinin(ekonomik birimlerin yanlarında tutmak istedikleri para miktarı) kesiştiği denge noktalarının birleştirilmesiyle elde edilir ve LM eğrisindeki her nokta para piyasasındaki farklı denge bileşimlerini verir. Zorunlu rezerv oranları veya reeskont faiz oranları düşük tutulursa veya açık piyasa işlemleriyle piyasadan tahvil toplanırsa para arzı artar ya da tersi. Para talebi ise işlem amaçlı, ihtiyat amaçlı ve spekülasyon amaçlı olmak üzere üçe ayrılır. Mal ve hizmetleri satın almak amacıyla elde tutulmak istenen para miktarı işlem amaçlı para talebidir. İşlem ve ihtiyat amacıyla elde tutulan para talebi gelirin bir fonksiyonudur. Reel gelir arttıkça ekonomik birimlerin işlem ve ihtiyat amacıyla yanlarında tutmak istedikleri para miktarı da artacaktır. Spekülasyon amaçlı para talebi ise faizin ters fonksiyonudur. Faiz oranları azaldıkça, kişilerin spekülatif amaçla yanlarında tutacakları para miktarı artacaktır. Eğer para arzı reel olarak artıyor(ekonominin ürettiği ilave mal ve hizmetlerin karşılığındaki para arzı artıyor) ve spekülatif amaçlı para talebi azalıyorsa(örneğin piyasaya sürülen para için yatırım araçlarının spekülatif amaçlı alım satımını engellemek ve uzun vadeli yatırımları teşvik etmek için komisyon giderleri ve kısa dönemli spekülasyonu önleyecek vergilerin oranları ve çeşitleri artırılıyor, yatırım ufku(genel olarak yatırımcıların özellikle hisse senetlerine yatırım dönemi) önemli politikalar ile uzatılıyorsa LM eğrisi sağa kayar ve mal piyasası dengedeyken daha düşük faiz haddinde ve daha yüksek GSMH’da genel denge gerçekleşir.(Daha düşük faiz oranı enflasyonist beklentilerin azalmasına, üretilen mal ve hizmetlerin fiyatındaki artışın azalmasına ve bu mal ve hizmetlerin toplam arzında artışa neden olacaktır)

IS eğrisi ise, piyasadaki yatırımların ve tasarrufların dengede olduğu faiz haddi ve GSMH bileşimlerini veren, faiz ile milli gelir arasındaki ters yönlü ilişkiyi gösteren eğridir. Diğer faktörler sabitken faiz oranları düştükçe, denge yatırım tasarruf eşitliği daha yüksek GSMH eşitliğinde gerçekleşecektir.(Çünkü yatırım projelerinin kârlılığı artacaktır) Piyasada toplam talep ve toplam arzda meydana gelen artış birbirine eşitse aynı fiyatlar genel seviyesinde(aynı faiz haddinde) daha yüksek GSMH seviyesinde piyasa dengesi gerçekleşecektir. Tüketim, kamu, yatırım harcamaların ve ihracat imkânlarının artması ve vergi oranlarının optimum tabana kadar azalması; üretilen mamul ve hizmetlerin maliyetindeki azalma, dengeli ekonomik büyüme, teknolojik ilerleme, toprak mahsullerinin verimi için olması gereken hava koşulları, üretim faktörlerinin verimlilik ilerlemesi ve en iyi kamu politikalarıyla(vergi kaçakçılığının önlenmesi…gibi) destekleniyorsa IS eğrisi sağa kayar ve veri faiz haddinde yatırım tasarruf eşitliği daha yüksek GSMH seviyesinde gerçekleşir.

PARA-MALİYE-ULUSLARARASI İKTİSAT POLİTİKALARI İLE FAİZ ORANI DÜŞÜRME VE/VEYA MİLLİ GELİRİ ARTIRMA STRATEJİLERİ İÇİN:

http://www.noyabilgisayar.net/ao_dersleri/2.sinif/iktisat_Teorisi/unite15.pdf

http://iktisatokulu.blogspot.com/2005/12/aik-ekonomilerde-makro-ekonomik-denge.html

MALİ TABLOLARI GERÇEĞİ YANSITMAYAN İŞLETMELER MALİ DURUMLARININ NE OLDUĞUNU BİLEMEZ VE GEREKLİ STRATEJİK FİNANSAL KARARLARI ALAMAZ.

TOPLUMUNUZUN ÜRETİM YETENEĞİNİ, AHLAKINI VE ÇALIŞMA AZMİNİ KORUYUNUZ. BUNU ENGELLEMEK İSTEYENLERİN DE OYUNLARINA GELMEYİNİZ Bİ ZAHMET…

Ahiler kimlerdir?

- Sultan ALPARSLAN: Oğuzların Kınık Boyu

- Fatih Sultan MEHMET: Oğuzların Kayı Boyu

- Gazi Mustafa Kemal ATATÜRK: Oğuzların Kızıl Oğuz Boyu

Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucuları Oğuz Boylarıdır. Oğuz Boylarının üretim anlayışı ahiliğe dayanır.

DÜNYADA CENNETİ OLUŞTURMAK VE CENNET MEYVELERİ http://www.kurandacennet.com/cennet4.html

CENNETİ OLUŞTURMAK NEDEN ÖNEMLİDİR?

OSMANLI DEVLETİN’DE PAZAR GELENEĞİ

Türk toplumlarının hayatında gerek İslâmiyet’i kabul öncesinde, gerekse sonrasında sosyal yardım ve güvenlik önemli bir yer tutar. Nitekim konunun uzmanları Türklerdeki sosyal güvenlik uygulamalarını, Orta Asya Dönemi, Anadolu Selçuklular Dönemi, Osmanlılar Dönemi ve Cumhuriyet Dönemi olarak ele alırlar. Türk tarihinin ilk evreleri olan Orta Asya Döneminde görülen sosyal yardım anlayışı, diğer dönemlerde gelişerek ve zenginleşerek devrin ve toplumların şartlarına göre uygulamaya konur. Türklerin toplumsal hayatında önemli yeri olan bir diğer sosyal yardım anlayışı da Vakıf kurumunda kendini göstermektedir. Sosyal yardım konusunda Selçuklu ve Osmanlı dönemine damgasını vuracak olan Vakıflara, Uygur Türkleri büyük önem vermiştir. Türkler, İslâmiyet’ten çok önce iyilik, dayanışma ve yardım kurumu olan vakıf teşkilatına sahiptiler.

Türkler, Müslüman olmadan önce gösterdikleri toplumsal yardımlaşma ve dayanışmayı, İslâmiyet’i kabulden sonra da fazlasıyla göstermişlerdir. Çünkü İslâm, sosyal adaletin tahakkuku için bir çok prensipler koymuş, zengine karşı fakiri korumuş, iktisadi ve sosyal hayat için çok adilane bir siyasetin sahibi olmuştur. İslâm dini, “insanların en hayırlısı, insanlara en çok faydalı olanlardır “ diyerek, sosyal yardımlaşmaya ibadet ruhu kazandırmıştır. Osmanlı İmparatorluğu döneminde, emeği ile hayatını kazanan kişilere ve bazı zümrelere yöneltilen sosyal güvenlik önlemlerini, meslek kuruluşlarının sağladığı yardımlar ve sosyal yardımlar olarak başlıca iki grup altında toplayabiliriz.

1.Meslek Kuruluşlarının ( Loncaların ) Sağladığı Yardımlar:
Osmanlı toplumunda esnaflar LONCA adı verilen teşkilatlara sahiptiler. Her esnaf muhakkak bir loncaya kayıtlı olur, loncasının koruması ve denetimi altında bulunurdu. Bugünkü tabipler odası, mimarlar odası, şoförler odası gibi…  Dükkan açma hakkına GEDİK denilirdi. Gedik’ e sahip olmak için çıraklık, kalfalık yapıp, ustalık belgesini almak gerekirdi.

Loncaların başlıca görevleri şunlardı:
1- Üye sayısını, üretilen malların kalitesini, fiyatını belirlemek
2- Esnaf arasındaki haksız rekabeti önlemek,
3- Esnaf ile devlet arasındaki ilişkileri düzenlemek,
4- Üyelerine kredi vermek.

Her loncada yaşlılardan meydana gelen 6 kişilik bir “ustalar kurulu” vardı. Bunların en yaşlısı başkan olur ve Şeyh adını alırdı.

Şeyh: Çıraklık ve ustalık törenlerini yönetir ve cezaların uygulanmasını sağlardı.

Kethüda: Loncayı dışarıda temsil eder, hükümetle ilişkileri düzenlerdi.

Nakib: Şeyhi temsil eder, esnafla şeyh arasında aracılık yapardı.

Yiğitbaşı: Disiplin işleri ve esnafa hammadde dağıtımını yapardı.

Ehl-i Hibre: İki kişiydiler. Mesleğin sırlarını bilen, malların kalitesi bildiren, fiyatbelirleyen uzman ( Bilirkişi ).

Bu 6 kişiden oluşan Lonca kurulunun dışında Lonca teşkilatıyla ilgili devlet görevlileri de vardı. Bunlar:

Kadı: Lonca birliklerinin en üst makamıydı. Esnaf arasındaki anlaşmazlıkları çözümler ve yukarıda belirtilen altı kişilik kurulun seçilmesini onaylar veya görevden alırdı.

Muhtesib: Çarşı ve pazar denetlemesi yapardı. Satılan mal ve fiyatları kontrol ederlerdi ( zabıta ).

Esnafı üreticiler ve hizmet erbabı olarak ikiye ayırabiliriz.

a)Üreticiler: Hammaddeyi işleyerek, işlenmiş madde haline getiren esnaflardır. Örneğin : Bakırcı, kılıççı, fırıncı, demirci gibi…

b)Hizmet Erbabı: Toplum için gerekli bir hizmeti yapan esnaftır. Örneğin: Berberler, hamallar gibi…

Osmanlılar döneminde en önemli ve etkili lonca olarak Ahilik teşkilâtını görmekteyiz. Ahilik, Selçuklular döneminde ortaya çıkan, zaman içinde Anadolu’ya yayılan, Anadolu’nun Türkleşmesi ve İslâmlaşmasında, Osmanlı İmparatorluğunun kuruluş ve gelişmesinde önemli katkılar sağlayan, dinî-ahlâkî, askerî, siyasî, ekonomik, sosyal, kültürel ve eğitim amaçlı fonksiyonlar icra eden önemli bir kuruluştur. Ahiler, icra ettikleri fonksiyonlara göre bir yayılış tarzı göstererek, şehirlerden kasabalara, köylere hatta dağ başlarına kadar uzanmışlardır. Ahiler, hizmet edebilecekleri her yere zaviyeler kurup, teşkilâtlarını en ücra köşelere kadar yaymışlardır.

Ahilik, Osmanlı İmparatorluğunun kuruluşu tamamlandıktan ve devlet müesseseleri oluşturulduktan sonra, bilhassa II. Murat ve Fatih dönemlerinden itibaren bazı fonksiyonlarını kısmen veya tamamen kaybederek bir esnaf teşkilâtına dönüşmüş, geleneklerini ve eğitimini bu kesimde devam ettirmiştir. Böylece Ahilik, küçük esnaf, usta, kalfa ve çırakları içine alan, onların dayanışmaları kadar, mesleklerini dürüstçe ve özenle yapmalarını, ayrıca eğitilmelerini amaçlayan bir lonca teşkilâtı olarak yararlı hizmetler vermiştir.

Ahilik teşkilâtı tarih sahnesine çıkışının ilk yıllarının Selçuklular ve Anadolu Beylikleri döneminde ordu fetihle meşgul olurken, içerde emniyeti ve asayişi sağlamak gibi askerî nitelikte bir fonksiyon icra etmiştir. Bu fonksiyonun gereği Ahi birlikleri mensuplarına silâh kullanma, haberleşme, destek ve ikmal hizmetleri, açlığa ve susuzluğa dayanma, sır saklama gibi konularda askerî eğitim vermişlerdir. Fakat Ahilik teşkilâtı Osmanlı İmparatorluğu kuruluşunu tamamladıktan sonra bu görevini ve onun gerektirdiği askerî eğitimi terk etmiştir. Ahiliğin tarikat görünümünde bir teşkilât olması, birtakım ilkelerinin ve kendilerine has bir hayat tarzlarının olması bu kuruluşta ahlâkî eğitimi, meslekî bir kuruluş oluşu da meslekî eğitimi ön plâna çıkarmıştır.

Ahiliğin bir meslek kuruluşu olması bu birliklerde doğruluk ve sadakate dayanan meslekî ahlâkı da önemli kılıyordu. Müşteriyi aldatmamak, malı överek yalan söylememek, hileli ölçüp tartmamak, karaborsacılık yapmamak, müşteriyi kızıştırmamak, alışverişte iyi muamelede bulunmak, işinde dikkatli olmak ve işini savsaklamamak gibi ahlâki ilkelere önem veriliyordu. Ahilik teşkilâtının en önemli fonksiyonlarından biri de başta mensupları olmak üzere insanlar arasında yardımlaşma ve sosyal dayanışmayı sağlamak olmuştur. Bunun için her esnaf zümresi, yönetim giderleri ile aralarında yardımlaşma ve dayanışmayı sağlamak üzere bir sandık oluşturmuştur.

Esnaf Sandığı
Çok eskiden beri Anadolu’da ve Osmanlı İmparatorluğunun Türklerle meskun yerlerinde her esnafın bir yardım sandığı vardır. Buna, “Esnaf Vakfı” , “Esnaf Sandığı” ve daha önceleri “Esnaf Kesesi” derlerdi. Sandık, mütevelli veya sandık vakfı yöneticisinin yönetiminde faaliyetini sürdürürdü. Sandığın başlıca gelir kaynaklarını, esnafın teberruları, çıraklıktan kalfalığa ve kalfalıktan ustalığa yükselirken ustanın çırağı ve kalfası için verdiği teberru, haftalık veya aylık olarak esnaftan gücüne göre toplanan paralar, nemadan ve toplanan paranın işletilmesinden elde edilen gelirler oluştururdu. Sandık gelirlerinin harcandığı başlıca yerler ise şunlardı: ticaret veya işlerini genişletmek isteyen esnafa verilen borçlar, Ramazan aylarında ahali için yapılan masraflar, hali vakti yerinde olmayan esnafa yapılan karşılıksız yardımlar, vefat eden esnaf için yapılan cenaze giderleri, felakete uğrayan esnafa yapılan yardımlar, esnaftan fakir olanların hastalık masrafları, evlenecek olan fakir ve kimsesiz gençlere yapılan yardımlar, müteferrik masraflar, onarım giderleri, alimlere ve diğer din adamlarına yapılan yardımlar, vergiler, yaz aylarında kullanılan sebil sular ve kar bedelleri.

Esnaf teşkilâtının Üyeleri
Esnaf birliklerine kayıtlı üyelerini, hariciler ve dahililer olmak üzere iki grupta toplamak mümkündür . Hariciler, herhangi bir sebepten dolayı, çalışma hayatının dışında kalanlardır. Bunlar emekliler, maluller ve sakatlardır. Esnaf birliklerine kayıtlı üyelerin ikinci grubunu oluşturan dahililer ise, fiili olarak çalışma hayatının içerisinde bulunanlardır. Bunlar ise, yamak, çırak, kalfa ve ustalardır.

Ahilik Kuruluşunun Zayıflaması ve Ortadan Kalkması:
Tarihi, sosyal ve ekonomik zorunlulukların ortaya çıkardığı, bir çok amaca hizmet eden, bir Türk esnaf birliği kuruluşu olan Ahilik ve onlar tarafından kurulan esnaf ve sanatkar birliklerinin koydukları ana kurallar, daha sonraları bu alanda hazırlanan kanunnamelerin, tüzüklerin temelini teşkil etmiştir. İlk zamanlarda dericilik ve bağlık işçiliği ile uğraşırken, bu sanat kolları sonraları 32’ye ulaşmış, ahilik teşkilâtının kurduğu sağlam meslekî ve ahlâkî düzen, birbirlerine bağlılık ve yardım, onları diğer esnaf ve sanatkarlar üzerinde etki ve üstünlük kurmaları sonucunu doğurmuş ve giderek, Osmanlı ülkesindeki bütün sanatkarları, ahi babalarından ya da onların yetki verdiği kişilerden aldıkları yeterlik ve izin belgeleri ile iş görür, sanat icra eder bir duruma getirmiştir.

Bu durumun, yani ahiler birliği mensuplarına tezgah başında sanat, zaviyelerde edep öğretmenin Müslümanlara özgü olarak sürüp gelmesi 16. yüz yıla dek uzamış, fakat Osmanlı Devletinin gayri Müslimler üzerindeki egemenlik alanı büyüyüp genişledikçe, sanat ve sanatkarlar çoğalıp dalları arttıkça, bu Müslüman ve gayri Müslim ayırımı daha fazla sürdürülememiş, gayri Müslim tebaanın artmasıyla oranlı olarak muhtelif dindeki kişiler arasında ortak çalışma zorunluluğu doğmuştur. Bu, din ayırımı gözetilmeden vücut bulan, eski mahiyetinden büyük farkı olmayan yeni yapıya “gedik” denmiştir.

İmparatorluğun son yıllarında ise, kapitülasyonların ezici baskısı ve yabancı kökenli malların iç pazarlara artması rekabete dayanamayan yerli imalat giderek çözülmüş ve loncalar 19. yüz yıldan itibaren etkinliklerini yitirmiş, giderek ortadan kalkmışlardır.

KISACA SÖYLEMEK GEREKİRSE, AHİ VE LONCA TEŞKİLATININ ÜRETİM ANLAYIŞINI UNUTANLAR TÜRK HALKININ ÜRETKENLİĞİNİ YOKEDERLER…

BU NEDENLE AHİ TEŞKİLATININ ÜRETİM ANLAYIŞI İLE VERGİLERİN MAKUL ÖLÇÜDE ÖDENİP YATIRIMLARA DÖNÜŞMESİ, HALKIN ELBİRLİĞİ İLE VERGİ KAYIRIMCILIĞI YAPMADAN VERGİ TOPLAMASI, FAİZ ORANLARININ YETERİNCE DÜŞÜRÜLMESİ, ÜLKENİN YETİŞTİRİLMİŞ HALKI VE LONCALARI ELİYLE SALÇA, PEYNİR, SÜT, ET, KONFEKSİYON, SAAT, HALI, YAĞ…V.B ÜRÜNLERi İLE KOBİLERİ ARACILIĞIYLA DİĞER ÜRÜNLERİ ÜRETİP ESNAF VE LONCA TEŞKİLATI ARACILIĞIYLA KENDİ HALKININ KARNINI DOYURMASINI UNUTTURANLARDAN TÜRK VE/VEYA MÜSLÜMAN OLMAZ.

AHİLİK NEDİR?

“Ahi” sözcüğünün kökeni konusunda dil bilimcileri arasında görüş birliği yoktur. “Ahi” kelimesi, Arapça “kardeş” anlamına gelmektedir. Ancak, Divanü Lûgati’t Türk’te “Ahi” kelimesi eli açık, cömert, yiğit anlamına gelen “akı” kelimesinden türediği kaydedilmektedir. 

Terim olarak Ahilik ise, XIII. yüzyılın ilkyarısından XIX . yüzyılın ikinci yarısına kadar Anadolu’da, Balkanlarda ve Kırım’da yaşamış olan Türk Halkının sanat ve meslek alanında yetişmelerini, ahlâki yönden gelişmelerini sağlayan bir kuruluşun adıdır.

AHİLİK NEDİR?

“Ahi” sözcüğünün kökeni konusunda dil bilimcileri arasında görüş birliği yoktur. “Ahi” kelimesi, Arapça “kardeş” anlamına gelmektedir. Ancak, Divanü Lûgati’t Türk’te “Ahi” kelimesi eli açık, cömert, yiğit anlamına gelen “akı” kelimesinden türediği kaydedilmektedir. 

Terim olarak Ahilik ise, XIII. yüzyılın ilkyarısından XIX . yüzyılın ikinci yarısına kadar Anadolu’da, Balkanlarda ve Kırım’da yaşamış olan Türk Halkının sanat ve meslek alanında yetişmelerini, ahlâki yönden gelişmelerini sağlayan bir kuruluşun adıdır.

Bu tanımlamalardan hareketle “Ahi” kelimesinin, kardeş, arkadaş, yaren, dost, yiğit anlamına geldiğini söyleyebiliriz. Ahilik hem sosyal hem de kültürel yapılara ait bir terim olarak; birbirini seven, birbirine saygı duyan, yardım eden, fakiri gözeten, yoksulu barındıran, işi kutsal, çalışmayı bir ibadet sayan, din ve ahlâk kurallarına sıkı sıkıya bağlı esnaf ve sanatkarların iş teşkilatı manasını taşır.

Ahi birlikleri her kurum gibi, belli bir ihtiyacı karşılama amacı ile kurulmuşlardır. En geniş anlatımla Ahi birliklerinin kuruluş amacı; Orta Asya’dan Anadolu’ya göç eden Türkmenler arasında yer alan çok sayıdaki sanatkarlara kolayca iş bulmak; bu kişilerin Anadolu’daki yerli Bizans sanatkarları ile rekabet edebilmesini sağlamak, piyasada tutunabilmek için yapılan malların kalitesini korumak, üretimi ihtiyaca göre ayarlamak, sanatkarlarda sanat ahlâkını yerleştirmek, Türk halkını ekonomik olarak bağımsız hale getirmek, ihtiyaç sahibi olanlara her alanda yardımcı olmak, ülkeye yapılacak yabancı saldırılarda devletin silahlı kuvvetleri yanında ülkeyi savunmak ve yerleşim bölgelerinde Türk-İslam kültürünü yaymak şeklinde tanımlanabilir.

 AHİ EVRAN 

Ahi teşkilatının kurucusu Ahi Evran, Azerbaycan’ın Hoy şehrinde doğmuş, 1172-1262 yılları arasında yaşamıştır. Ahi Evren’in asıl adı “Nasîrüddin Ebü’l Hakayık Mahmud B. Ahmed”dir. Ünlü Türk bilgini, iktisatçı ve sanatkarı Ahi Evran ilk eğitimini doğum yeri olan Azerbaycan’ın Hoy şehrinde aldıktan sonra Horasan’a giderek ünlü alimlerden Fahreddin Razî’nin derslerine devam etmiştir. Ahi Evran gençliğinde Hoca Ahmet Yesevî’nin talebelerinden aldığı ilk tasavvuf terbiyesi ile yetişmiş ve olgunlaşmıştır. Ahi Evran, Hac vazifesini yerine getirdikten sonra o devrin mutasavvıflarının buluşma yeri olan Bağdat’a gitmiştir.

Selçuklu Sultanı I. Gıyaseddin Keyhüsrev zamanında, kayınpederi Evhadü’d-Din Kirmani ile Anadolu’ya gelen Ahi Evran, Konya’da Sultan’a yazdığı Letaif-i Gıyasiye adlı kitabını sunar. 1205 yılında da Kayseri’ye gelen Ahi Evran, burada bir deri imalathanesi-tabakhane kurar. Kayseri’de devletin desteğini ile debbağları (dericileri) ve diğer sanatkarları da içine alan büyük bir sanayi sitesinin kurulmasına ve esnaf-sanatkarların teşkilatlanmasına öncülük etti. Bu yüzden, tarih boyunca Debbağların Pîri olarak tanınmıştır. Her sanat dalındaki birliklerin bir araya toplandığı bu siteler Selçuklu Sultanı Alaeddin Keykubat zamanında diğer şehirlerde de kurulmaya başlandı.

Sultan Alaeddin Keykubat’ın Ahi birliklerini desteklemesi sonucu Anadolu’nun birçok yerinde bu birlikler süratle gelişti. Bu dönem Anadolu Selçuklu Devleti’nin iktisadi olarak en parlak dönemi oldu. Denizli iline de giden Ahi Evran daha sonra Kırşehir’e gelerek Ahi birliklerinin teşkilatlandırılmasına hız verdi. Kırşehir’de debbağlık (dericilik) sanatını geliştirip yaygın hale getirdi. Daha sonra “Ahi Baba”lığa yükseldi. Ahi Evran, teşkilatına taze bir canlılık getirerek bütün Anadolu’da tanınan bir şahsiyet haline geldi. 

Ahi Evran kendi mesleği olan dericilik dalından başka 32 çeşit mesleğin gelişmesine öncülük etmiştir. Ahi Evran’ın Anadolu’da kurduğu Ahilik teşkilatı ahlâk, akıl, bilim ve çalışma olmak üzere dört temel esas üzerine kurulmuştur.

Ahi Evran’ın Selçuklu Sultanı II. İzzettin Keykavus’a sunduğu Letaif-Hikmet adlı kitap, sultanlara ve yöneticilere nasihat verici ve “Siyasetname” türü eserinde hükümdarlara şöyle seslenmektedir:

“Allah insanı, medenî tabiatlı yaratmıştır. Bunun açıklaması şudur: Allah insanları yemek, içmek, giyinmek, evlenmek, mesken edinmek gibi çok şeylere muhtaç olarak yaratmıştır. Hiç kimse kendi başına bu ihtiyaçları karşılayamaz. Bu yüzden demircilik, marangozluk, dericilik gibi çeşitli meslekleri yürütmek için çok insan gerekli olduğu gibi, bu meslek dallarının gerektirdiği alet ve edavatı imal etmek için de birçok insan gücüne ihtiyaç vardır. Bu yüzden toplumun ihtiyaç duyduğu ürünlerin üretimi için lüzumlu olan bütün sanat kollarının yaşatılması şarttır. Bununla da kalmayıp, insanların sonradan doğacak ihtiyaçlarını karşılamak için yeni sanat dallarının meydana getirilmesi gerekmektedir.”

Hakkında birçok araştırma yapılan Ahi Evran Veli “Hiç ölmeyecekmiş gibi dünya için, yarın ölecekmiş gibi Ahiret için çalı” Hadis-i Şerifi’ni kendisine rehber edinmişti. Ahilik teşkilatı mensuplarına dünyada yaşamak için bilgi, ahlak ve sanata, esnaf-sanatkarlar arasında yardımlaşma ve dayanışmaya, Ahiret için de takva ve iman esaslarına sımsıkı sarılmaya ihtiyaç olduğunu sık sık hatırlatırdı. Osmanlı Devleti’nin kuruluşunda büyük görevleri olan ve binlerce sanatkarı yetiştirmiş olan Ahi Evran 1261 yılında 90 küsur yaşında şehit edilmiştir. Kabri Kırşehir’dedir.

Ahi Evran, ahlâk, sanat ve konukseverliğin uyumlu bir birleşimi olan Ahilik teşkilatını kurmuş ve bu kurumu son derece saygın bir kurum haline getirmiştir. Bu sivil toplum kuruluşu yüzyıllar boyunca bütün esnaf ve sanatkarlara yön vermiş, onların işleyişini düzenlemiştir. Ayrıca Ahilik, yeniçeriliğin kuruluşunda, Hacı Bektaş töreleriyle birlikte önemli rol oynamış, devlet adamları bu kuruluşa girmeyi onur saymışlardır. Örneğin Osmanlı hükümdarı olan Orhan Gazi ve oğlu Sultan Murat gibi padişahların yanı sıra devletin üst düzey yöneticileri birer Ahi idiler.

Anadolu’da Türklüğün yerleşip, İslâmlığın yayılışında askeri fetihlerle birlikte, bir takım Türk boylarının, Alperenler, Gaziler, Abdallar, Bacılar adı verilen teşkilatlârın büyük rolleri olduğu bilinmektedir. Bu topluluklar arasında Ahilerin de çok müstesna bir yer aldıkları görülmektedir.

18. yüzyılda ve hatta daha sonraya gelene kadar esnaf ve sanatkar, Osmanlı düzeninde altın çağını yaşamıştır. Ahilik gelenekleri ve daha sonra kurulan güçlü lonca teşkilatları bu sınıfı gerek nitelik ve gerekse nicelik yönünden geliştirmiştir. Ancak esnaf ve sanatkarların üretimi, talebe yeterlilik yani talebi karşılama formülüne dayalıydı. Bütün ticaret yollarının geçtiği alanlarda kervanların etkisiyle bu faaliyet biraz daha genişlemiştir. Loncalar piyasaya istikrar getirdiler. El sanatları ve küçük sanayi nitelikçe o derece gelişti ki, bazı şehirler yalnızca bazı maddeleri üretmekle ün yaptılar.

Ahi birliklerinde iktisadi hayatın düzenlenmesi için fütüvvet teşkilatı, esaslı kaideler ve sağlam bir disiplin getirmiştir. Fütüvvet felsefesinde her mesleğin ulu kişilerinden bir Piri vardır. Meslek erbabı, pirlerini aşırı hürmetle anarlar. Debbağların piri de Ahi Evran’dır. 

Ahi zaviyelerinde konuk ağırlama hizmetleri yapıldığı gibi, gençlere öğretmen, müderris, kadı, hatip ve emir gibi şehrin ileri gelenleri tarafından düzenli olarak dersler de verilirdi. İşyerinde işi biten genç çıraklar meslek eğitiminden sonra ahlâki eğitimi bu zaviyelerde görürdü. Kurulan zaviyelerin yakınında çok geçmeden evler yapılıyor, iş yerleri açılıyordu. Aynı iş kolundaki sanatkarlar bir yerde toplanarak sanayi sitelerinin, iş merkezlerinin ve çarşıların kurulmasına imkan veriyordu.

Ahi zaviyeleri, mesleğinde başarılı olan zengin, iyi ahlâklı ve cömert kişiler tarafından kurulurdu. Günümüzde, Ahi adını taşıyan köy ve mahallelere rastlanılmakta, ayrıca tarihi belgelerde birçok Ahi zaviyesinin adı geçmektedir. 

YARAN ODALARI

Ahiler yalnız şehir ve kasabalardaki esnaf ve sanatkarları eğitip yetiştirmekle kalmamış Anadolu’nun en ücra köşelerine kadar uzanmıştı. Anadolu köylerinin pek çoğunda kırk elli yıl öncesine kadar “yaran odası” ve “misafir odası” adı altında misafirhaneler vardı. Köy kahvelerinin hızla çoğalmasıyla birlikte, yüzyıllarca ahlâkî sosyal bir görev yapmış olan bu kurum da yavaş yavaş kendiliğinden ortadan kalkmaya başlamıştır.

İbn-i Batuta’nın övgü ile bahsettiği, mükemmelliğini anlata anlata bitiremediği Ahi zaviyeleri bir çok köyde “konuk odası” olarak görev yapıyordu. Konuk odalarının her türlü ihtiyacı ekonomik durumu iyi olan aileler tarafından gönüllü olarak karşılanırdı. Köye gelen misafirlerin yeme, içme, konaklama, vb her türlü hizmetleri buralarda ücretsiz bir şekilde karşılanırdı.

Ulaşım ve haberleşme imkanlarının son derce kısıtlı olduğu dönemlerde, meslekleri gereği seyahat etmek zorunda olanlar için bu odaların önemi son derece büyüktür. Yaran odalarının bunların dışında pek çok görevleri daha vardı. Yaran odaları da, tıpkı Ahi zaviyeleri gibi eğitimin gelişmesine ve insanlar arasında yardımlaşma ve dayanışma duygusunun yerleşmesine önemli katkılar sağlamıştır.

Yaran odalarında, özellikle uzun kış gecelerinde, yapılan toplantılarda köyün ve köylünün sorunları konuşulduğu gibi, dini ve milli kitaplar okunur, meslekî ve ahlâkî konuda sohbetler edilirdi. Okula gidecek öğrencinin, askere gidecek gencin, evlenecek kişinin problemleri bu odalarda masaya yatırılır ve çözülürdü.

Yaran odalarının yönetimi, yaranların en yaşlılarından ve herkes tarafından sevilip saygı duyulan “yaran başı” adı verilen kişiler tarafından sağlanırdı. Her yaran odasında, yaran başına vekalet edecek bir de “oda başı” bulunurdu. Gerek “yaran başı” ve gerekse “oda başı” seçimle iş başına gelirdi.

İbn Batuta Ahileri tanıtıp toplumla ilgili misyonlarını izah ederken “Bunlar Anadolu’ya yerleşmiş bulunan Türkmenlerin yaşadıkları her yerde, şehir, kasaba ve köylerde bulunmaktadırlar. Memleketlerine gelen yabancıları karşılama, onlarla ilgilenme, yiyeceklerini, içeceklerini, yatacaklarını sağlama, ihtiyaçlarım giderme, onları uğursuz ve edepsizlerin ellerinden kurtarma, şu veya bu sebeple bu yaramazlara katılanları yeryüzünden temizleme gibi konularda bunların eş ve örneklerine dünyanın hiç bir yerinde rastlamak mümkün değildir” tespitinde bulunmuştur.

AHİLİKTE KALİTE VE STANDART ANLAYIŞI

Ahi teşkilatında kalite anlayışı, müşteri odaklı üretim ve her kademede yürütülecek eğitim anlayışından geçmektedir. Mal ve hizmet üreten ahiler her şeyden önce müşteri isteklerini göz önüne almak zorundaydılar. Kaliteli mal ve hizmet üretimi, iyi eğitilmiş çırak, kalfa ve ustalardan oluşan personel kadrosuyla sağlanırdı. Son yıllarda dillerden düşmeyen Toplam Kalite Yönetiminin de esası müşteri odaklı; ürünlerin ve hizmetlerin üretim süreçlerinin sürekli iyileştirilmesi yöntemleriyle, sıfır hataya yaklaşma felsefesidir.

Ahi teşkilatının kurucusu sayılan Ahi Evran, ilk olarak esnaflar arasında birlik ve dirliği sağlamıştır. Esnafın denetlenmesine ve özellikle de eğitilmesine önem vermiştir. Her esnafın sağlam iş yapıp yapmadığını, müşterilere karşı davranışlarını kontrol etmiş, üretilen malların kaliteli ve standartta olmasına çalışmıştır.

Ahi birliklerinde ustaların üreteceği ürün belirli bir standarda bağlandığı gibi, alacakları çırak sayısı da standarda bağlanmıştır. Usta sadece ahi teşkilatının öngördüğü kadar çırak alabilirdi. Çünkü çırakların sayısı çok olursa işyerinde eğitim, üretim, kalite ve standart istenilen özellikte gerçekleşmeyecek ve kontrol güçleşecektir. Eğer bir usta kalitesiz mal üretir, üretim standardına uymaz, kalfaların ücretlerini vermez, çıraklarını sömürür, onlara bildiklerini öğretmez ve kendinden beklenen görevleri yerine getirmezse, ustaya işyeri kapatma cezası verilirdi.

Ahiliğin temelleri başlangıçta o kadar sağlam atılmış ve kuralları zamanın ve toplumun ihtiyaçlarına o kadar uydurulmuştur ki, bu kurallar sonradan şehir ve kasabaların belediye hizmetleri ve bu hizmetlerin denetlenmesinden örnek alınmıştır.

Örneğin, esnaf ve sanatkarların meslekleri ile ilgili hususları düzenleyen 1630 yılından önceye ait olduğu sanılan belge, ayakkabıcıların hangi kalitedeki ayakkabıyı kaça satacaklarını göstermektedir.

Türkçe’de hala mevcut olan “pabucu dama atmak” deyimi, bir Ahi deyimi olup, Ahiliğin kalite kontrol sistemini çok güzel ifade etmektedir. Bazı esnafların imalatı, standartların altına düşürmesi, sahte mal imal ederek hakiki gibi piyasaya sürmesi hususları da esnaf arasında tepkiyle karşılanıyordu. Bu gibi hallerde ikazlara ehemmiyet verilmeyip, kalitesiz imalata devam edenlerin dükkânları, Kethuda’ları (esnaf odası başkanları) tarafından kapatılırdı. Bu cezayla da kendisine çekidüzen vermeyenler daha ileri gittikleri takdirde esnaflıktan ihraç edilirdi.

Birçok üründe olduğu gibi, şişecilerin imalatında da cinsine göre şişelerin gramajları tespit olunmuştu. Bu gramajların altında imalat yasak olduğu halde riayet etmeyen bazı ustaların, dükkânları kapatılmıştı.

Düşük kaliteli nişasta imal eden ve bunu birinci sınıf nişasta fiyatına satan usta ise, uyarılara aldırmayarak, halkı aldatmaya devam ettiğinden, lonca mensupları, kendisini aralarında barındırmak istemeyerek ihracı için müracaatta bulunmuşlardır.

Kılıç kabzalarında sakız ağacı kullanıldığı halde, üzerini siyaha boyayarak, müşteriye abanos gibi gösteren ve buna benzer daha bir takım yolsuzluklarla meslek haysiyetini zedeleyen başka bir esnaf da lonca mensuplarınca aralarından ihracı istenmişti. 

Ahi birliklerinde üretilen mal ve hizmette kalite ve verimliliğin artırılması için aşağıdaki kriterlere özellikle dikkat edilirdi.

• Ahiliğin temel felsefesini, üretilen mal ve hizmette müşteri odaklı düşünceyi ifade eden, “Müşteri velinimettir” anlayışı oluşturmaktadır.

• Ahilikte ikisi temel olmak üzere, üç yönlü eğitim vardır. Bunlar mesleki eğitim, tekke eğitimi ve medrese eğitimidir. Medrese eğitimi mecburi değildir. Ömür boyu ve her kademede devam edecek olan mesleki eğitimle tekke eğitimi Ahiliğin temelidir.

• Ahi birliklerinde katılım ve paylaşım esastır, bu sebeple toplantılara önemli bir yer verilirdi. Esnaf aleyhine alınan kararlar büyük bir mecliste görüşülürdü. Ancak Ahi Baba Vekili, lüzum görürse, “olağan üstü toplantı” yapardı. Bu toplantıya büyük meclis üyeleri ile birlikte her meslek kolundan üç usta da davet edilirdi. Devlet yetkilileriyle yapılan görüşmelerde anlaşma sağlanamazsa, ertesi gün “Memleket Toplantısı” yapılırdı. Memleket toplantısına bütün ustalar, beldenin ileri gelenleri (uluma, eşraf) ilan suretiyle çağrılırdı.

• Ahiler teşkilatında çalışanlar arasında dayanışmayı sağlamak, moral ve verimliliği artırmak için akşam zaviyelerinde toplanılır, yemekten sonra dini, ahlaki ve mesleki konularda eğitici kitaplar okunur, sohbetler edilir, ilahiler söylenirdi. Buralarda stres atılır, bilgi ve tecrübeler artırılır, ertesi güne büyük bir moralle motive olarak işe başlanırdı.

• Ahilikte sosyal ilişkiler, dayanışma ve işbirliği pekiştirilmiştir. Üst yönetimden, çırağa kadar bütün çalışanların işbirliği içerisinde bulunması, bu felsefenin en önemli amaçlarından biridir.

• Ahilikte üretilen kaliteli mal ve hizmeti ucuza satmak esastı. Kalitesiz bir malı fiyatından daha yüksek bir bedelle satan esnafın “pabucu dama atılırdı”.

• Ahilikte israf haram olduğu ve maliyetleri arttırdığı için yasaktı. Üretilen mal ve hizmetlerde sıfır hata esastı.

Patent hakkına saygı

Satışa sunulan bazı mallar, bütün esnaf tarafından imal edilebilmekte, bazılarının ise üretimi, birkaç ustaya inhisar etmekte, hatta bunların fiyatları da diğerlerinden faklı olmaktaydı.

Herhangi bir usta tarafından icat edilen çeşidin patenti ise, sadece o ustaya aitti. Diğerleri, bu ürünü taklit etmeyecekleri hakkında taahhütte bulunmaktaydılar. Örneğin, seccade kilimini dokuyan esnaf içinde ağır kesme dokumanın patenti Nişo adlı bir gayr-i müslime aitti. Diğer ustalar da buna müdahalede bulunmamayı taahhüt etmişlerdi.

Ahilik teşkilatının vazgeçilemez temel değerlerinden olan “hizmette mükemmellik” ise asırlarca bütün hizmet çeşitlerinde kullanılmış, bilhassa üretimde kalitesizliğe müsamaha edilmemiş ve kalitesiz mal üreten meslekten ihraç edilmesine yol açmıştır.

Buna rağmen Ahilerin varlık nedeni olan mükemmel toplum düzenini kısmen kurdukları söylenebilir.

Toplumumuzu tarif eden Hans BARTH “Bütün Türkler bir fikir üzerinde teemmüle dalmış filozoflara benzerler. Göz ve ağızlarında kesif bir iç hayatının ifadesi okunur. Hepsinin hareketlerinde aynı ciddiyet, konuşma, bakış ve mimiklerinde ayrı itidal mevcuttur. İnsan Paşadan, küçük bir bakkala kadar bütün Türklerin aynı okulda yetişmiş, aynı asalet mertebesine sahip büyük senyörler olduklarını zanneder. O kadar ki, İstanbul’da bir halk tabakası bulunduğunun farkına bile varmaz.” (Djevad)

MESLEK SIRRI

Ahilik ahlâkına ait 740 kural bir anda öğretilmediği gibi, sanat ait bütün bilgiler de bir anda verilmezdi. Ahlâk, usul ve erkana ait bilgiler kitap haline getirilmesine rağmen, üretime veya sanata ait teknik bilgiler, yazılı hale getirilmemişti. O devirdeki birçok sanatçının sırları ve tekniği bu sebepten günümüze kadar ulaşmamıştır.

Ahi teşkilatlarında, çırağı en iyi şekilde yetiştirmek ustanın göreviydi. Bunun için usta, sanatın bütün inceliklerini ve sırlarını aşama aşama çırak ve kalfalarına öğretirken onların ahlaken de yetişmesi için gayret gösterirdi. Her zaman çırak ustasından, usta da çırağından gururla bahsedilmesini isterdi. Ahlâken yetersiz olanlara mesleğin tüm sırları öğretilmezdi. Bu sebeple Ahi teşkilatında keseri eline alan marangoz, malayı iyi tutan sıvacı, makası alan terzi olamazdı. Bir kişinin mesleğin bütün sırlarını öğrenebilmesi ve iyi bir usta olabilmesi için önce iyi bir meslek ahlâkına yani Ahi ahlâkına sahip olmalıydı.

 PÜF NOKTASI

İnsanların sosyal, siyasal, kültürel, ekonomik bakımdan yetişmesinde sözlü ve yazılı gelenek ürünlerinin etkili olduğu bilinmektedir. Destan, efsane, menkıbe, kıssa, fıkra ve benzerlerinden teşekkül eden bu ürünler ayrıca insanların mesleki, dini vb. yaşantı biçimlerinin oluşmasında da etkili olmuştur. Bunlara “işin püf noktasını öğrenmek” gibi hikayeleri olan deyimler de eklenebilir.

Vaktiyle testi, vazo, çanak-çömlek imal edilen kasabaların birinde, uzun yıllar bu meslekte çalışan bir kalfa, işinde uzmanlaştığına inanıp, kendi başına bir dükkan açmayı arzu eder olmuş. Ayrıca kendisinin de bir testi imalathanesi açacak kadar bu hususta bilgi birikiminin olduğunu ve buna da hakkı bulunduğunu belirtir. Usta, kalfanın bu tavrı karşısında önce tebessüm eder, sonra kendisin henüz işin püf noktasını öğrenmediğini söyler.

Kalfa, ustasının bu sözlerine itiraz eder, ustasının bu sonu gelmez nasihatlerinden bıkıp hırsa kapılan kalfa, ustasından icazet almadan bir dükkan açmış. Gider, bir testi imalathanesi açar, fırınını kurar testi imalatına başlar. Bütün işlemleri ustasının yanındaki gibi yaptığı, testi toprağında aynı hamuru kullandığı halde hiç sağlam testi üretemez.

Binbir emek ile yaptığı testiler, küpler, vazolar, sürahiler onca titizliğe rağmen orasından burasından yarılıp, çatlıyormuş. Zavallı kalfa bir türlü bu çatlamaların önüne geçemeyince, çaresiz, ve mahcup bir şekilde ustasına gidip durumu anlatmış. İşinin uzmanı tecrübeli usta:

-Sana demedim mi evladım, sen bu işin “püf noktası”nı henüz öğrenmedin. Bu sanatın uzmanlık gerektiren “bir püf noktası” vardır.

Eski kalfasına bu işin “püf noktası”nı öğretmeye karar veren usta, tezgaha bir miktar çamur koymuş ve kalfasına:

-Haydi, geç bakalım tezgahın başına da bir testi çıkar. Ben de sana bu işin “püf noktası”nı göstereyim, demiş.

Eski kalfa ayağıyla merdaneyi döndürüp çamura şekil vermeye başladığında usta, önünde dönen testiyi dikkatle takip edip arada bir “püf” diye üfleyerek zamanla testiyi çatlatıp bütün emekleri zayi edecek olan bazı küçük hava kabarcıklarını patlatıp yok etmiş ve böylece çırak da bu sanatın “püf noktası”nı öğrenmiş.

Her sanatın incelik, uzmanlık gereken kısmına da o günden sonra “püf noktası” denilmeye başlanmış.Ustasından “püf noktası”nı öğrenen ve ustasının duasını alan kalfa da dükkanına dönerek sağlam testiler üretmeye başlamış. Bu örnek olay, ustanın önemini ifade etmekle kalmayıp işi öğrendiğine dair ustasından olur almadan yapılacak çalışmaların da yarım kalacağını belirtir. Buna benzer anlatım türlerine fütüvvetnamelerde önemli bir yer verilmiştir. Fütüvvetnamelerde yer alan bu ve benzeri türlerin o günkü sanatkar ve ticaret adamlarının yetişmesinde önemli rolünün bulunduğu bilinmektedir. 

 ESNAF VE SANATKARLARINI DENETLEMESİ

Genel felsefelerine uygun olarak iş hayatının düzenlenmesinde de Ahi birlikleri, toplumu bir bütün olarak ele alıp, bütün sosyal grupların menfaatlerini düşünmüşlerdi. Çatışmacılığı reddederek, uzlaşmacı sosyal ve ekonomik ilişkilerin kurulmasını amaç edinen Ahi teşkilatlarının bu özelliği, sosyal huzuru sağlama açısından, insanlığa ışık tutacak temel motifleri taşımaktadı

Ahi birlikleri, üretim ile tüketim arasında denge kurarak üretici ile tüketici arasındaki ilişkilerin, sosyal huzuru sağlayacak şekilde gelişmesinin devamına çalışmışlardır. Bu maksatla zaman zaman üretim sınırlamaları getirerek emeğin değerini bulmasını sağlarken, geliştirilen narh (satış fiyatların idarece tespit edilmesi) sistemi ve standartlaşma ile tüketicinin korunmasını sağlamıştır.

Ahi birliklerinde kurulan denetim ve ceza sistemi ile esnaf ve sanatkarların meslek ahlâkına uygun tutum ve davranış içinde bulunup bulunmadıkları, teşkilat idarecileri tarafından sıkı bir şekilde denetlenirdi. Kurallara uymayan esnaf ve sanatkârlar kendilerine ders ve çevreye ibret olacak şekilde cezalandırılırdı. Denetimin etkili yapılabilmesi için bütün şikayet kapıları herkese açık bırakılmıştı.

Üretilen mallarda kalite ve standart arama tüketicinin korunması bakımından son derece önemli idi. Her birlik, üyelerinin imal ettiği ürünlerin kalite ve standardına göre fiyatlarını tespit ederdi.

Konulan nizama uymayanlar suçlarına göre cezalara çarptırılır, bu çeşit davranışla cezalandırılan suçluya “yolsuz” denilirdi. Yolsuz hammaddeyi piyasadan alamaz, kimse ona mal satmaz, o üretmiş olduğu malı kimseye satamazdı. Yolsuz kahvelere kabul edilmez, cemiyet toplantılarına giremezdi. Esnafın kendi içinde kurduğu bu oto kontrol sistemi son derece dikkat çekicidir.

Ahiliğin en önemli kuralını çiğneyerek kalitesi bozuk mal üreten, tüketiciyi aldatan, yüksek fiyatla mal satan esnaf ve sanatkara birlikten ihraç cezası verilirdi. Çünkü böyle bir kuralı çiğnemek, başta işyerindeki kardeşlerine, kendisine ahlâk öğreten hocalarına, sanatın sırlarını öğreten üstadına yapılmış büyük bir hakaret sayılırdı.

Üretilen mal ve hizmette standartların altına düşülmesi, sahte mal imal ederek gerçeğiymiş gibi piyasaya sürülmesi ve yapılan ikazların dikkate alınmaması gibi suçların cezası iş yerinin kapatılmasıyla sonuçlanmaktaydı. Kaliteyi bozanlar yanında, tespit edilen fiyatlardan daha yüksek fiyatla mal satanlara da iş yerini kapatmaya kadar varan ağır cezalar verilirdi.

Bozuk ve kalitesiz malı satın alan müşteriye, isteğine bağlı olarak ya malın bedeli geri ödenir ya da aldığı mal değiştirilirdi. 

Ahilikte ceza, esnafın kurallara uyması için gerekli bir araç olarak düşünülmüş, çok ağır suçlar dışında aşağılayıcı cezalardan kaçınılmış, cezaların eğitici olmasına özellikle dikkat edilmişti.

Suçlar için aşağıda belirtilen cezalardan biri takdir edilirdi.

1-Suçluyu masraf ve ikram yapmaya zorlamak,

2- Dükkân kapatma, kurban kesme, lokma çıkarmaya icbar (zorlanma),

3- İptidaî madde (hammadde) tevziatından (paylaşımından, dağıtımından) hariç tutma,

4- Mamul mal satışlarından hisse ayırma

5- Selamlaşmamak, yardım etmemek, (umumi boykot) 

Ahilik teşkilatında, esnaf ve sanatkarlar arasında son derece güzel işleyen oto-kontrol mekanizması hakimdi. Fakat bütün önlemlere, mesleki eğitiminin her aşamasında gösterilen inceliklere rağmen istisna da olsa bir takım hilekâr esnaflara rastlanıyordu. Hileli mal ve hizmet üretenlere ilk tepki yine Osmanlı esnaf ve sanatkarından gelmekteydi.

AHİLİK DÖNEMİNDE TÜKETİCİ HAKLARI

Sosyo-ekonomik ve tarihi bir kurum olan Ahilik teşkilatı Türk-İslam kültür ve medeniyetinin oluşturulmasında ve bilahare Osmanlı Devleti’nin kuruluşunda ve büyümesinde önemli bir rol oynamıştır. Ahilik teşkilatının Anadolu Selçukluları ve Osmanlı Devleti döneminde Türk esnaf, sanatkar, sanayici ve ticaret erbabını asırlarca bünyesi içinde barındırmış iş ve meslek ahlakını kurup korumuştur. Ahiler, devlet düzeni içinde bu gibi teşekküller arasında kontrol mekanizmasını kurarken, tüketiciyi koruyan bir takım önlemler de almışlardır.

Ahilik sisteminde para amaç değil araçtı. Ahiliğin amacı; insanların dünya ve ahirette huzur içinde yaşamalarını sağlamaktır. Ahiler, kazandıkları para ile kendilerinin ve ailelerinin ihtiyaçlarını karşılarlar; arta kalan parayla da muhtaç durumda olan fakir ve yoksul kimselere yardım ederlerdi.

Ahiler müşteri ilişkilerine son derece önem verirlerdi. Ticaret ilişkilerde “müşteri velinimetimizdir” ilkesinin yerleşmesine vesile olan Ahi kültürüyle yetişmiş Türk esnaf ve sanatkarlarıdır. Bu söz bugün bile birçok işyerinde asılı olarak durmaktadır.

Tüketicilerin korunmasına büyük önem veren Ahiler, müşterilerin temel ihtiyacı olan bir çok ürünü, doğrudan doğruya üretim yapan işyerlerinden karşılayabilmesi için çarşılar kurmuşlardı.

İşyerleri, aynı sanat dallarında faaliyet gösteren esnafın bir yerde toplandığı “arasta” veya “çarşı” ismini taşıyan iş merkezleriydi. Tüketici hem istediği ürünü, bu çarşılarda daha çabuk bulmakta, hem de aynı cins ve kalitedeki ürünleri aynı fiyatla buralarda gönül rahatlığı içerisinde almaktaydı.

Demirden mamul araba parçaları, çeşitli nal, kağnı tekerleri, deriden mamul ayakkabı, bakırdan ve diğer madenlerden yapılan kılıç, kap kaçak, bıçak-kaşık üzerine kazınan işaret (çentik) imal eden ustanın “alamet-i farikası” yani amblemiydi. Bu amblem o ürünün adeta kalite belgesiydi, çünkü bu ürün aynı zamanda onu yapan ustanın, çalışanların ve işyerinin övünç kaynağı ve şerefiydi.

Dayanıklı tüketim malları cinsindeki çeşitli demir, bakır gibi madenlerden imal edilen eşyalar üzerine üreticinin bir işareti konulurdu. Bu işaret imal edenin “patendi-amblemiydi”. Bu amblem o ürünün adeta kalite belgesiydi, çünkü bu ürün aynı zamanda onu yapan ustanın, çalışanların ve işyerinin övünç kaynağı ve şerefiydi.

Bu bakımdan işyerinde çalışan çırak, kalfa ve ustalar bu şerefi birlikte paylaşırlar ve kendi ürünlerinin en iyi olması için gayret gösterirlerdi. Üretim esnasında çırağın veya kalfanın herhangi bir hatası derhal ustasına bildirir ve yapılan hata derhal düzeltilirdi.

Her tüketici bilirdi ki, esnafın kusuru veya kastından doğan zararı tazmin edebileceği bir teşkilat, şikayette bulunabileceği bir birlik vardı. Bu birlik ki müşterinin zararını tazmin ettiği gibi, buna sebep olan esnafı da kendisine ders, çevreye ibret olacak şekilde cezalandırırdı.

Ahi teşkilatında, kalitesi bozuk mal üreten, tüketiciyi aldatan, yüksek fiyatla mal satan ve kurallara uymayan esnaf veya sanatkara çok ağır cezalar verilirdi. Bu cezalar para veya hürriyeti kısıtlayıcı cezalar olmamakla beraber ondan daha tesirli ve daha caydırıcı olan birlikten ihraç cezasıydı.

Sicillere intikal etmiş hadiselerden, Osmanlı esnafının, hilekarların karşısında bulundukları ve bunlardan davacı oldukları görülmektedir. Verilen cezaya rağmen uslanmayanlar meslekten ihraç edilirdi.Bir malı bilerek eksik satmak suretiyle müşteriyi zarara sokanlara verilen ceza da oldukça ağırdı. Boyacı esnafından bir Ermeni, boyayacağı iplerin ağırlığını fazla, Türkmenlerin getirip sattıkları peynir ve yağların ağırlıklarını az göstererek halkı aldattığı için, boyacılar şeyhinin müracaatı üzerine dükkanından çıkarılmıştı

Herşeyden önce esnafta doğruluk aranırdı. Hileli, çürük iş yapmak, müşteriden tespit edilen fiyatın üstünde fiyat istemek, bir başkasının malını taklit etmek büyük suç sayılırdı. Noksan ölçü ve bozuk terazi kullananlar cezaya çarptırılırlar, sahte ve kalitesiz mal imal edenlerin ise malları toplanır, kendileri meslekten çıkarılırdı. Esnaf mütevazi kâra kanaat ederdi.

Sattığı süte su katan bir sütçünün kuyuya basıldığı, bozuk kantar kullananların ibret-i alem için çarşı-pazar dolaştırıldığı, ekşi pekmez satanın pekmezinin başına geçirildiği bilinmektedir. (28)

Elbise diktirmek isteyen birisi dükkana geldiğinde terzi müşterisinin ölçüsünü aldıktan sonra kumaşı tartar ve ölçünün yanına bunu da not ederdi. Elbise hazır olduktan sonra, artan parça ve kırpıntılarla birlikte elbiseyi tekrar tartar ve ondan sonra müşteriye verirdi.

Sekiz asırdan beri Müslüman Türkler arasında kullanılmakta olan “Pabucun dama atılması” deyimini hepimiz biliriz. Bu deyim bize geçmişteki örnek bir Ahi uygulamasından kalmadır.

Ahiliğin kurucusu ve esnaf ve sanatkarların piri olan Ahi Evran, ayakkabıcı esnafının bulunduğu çarşıdan geçerken onların yaptığı ayakkabıları inceleyerek, hileli gördüklerini kesip dama atar, dükkân kapatılır ve ayakkabı ustasının peştamalı kapının kilidine bağlanırdı. Müşteriye de yeni bir ayakkabı verilerek tüketicinin mağduriyeti önlenirdi.

Böyle bir olay olunca, bunun haberi esnaf arasında hızla yayılır, “filanca ustanın pabucu dama atıldı” denilirmiş. Pabucu dama atılan usta, utancından haftalarca insan içine çıkamaz, kimsenin yüzüne bakamaz, kendini af ettirmek için elinden geleni yaparmış. Çok zaman da bunlar kafi gelmez, terki diyar etmek zorunda kalırmış.

Örnek Olay:

Ahilik ahlâkıyla yetişmiş Osmanlı esnaf ve sanatkarında doğruluk esastır. Hileli satışa kesinlikle müsaade edilmezdi. Yabancı bir kumaş tacirinin Osmanlı ülkesine gelerek bir kumaş imalathanesinin mallarını beğenip hepsini almak istedikten sonra, mal sahibinin kumaş toplarını denklerken bir top kumaşı ayırdığını görüp bu hareketinin sebebini sorması üzerine, Osmanlı esnafı “Onu sana veremem, kusurludur” cevabını verince;

Yabancı tacirin “Ziyanı yok, önemli değil” demesine rağmen Osmanlı esnafının o kumaş topunu vermemekte direterek: “ Benim malımın kusurlu olduğunu söyledim, biliyorsunuz. Fakat siz onu kendi memleketinizde satarken, alıcılarınızın orada benim bunları size söylemiş olduğumu bilmeyeceklerdir. Böylece de müşterilerinize kusurlu mal satmış olacağım. Neticede Osmanlı’nın gururu şeref ve haysiyeti rencide olacak, bizi de hilekar sanacaklardır. Onun için bu sakat topu asla size veremem” diyerek kumaşı vermemiştir.

OSMANLI DEVLETİ’NİN ESNAF VE SANATKAR NİZAMNAMESİ

Ve ekmekçiler işlediği ekmeğin ve çöreklerin çiği ve karası olmaya. Gözlenip eksik ölçü ve dirhemine bir akçe cerime alalar.

Ve kasaplar koyunu geceden temizleye ve arı (pak, temiz) satalar. Ve semizini saklayıp, zaifini boğazlamıyalar. Her zaman koyun tedarik edip keseler. Halka et yetiştireler. Ve kuzu ve sığır kasaplarına dahi kanun oluna ki dikkatlice ve temiz hizmet edeler.

Aşçısının pişirdiği et çiğ olmaya, tuzsuz olmaya ve pak kotaralar. Ve kase ve bezi temiz ola. Ve kazanı kalaysız olmaya ve çanakları eski ve sırçasız olamaya. Ve hizmetkarları kafir olmaya ve bellerindeki futaları (önlükleri) temiz ve yeni ola.

Başçıların pişirdiği baş ve başçısı görüle ki, temiz tutalar, temiz pişireler. Bayat, kirli ve kıllı olmaya.

İşkembeciler işkembeyi iyice temizleyip temiz su ile yıkayıp temiz su ile pişireler ve pişkin ola ve sirkesi ve sarımsağı tamam ola.

Börekçiler de gözlene. Hamurları arı undan ola. Meyanesi soğanlı ola. Koyun etinden başka et karışdırmayalar.

Yaş ve kuru meyveler ve başka yiyecekler; üzüm, incir ve benzeri meyveler on-onbir akçe üzerine (%10 kar ile) satıla. Bahçelerden gelen yemiş yüzleme (yüzü iyi, altı kötü) olmaya. Üstü nasılsa altı da öyle ola. Pazar yerlerinden başka yerlerde satılmaya. Yolda karşılayıp satın almak isteyeni muhtesib (görevli, zabıta) tutup siyaset ede(cezalandıra).

Yoğurtçuların yoğurdu da gözlene. Nişasta ve su katmayalar. Kaymakçılar, peynirciler ve turşucular dahi gözlene. Turşu sirke ile kurula, kepek ve ekşisi kurulmaya.

Helvacılar, pekmezciler, şerbetçiler dahi gözlene. Şerbet miski ve gülabi (kokulu) ola. Ekşi ve sulu olmaya. Hoşafçılar dahi gözlene. Hoşafları ekşi olmaya ve gayet temiz ola.

Terziler dahi gözlene. Her çeşit elbiseyi verilen narh(idarece tespit edilen azami fiyat) üzerine dikeler. Dikmek için aldıkları kaftanları vaktinde vereler. Eğer bir kişinin kaftanı kısa ve dar ve yaramaz dikilmiş olsa kadı marifetleriyle haklarından geline.

İpekçiler de gözlene. İpekleri düz ola. Ve gömlekçiler de gözlene, aldıklarına göre satalar, sağlam dikeler, yenleri normal ve bol ola.

Çuhacılar, takyeciler, atlasçılar ve bürüncekçiler de gözlene. Kusurlu, eksik ve kötü işlemeyeler. Her ne dikerse yeni kumaştan dikile ve mücevvezenin astarı çok çirişli olmaya, iyi dikile.

Çizmecilerin ve ayakkabıcıların işledikleri kalp olmaya. Gayet iyi ola. Günü dolmadan delinirse ceza göre. Cezası akçe başına iki gün (hapis) hesabıyladır. Lakin gön veya sahtiyan delinirse suç debbağındır.

Ve mutaflar (kıldan ip vb şeyler dokyan kimse) ve keçeciler dahi gözlene. Keçeyi çiğ pişirmeyeler, adet üzere yapalar.

Demirciler de gözlene. İşledikleri demiri kalp işlemeyeler ve illet (özürlü) etmiyeler. Ve kazancılar dahi gözlene. Kazanın ve haranın kulpunu demirden değil bakırdan yapalar. Ve kalaycılar kalayladıkları nesneyi gayet iyi kalaylıyalar kalp ve illet etmeyeler.

Ve nalbantlar dahi gözlene. Katırı dört akçeye, eşşeği üç buçuk akçeye nallayalar. Mıh eğrilip atılsa nalbant üzerinedir. İnad ederse tedip (terbiye) edeler.

Ve bıçakçılar dahi gözlene. Dımakşi (Şam işi) diye Frengi (Avrupa işi) işlemeyeler ve satmayalar. Cinsi cinsiyle satalar. Ve iğneciler dahi işledikleri iğneyi iyi işleyler. Demir iğneyi Dımakşi diye satmayalar.

Ve kuyumcular gözlene. Emin kimse ola. İşin sadesini (düzünü) dirhemini bir akçeye; menyakar (süslü) işini ikiye işleye.

Yapı ustaları ve dülgerler günde yemekli on akçeye işleyeler. Gün doğarken gelip gün inmeden gitmeye. Kiremitçiler de gözlene, çiğ pişirmeyeler. Ve kerpiçciler kerpici sıkı ve kalın edeler.

Ve tahıl pazarında satılan buğday ve arpa ve huhubat her ne ise, samanlı ve kesmüklü olmaya, temiz ola ve tamam ölçeler. Ve kile (ölçek) damgalı ola. Eksik ya da fazlası bulunursa şiddetle cezalandıralar. Sabuncular ve mumcular dahi gözlene. Sabun iyi ola, pişmiş ola ve yarık olmaya. Mumlar ise çirkli ve kokar yağdan olmaya. Fitili yoğun (katı ) olmaya.

Ve oduncular dağda çok yükleyip şehre yakın gelince yükü eksütmeye, adetçe normal ola. Hayvana fazla yük yüklemeyeler, nalsız gezdirmeyeler, semerleri eski olmaya.

Attarlar (baharatçılar) dahi gözlene. Sattıkları şeyler zağferanili ve yağlı olmaya. Baş şekerini üç kağıttan ziyadeye sarmayalar. Frengi şekeri iyi şeker fiyatına satmayalar.

Bezzazlar (bez satan, manifaturacı) dahi gözlene. İbrişimi (bükülmüş ipek ipliği) iyisine karıştırmayalar ve arşınları eksik olmaya. Ve boyacılar her ne rengi boyarlarsa iy edeler. Bezi taş üstünde döğüp zarar vermeyeler ve boyalı bezi yol üstünde asmayalar.

Ve hamamcılar hamamı pak ve temiz tutalar. Peştemallari delikli ve kısa olmaya. Kafire ayrı rida (havlu ) vereler ve kafir yüzün sildiği rida ile müslüman yüzün silmeye. Velhasıl müslümanların her nesnesi ayrı ola. Eğer inad ederlerse muhkem ta zir edip haklarından geline.

Ve değirmenciler dahi kimsenin buğdayını, arpasını değiştirmeyeler ve değirmeni başı boş bırakmayalar ve yabana gitmeyeler. Taşlarını vakti geldikçe dişeyeler. Haklarından artık tereke almayalar ve çalmayalar. Herkes nöbetle öğüde ve bir kişinin terekesini çıkarıp bir başkasınınkini koymayalar. Değirmende tavuk besleyip halkın ununa ve buğdayına zarar vermeyeler. Vakitlerini bilmek isterlerse ancak bir horoz besleyeler. Eğer inad ederlerse muhkem haklarından geline.

AHİLİKTE MESLEK SEÇİMİ

Ahi birliklerinde meslek seçimine ve iş bölümüne önem verilirdi. Ahiler kabiliyetlerine uygun bir işte çalışırlar. İkinci bir iş peşinde koşmazlardı. Gençler yamaklık ve çıraklık aşamasında iken bir kısım testlere tabii tutularak yetenekleri tespit edilerek, hangi meslekleri sevdikleri belirlenirdi. Gençlere kabiliyetleri ve ülke ihtiyaçları doğrultusunda gelecek vadeden mesleklerde eğitim verilirdi. Böylece meslek seçimi rastlantıya veya bilimsel olmayan sistemlere bırakılmazdı.

Ahilikte insanların iş değiştirmeleri veya birden fazla işle uğraşmaları hoş karşılanmazdı. Bu sebeple, Ahinin birkaç iş veya birkaç sanatla değil, kabiliyetine en uygun olarak sevdiği tek bir iş veya tek bir sanatla uğraşması ahlâk kaidesi haline getirilmişti. (30)

Ahi birliklerinde iş bölümü ekonomik olduğu kadar bir ahlâk problemi olarak da ele alınmıştı. Herhangi bir işte karar kılmayarak sık sık iş ve meslek değiştirmek ancak sebatsız ve istikrarsız bir ruh yapısına sahip olanların yapacağı davranış olarak kabul edilirdi. Böyle insanlar ise Ahi olabilecek ruh disiplinine sahip olarak kabul edilemezdi.

Ahi birliklerindeki iş değiştirmeme ve birden fazla işle uğraşmama ilkesi, sanatkarların kendi mesleklerinde daha rahat ilerlemelerini de sağlamıştır. Başka bir iş yapma ihtimali bulunmadığından, sanatkarlar bütün düşünce ve gayretlerini işlerine vererek bugün hayranlıkla seyrettiğimiz şaheserleri meydana getirmişlerdir.

USTALIK MERASİMLERİ

Geleneksel usta-kalfa-çırak sistemini şu şekilde özetlemek mümkündür. Yaşı ortalama 12-13 olan çocuk, velisi tarafından kabiliyetleri doğrultusunda, herhangi bir sanat dalında faaliyet gösteren bir ustanın yanına belli bir süre çalışmak ve mesleği öğrenmek üzere çırak olarak verilirdi.

Usta eğer işyerinde ya da atölyesinde yeni bir çırağa ihtiyacı varsa çocuğun fiziki kabiliyetini ve moral karakterini anlamak için geçici bir süre çalışmasına müsaade ederdi. Böylece yanında çalışmaya başlayan çocuğun başarısını, kabiliyetini küçük işler yaptırmak suretiyle gözlemleyen usta, yeni çırağın dürüstlüğü hakkında da kanaat sahibi olmak isterdi.

Öte yandan ustalar, yanlarında çalışan çırak ve kalfaların arkadaş seçimine de dikkat ederlerdi. Çünkü iyi arkadaşların, iyi bir sanatkâr olmada olumlu katkıları olacağına inanılmaktadır. Bu kısa gözlemlerden sonra çocuk kabiliyetli, çalışkan, dürüst ve güvenilir bulunursa o iş yerinde çırak olarak çalışmasına izin verilir. Böylece 3 yıldan 5 yıla kadar değişen bir zaman zarfında ustası, çırağın hem mesleki hem de manevi hocasıydı. Ayrıca usta, o sanat dalındaki manevi liderleri, meşhur şahsiyetleri ve onların hayat hikâyelerini, zaman zaman çocuğa aktararak, çocuğun bu sanatkâr grubunun bir üyesi olmasına yardımcı olurdu.

Ahilikte esnaf ve sanatkârlara işyerinde yamak, çırak, kalfa ve usta hiyerarşisi ile mesleğin incelikleri öğretilirken, akşamları toplanılan Ahi zaviyelerinde de ahlâki eğitim uygulanırdı. Böylece hem kendi çalıştığı mesleğin, hem de diğer meslek kollarının bir peygambere ya da bir pîre dayandırıldığını gören ve bunların örnek alınması lazım geldiğine inanan çocuk, yıllar önce o meslekte tesis edilen disiplinin sürdürülmesine inanırdı.

İşe başlarken mesleğin pîrinin saygıyla anılması uyulması gereken kuralların başında geliyordu. Böylece manevî bir alanın denetimi ve himayesinde ekonomik hayat, Ahilik çerçevesinde düzen altına alınmış oluyordu.

Çıraklıkta geçen ilk yılı ustayı devamlı gözleme ve öğrenme dönemi olarak değerlendirebiliriz. Usta ile çırak arasındaki ilişki tarzı bir çeşit itaat ve saygıyı içerir. Usta kısmen öğretici kısmen de baba rolünü üstlenmiştir. Bu yüzden çırağı, ailesinin bir ferdi gibi görerek ona şefkatle muamele etmek durumundadır.

Ustalığa yükselebilmek için üç yıl kalfa olarak çalışmak lazımdı. Bu süre içinde, hakkında şikayet olmayan, kendisine verilen görevleri dikkatle yerine getiren, özellikle çırak yetiştirme hususunda titiz davranan, diğer kalfalarla iyi geçinen, müşterilere karşı iyi davranan, bir dükkan idare edebilecek duruma gelen kalfalar hususi bir merasimle ustalığa yükselirdi.

Ahi birliklerinde ustalık merasimi büyük bir manevi atmosferde gerçekleştiriliyordu. Estirilen manevi hava usta adayının din ve inançlarına olan bağlılığını kopmaz derecede perçinlemekte, iş ahlâkına, müşteri ilişkilerine, kalite ve standarda önem vermesini sağlamaktaydı.

Sanat kolunun diğer usta ve kalfaları, o mahallin önde gelenleri, çırağın babası ve dinî lider törene davet edilir. Yemek yendikten sonra usta ayağa kalkar, ustalığa terfi edecek çocuğun uzun zamandır yanında çalıştığını, sanatın inceliklerin öğrendiğini ve kalifiye eleman haline gelebilmek için moral karakteri de en iyi şekilde sergilediğini davetliler huzurunda ilan ederdi. Kalfanın kendi işyerini açabilmesi ve öğrendiği sanatıyla geçimini temin edebilmesi anlamına gelen “destur” verirdi.

Ustalık merasiminde Ahi şeyhi teraziyi göstererek;

” Ey Oğul!

Can ve gönül kulağı ile işit ustalığa destur istersin. Mesleğindeki ehliyetini kendin işinle ispatladın. Yol kardeşlerin, ustan seni övdüler, dünya davranışlarında sana kefil oldular. Ahiret işlerinde de seni hak yolunda yürür, dinini diyanetini bilir,söylediler. Memnun olduk, mütehassıs olduk. Yüce mevlamızdan cümle mümin kulları ile birlikte seni de dünya ve ahiret nimetlerine kavuşturmasını niyaz eyleriz…

Ey Oğul!

Hak al hak ver. Kimseye dediğinden eksik verme ki, Hak Teala kazancına ve ömrüne bereket vere. Ve her zaman teraziyi eline alasın, ahiret terazisini anmak gerekirsin. Yakında bilesin kim, helale hesap ve şüpheye itip ve harama azap olsa gerek. Haydi oğul, ona göre dirlik işin gereksin…”

Ahi Baba’nın Ustalığa yükselen gence nasihati:

“Harama bakma,

Haram yeme, haram içme,

Doğru, sabırlı, dayanıklı ol,

Yalan söyleme,

Büyüklerinden önce söze başlama,

Kimseyi kandırma,

Kanaatkar ol,

Dünya malına tamah etme.

Yanlış ölçme, eksik tartma.

Kuvvetli ve üstün durumda iken affetmesini,

Hiddetli İken yumuşak davranmasını bil ve

Kendin muhtaç iken bile başkalarına verecek kadar cömert ol.”

Ustalık töreninin “helâllık” bölümünde ustası, yeni usta olan kalfasının arkasını sıvazlayarak şöyle derdi:

“Bilginlerin dediklerini, esnaf şeyhinin nasihatlerini, benim sözlerimi tutmazsan; ana, baba, öğretmen, usta hakkına riayet etmezsen, halka zulüm edersen, kafir ve yetim hakkı yersen, özetle Allah’ın yasaklarından sakınmazsan yirmi tırnağım ahirette boynuna çengel olsun” 

Ayrıca ustalığı istenilen kalfaya sembolik olarak sanatla ilgili bir-iki tane aletin verilmesinden sonra usta adayı, ustanın ve diğer yaşlıların ellerini öper ve şükranlarını dualara eşlik ederek arz eder. Diğer usta ve kalfalar tarafından, bu terfiyi ve yeni kalfanın aralarına katılışını sembolize eden “peştamal kuşanma” ve Kur’an-ı Kerim’den “ayet” okunmasından sonra “ustalığa kabul ediliş töreni” tamamlanmış olur.

ALIŞ VERİŞ MERKEZLERİ ÇARŞI VE BEDESTENLER

Ahi birliklerinde aynı meslekte faaliyet gösteren esnaf ve sanatkarların genellikle bir çarşısı vardı. “Bedestan”, “Arasta” veya “Uzun Çarşı” denilen bu iş yerlerinde aynı meslek kolunda çalışanlar bir arada bulunurlardı. Çarşısı olan esnafın, bazı meslekler hariç, çarşı dışında dükkân açması mümkün değildi.

Çarşılar esnafının ismiyle anılırdı. Örneğin önemli bir Ahi şehri olan Trabzon’da tarihte kunduracı esnafının faaliyet gösterdiği çarşıya “Kunduracılar Çarşısı”, bakırcı esnafının faaliyet gösterdiği çarşıya “Bakırcılar Çarşısı”, çömlekçi esnafının bulunduğu çarşıya da “Çömlekçiler Çarşısı” adı verilmiştir. Bu isimler bugün bile kullanılmaktadır.

Yalnız şekerci, ekmekçi, berber ve nalbantlara çarşı dışında dükkân açmaya izin verilirdi. Bu şekilde, hem tüketici, istediği ürünü daha çabuk ve de kolaylıkla seçme imkanı buluyor; hem de esnaf, birbirini kontrol edebiliyordu. 

Ayrıca çarşılar müşterilere, ürün çeşitlerini görebilme ve seçip alma imkanı tanıdığı gibi, satıcılar arasındaki kalite ve fiyat farkını de izleme şansı veriyordu. Çarşı çatısı altında toplu halde bulunan esnaf ve sanatkarların mesleki ve ahlâki eğitimi kolay oluyor, teknik gelişmeleri daha yakından izleme şansı doğuyordu.

Çarşılarda yer alan esnafın bir arada üretim ve pazarlama yapması, hem kalite kontrolü bakımından hem de satış hizmetlerindeki doğruluk ve dürüstlük bakımından oldukça önem taşımaktaydı. Zira dürüst esnaf, imalatın, belli bir standardın altına düşürülmesine karşı idi.

Her esnafın kendine has bir sancağı ve bir de alemdarı vardı. Genel olarak bu sancak yeşil atlastan olur, üzerine ayetler yazılır, kırmızı beyaz ipekten bir kordonun ucunda da esnafın alameti, amblemi bulunurdu. Nalbantların alameti bir gümüş nal, ayakkabıcıların ise bir çift patikti. Ahilikte bütün sanatların pîri vardı. Ahilerin sanatlarının pirlerinden kendi ustasına kadar olan büyüklerine içten bağlanmaları istenirdi.Meslek pîrleri o sanatı yapmış peygamberler arasından ve ulu kişilerden seçilmişti. Bazı mesleklerin pîrleri şunlardı.

Tüccarların pîri Hz. Muhammed

Çiftçilerin pîri Hz. Adem

Berberlerin pîri Selman-ı Farisi

Debbağların (derici) pîri Ahi Evran

Ahiler yüzyıllar önce kurdukları çarşı sistemini ile günümüzde iş merkezlerinin, büyük marketlerin, süpermarketlerin kuruluşuna öncülük etmişlerdir. Bu kurumlar arasındaki en büyük fark hiç kuşkusuz “Ahilik ahlâkı” olduğu açıktır

Ahiler, kurdukları çarşıların kapılarını birbirinden güzel sözlerle süslüyorlardı.

Denizli Babadağ Çarşısı kapısındaki şu dizeler yer almaktaydı.

Sevgi göster herkese ha!

Selamdan kaçınma sakın.

İnsanları ayırma ha!

Hepsine adil ver hakkın.

Niyetin iyi olsun ha!

Her şeyin gerçeğini söyle.

Hayırlı’dan ayrılma ha!

İyi anlaş herkes ile.

Etrafına dostluk saç ha!

Eser kalır sen gidersin.

İyi belle unutma ha!

Önce hizmet sonra sensin.

BEDESTENLER

Bedesten kelimesi, bezciler çarşısı anlamına gelir. Çok eskiden değerli kumaşların satıldığı yerlere denilen bezzazistan, zamanla Osmanlı toplumunda bedesten ismini almıştır. Ticari hayatın çekirdeğini oluşturan bu kompleksler, zamanla kıymetli malların (mücevher, porselen, ipekli kumaş, silah vs.) alım-satımına tahsis edilmiştir.

İstanbul’da bu isim adı altında; Cehavir, Sandal ve Galata Bedesteni olmak üzere üç bedesten bulunmaktadır. Evliya Celebi’nin seyahatnamesinde bahsettiği Trabzon’un Çarşı Mahallesi’nde bulunan bedesten Trabzon’un en önemli bir ticaret merkeziydi.

Bedestenlerin bina itibariyle sağlam ve üstü kapalı olması şarttır. Bundan dolayı bedestenler, dış etkilere ve yangınlara karşı korunması amacıyla taştan yapılmıştı.

Bedesten, çarşı olarak hizmet vermeye başladığı zaman içerisine dayanıklı ağaçlardan “dolap” adı verilen yüzlerce küçük dükkân yapılmış ve içleri oyma hücreler, çekmecelerle donatılarak hizmete sunulmuştur. Bu dolapların her biri emniyet sandığı yahut banka kasası gibi hizmet görmekle bedesteni şehrin en zengin binası yapmıştır.

Halk ve çarşı esnafı ağzı mühürlü sandıkları bedestene getirir ve el senedi gibi bir belge alarak gönül huzuru ile evlerine gidermiş. Ama hiçbir vakit kimsenin malı karışmamış ve kaybolmamış. Eğer kasayı açmak gerekirse bir bölükbaşı kasa sahibini kasasının başına götürür, sonra sandıktaki eşyanın gizliliğine riayet etmek üzere yanından uzaklaşır ve hatta ona sırtını dönerek müşterinin rahatça alacağını almasını ve koyacağını koymasını sağlarmış. Her sandık bizzat sahibi tarafından mühürlenir ve bedesten görevlileri bu mühürlerin bozulmamasından sorumlu tutulurmuş.

Bedestene emanet edilip de, uzun zaman alınmamış ve mirasçısı çıkmamış olan eşya ve mallar devlet hazinesine aktarılır, hayır işlerine harcanırdı.

Ahi Çarşısında Bir Sabah

Sabahleyin, dükkânlar açıldığı zaman her esnaf birlik odalarının önünde toplanır, bir kişi umum adına dua eder, sonra da dağılarak herkes dükkânını besmele ile açardı. Sabahleyin ilk müşterisiyle alış veriş yapan bir esnafa, ikinci müşteri gelirse komşusu henüz alış veriş yapmamışsa, esnaf müşteriye bütün samimiyetle şöyle derdi:

Kusura bakma efendim, Allah (C.C.) bereketini vere, ben bu sabah siftah yaptım. Senin istediğin mal karşı dükkanda da var. O daha siftah etmedi. Siz oradan alın.

DÜKKÂNLARI SÜSLEYEN GÜZEL SÖZLER

Ahilik, ülke kaynaklarını gerçekçi biçimde harekete geçiren, âdil bir gelir dağılımı sağlayan, sosyal dayanışma barış kardeşlik meydana getiren dengeli ve verimli ekonomik sosyal sistemdir. Ahiler, esnaf, tüccar ve diğer sahalardaki meslek guruplarının örgütlenmesini sağlayarak sosyal ve ekonomik düzenin kurulmasına katkıda bulunmuşlardır.

Başarılı olmak için bilgiyi, başkasının esiri olmamak için doğruluğu prensip edinen Ahi, vicdanını, kendi üzerine gözcü koyan adamdır. Ahi helâlinden kazanan, yerine ve yeterince harcayan, ölçü, tartı ehli olan, yararlı şeyler üreten ve yardım edendir. Kalbi Allah’a, kapısı yetmiş iki millete açık olan; mürüvvet ve merhamet sahibi, cömertliği esas alan; ahlâkı ana sermaye edinip akıl yolundan yürüyen; ilim isteyen ve ilmiyle amel edip yararlı çalışmayı elden bırakmayan kişiler Ahilerdendir.

Bu temel felsefeye sahip olan Ahiliğin, topluma tanıtılmasında, düşünce ve eylemlerin benimsetilmesinde kullanılan en etkili iletişim metotlarından biri, esnaf dükkânlarına asılan, özlü sözlerin yer aldığı levhalardır. İletişim vasıtası olarak kullanılan levhalarda, Ahilik kurumunun temel prensipleri ele alınarak, toplumun düzeni için, insanlığın sahip olması gereken hasletler yaygınlaştırılmaya çalışılmıştır.

Ahiliğin kültürel göstergelerinden olan esnaf dükkânlarındaki levhalar, mısralarında gizli olan kodlarla, taşıdığı anlamlarla, insanların sahip olmaları gereken hasletleri dile getirirler. Genellikle, ünlü hattatlar tarafından işlemeli, yaldızlı çerçeveler içine, eski, bazen de yeni harflerle yazılan beyit/dörtlüklerden oluşan bu levhalarda, yüzyıllar boyu varlığını sürdüren Ahilik felsefesi dile getirilmiştir. (37)

Bir dükkânda :

Her sabah Besmeleyle açılır dükkânımız.

Hakk’a iman ederiz, Müslümandır şanımız.

Eğrisi varsa bizden, doğrusu elbet sizin.

Hiylesi hurdası yok, helalinden malımız.

Müşterilerimiz velinimet, yaranımız yarimiz.

Ziyadesi zarar verir, kanaattir kârımız.

Bir aşçı dükkânında:

Her taamın (yiyeceğin) lezzeti ta ki dimağdan (beyinden) çıkar,

Tuz ekmek hakkını bilmeyen akıbet(sonunda) gözden çıkar.

Balıkçı dükkânında:

Ehl-i aşka müptelayım(tutkunum) nemelazım kâr benim,

Mal ve mülküm yoktur amma kanaatim var benim.

Bir helvacı dükkânında:

Dolandım misl-i cihan(cihan misali) bulamadım başıma bir tane tac,

Ne eğride tok gördüm ne doğruda aç.

Bazı dükkânlarda:

Dükkân kapusu Hak kapusu, Hakkına yalvar,

Çeşmim (gözyaşım) gibidir çeşmeleri akmasa da damlar.

Bir şekerci dükkânında.

Sade pirinç zerde olmaz bal gerektir kazgana (kazana),

Baba malı tez tükenir, evlat gerek kazana.

Bir dükkânda:

İnsana sadakat yaraşır görse de ikrah (iğrenmek, diksinmek),

Yardımcısıdır doğruların Hazreti Allah.

Bir dükkânda:

İlim ve sanattan haberdar olmayanlar aç olur,

Müflis (iflas eden) ve bîvâye(yoksul) kalur, herkese muhtaç olur.

Berber dükkânında:

Her seherde besmeleyle açılır dükkanımız,

Hazret-i Selman Pak’tır pîrimiz üstadımız.

                   Lâfla dükkân açılmaz, boş yere etme telâş

Selmân-ı Pâk de gelse parasız olmaz tıraş

Bir hamamda ve bir saatçi dükkânında:

Gelen gelsin saadetle,

Giden gitsin selametle.

Marangoz dükkânında:

Sefa geldin ey müsafir, ısmarla kahve içelim,

İşçi ile sohbet olmaz, bir merhaba der geçelim.

Yine başka bir iş yerinde:

Doğru olsan ok gibi elden atarlar seni

Eğri olsan yay gibi elde tutarlar seni

Menzil alır doğru ok elde kalır eğri yay,

İŞ YERİ TAHDİDİ

Osmanlı Devleti, bugün Almanya, Fransa vb Avrupa Birliği ülkelerinde olduğu gibi piyasadaki kapasite değişikliklerini dikkate alarak belli bir “plan” dahilinde işletmelerin açılmasını denetim altına almıştı. Böylece dükkân açılmasına bir sınırlama, bir tahdit getirilmiştir.

Bir kişinin dükkân açabilmesi için önce yamaklıktan çıraklığa, çıraklıktan kalfalığa ve kalfalıktan da ustalığa yükselmesi gerekiyordu. Fakat usta olan herkes dükkân açma hakkına sahip değildi. Ustanın, kalfalığı boyunca, ustasının verdiği işleri özenerek yapmış olması; diğer kalfa ve çıraklarla iyi ilişkiler kurmuş olması, hakkında hiç şikayet yapılmamış olması gerekliydi.

Esnafın dükkân açabilmesini belirleyen diğer bir husus da, esnaf birliğinin toplam dükkân adedi ile ilgiliydi. Ustanın dükkân açma hakkı olsa bile, arz ve talep dengeleri dikkate alınarak tespit edilen ve esnaf birliğine tahsis edilen dükkânların dışında başka bir dükkân açılamaz, toplam dükkân adedi de aşılamazdı

Özetle belirtmek gerekirse, bir kişinin dükkân açabilmesi için ;

1- Dükkân açmak isteyen kişi sırasıyla yamak-çırak-kalfa-usta eğitimlerini tamamlamış olmalıdır.

2- Dükkân açmak isteyen kişi bu eğitimler sırasında ustası, çevresi ve meslektaşları tarafından taktir edilmiş biri olmalıdır.

3- Dükkân açmak istediği bölgede esnaf birliklerine tahsis edilen dükkân sayısı aşılmamış olmalıdır.

Birçok esnaf kollarında dükkân, dokumacılar gibi tezgahta çalışanlarda ise her ustanın sahip olduğu tezgah sayısı tespit ediliyordu. Bu tespitler sırasında, ustaların hepsi birbirine, kethüdaları (esnaf başkanı) ise bütün lonca mensuplarına, resmi makamlar önünde kefil oluyorlardı.

Mevcut dükkân sayısının arttırılıp arttırılamayacağına da esnaflar aralarında karar veriyorlardı. Eğer, iş sahaları genişse, artışı kabul ederlerdi.

Esnaf birliklerinin aralarında yıkıcı bir rekabete girerek zarar görmelerini önlemek, üretimin devamlılığını sağlayacak iktisadi-hukuki tedbirleri almak, mal ve hizmetlerin kaliteli üretilmesini ve kalitesine uygun bir fiyatla satılmasını temin etmek, sanatın inceliklerini bilmeyen vasıfsız kişilerin hem kalitesiz üretim yaparak hem de yüksek maliyet ve fiyatta mal üreterek tüketiciye ve ekonomiye zarar vermesini ve haksız kazanç elde edilmesini önlemek, devletin genel üretim-tüketim politikalarının başlıca hedefleriydi.

Bu geleneğin zaman zaman alışılmış usullerin dışına çıkılarak ihlal edildiği görülürdü. Fakat mesleğin ustaları bu durumda, ilgili makamlara haber vererek kurallara uyulmasını isterlerdi. Nitekim Büyükçekmece’de ekmek fırını açmak, ekmek üretmek ve satmak nizamına karşı çıkanları, esnaf şikayet etmiş ve bu hususta çıkan karar Büyükçekmece kadısına bildirilmiştir.

AHİ BİRLİKLERİNDE EKONOMİK VE SOSYAL KURUMLAR

Ahi birliklerinin en önemli özelliklerinden biri de Ahilik düşüncesine uygun şekilde iktisadi hayatın düzenlenmesi için bir araç olarak kullanılmak üzere kurulan ve işletilen orta sandıklarıdır.

Ahi teşkilatı, faaliyetlerini sürdürebilmeleri ve sosyal dayanışmayı sağlayabilmeleri için Ahilik düşüncesine uygun bazı müesseseler kurmuşlardır. Her Ahi birliğinin, orta sandığı, esnaf vakfı, esnaf kesesi veya esnaf sandığı vardı. Teşkilat bu yardım sandığı vasıtasıyla üyelerine sosyal güvenlik sağlar, onları tefecilerden korur ve hammadde temin ederdi

Orta Sandığı

Her Ahi birliğinin bir orta sandığı vardı. Sandığın gelir ve giderleri belirli bir denetime tabi tutulurdu. Orta sandığı, birlik yönetim kuruluna bağlı ayrı bir şube olarak faaliyet gösterirdi. Sandığın kredisi olarak oluşturulan fon ile yardımlar için ayrılan paralar farklı hesaplarda toplanırdı.

Orta Sandığının Gelirleri:

1. Üyelerin aidatları,
2. Yamaklıktan çıraklığa, çıraklıktan kalfalığa ve kalfalıktan ustalığa yükselirken ödenen bir nevi terfi harçları,
3. Teşkilata ait mülklerin gelirleri,
4. Askere alınan kalfa veya ustanın eşi ve çocukları için birlikçe toplanan yardımlar,
5. Çeşitli bağışlar sandığın diğer gelir kaynaklarını teşkil ederdi.

Orta Sandığının Giderleri:

1. Teşkilat için lüzumlu harcamalar orta sandığından yapılırdı.
2. Birliğe ait mülklerin tamir masrafları, çeşitli vergiler, görevlilerin maaşları, sosyal gayeli esnaf toplantılarının ücretleri sandıktan ödenirdi.
3. Fakirlere çeşitli vesilelerle orta sandığından yardımlar yapılırdı.
4. Birliğe kayıtlı üyelere orta ve uzun vadede kredi verilirdi.
5. Teşkilatın güçlenmesi için alınan mülklerin bedelleri de sandıktan ödenirdi.
6. Esnaftan maddi durumu iyi olmayanlara, güçsüzlere, sakatlara ve hastalara da bu sandıktan yardım yapılırdı.
7. Birlik üyelerinden ihtiyaç sahiplerine orta sandığından borç para verilirdi.
8. Esnafa lazım olan hammadde, teşkilat tarafından satın alınarak üyelere dağıtılırdı. Satın alınan malın bedeli orta sandığından ödendikten sonra taksim işlerine başlanır ve malların bedelleri esnaftan toplanırdı.

Ahi birliklerinin orta sandığından ihtiyaç sahibi “Haricîler” ve “Dahilîler” olarak adlandırılan üyelerine yardım yapılırdı. Haricîleri temsil edenler, emekliler, düşkünler, sakatlar ve fiilen çalışmayanlardı. Dahilîler ise iş yerlerinde fiili olarak çalışan çırak, kalfa ve ustalardan meydana gelmekteydi.

Altı Kese

Ahi birliklerinin hazinesi demek olan orta sandığında altı kese (torba) bulunurdu. Bunlardan;

Atlas kesede, sandığa ait her türlü yazışma evrakı saklanır.

Yeşil kesede, esnafa ait vakıf gelirleri, senetler ve mülklerin tapuları toplanır.

Kırmızı kesede, gelir getiren senetlerin ve evraklar saklanır.

Örme kesede, sandığın nakit paraları saklanır.

Ak kesede, her türlü giderlere ait senetler ve vesikalarla, geçmiş yıllara ait hesaplar muhafaza edilir.

Kara kesede, vadesinde tahsil edilmemiş alacaklara ait senetler ve bunlarla ilgili diğer evrak saklanırdı. Bu kese sandığın diğer keselerine göre en az işlem gören bölümüydü. Çünkü esnaf borcuna sadıktı. 

DEMOKRASİ VE SİVİL TOPLUM

Geçmişte olduğu gibi günümüzde de toplumun ihtiyaçlarını karşılamak için üretilen mal ve hizmetler; kamu kuruluşları, özel sektör kuruluşları ve gönüllü (sivil toplum) kuruluşlar tarafından yerine getirilmektedir.

Sivil toplum, örgütlü bir toplum anlamına gelmektedir. Toplum örgütlenerek, temel hak ve hürriyetlerini, ekonomik, sosyal ve siyasi menfaatlerini koruma ve kollama imkanını elde eder. Sivil toplum kuruluşlar, günümüzde “üçüncü sektör” kuruluşlar olarak tanımlanan, devletin dışında var olan gönüllü kuruluşlardır. Bu kuruluşlar kâr amacı gütmeksizin, toplum yararı için, gönüllü olarak bir araya gelen vatandaşların oluşturduğu bir kuruluş, bir sektördür. Üçüncü sektör kuruluşlara örnek olarak dernek, vakıf, oda ve cemiyetler gösterilebilir. Bu anlamda Ahi teşkilatı, Osmanlı Devletinde kurulan en büyük ve en organizeli sivil toplum kuruluşlarından birisidir.

Altı asır çok geniş bir coğrafyada hüküm süren Osmanlı Devleti’nde çok sayıda vakıf ve dernek gibi gönüllü kuruluşlar vardı. Eğitimden, sağlığa kadar toplumun ihtiyaçlarının büyük bir bölümü bu tür sivil toplum kuruluşları tarafından karşılanmaktaydı.

Prof. Conin başkanlığındaki Amerikalı uzmanlardan oluşan bir heyet 1921 yılında İstanbul’a gelerek “Osmanlı Vakıf Sistemi”ni incelediler. Osmanlı sistemini oldukça orijinal bulan Amerikalı heyet vakıf sistemini kendi bünyelerinde adapte ederek günümüze kadar 26 bin vakıf kurdular. Oysa Osmanlı arşiv belgelerinden, 1926 yılı öncesine ait Osmanlı Devleti’nin kurmuş olduğu 238 bin adet vakfın kayıtlarını bulunduklarında ise şaşırıp kaldıla

Türk toplumuna bir şeyler verme, bir şeyler yapma isteğini ve heyecanını yaşayan sorumluluk sahibi kişilerin teşkilatlanmasından Ahilik ortaya çıkmıştır. Dernekleşme şeklinde ortaya çıkan teşkilatlanma tamamen gönüllülük esasına dayanmıştır.

Bu şekildeki örgütlenme, mahalle, köy, kasaba, v.s. sosyal birimler bazında bir teşkilatlanmadır. Kendi aralarında çok kuvvetli bir bağa sahip olan Ahiler, yöneticilerine olağan üstü bağlılık duyan Ahi kardeşliği temelinde bir kurumsallaşmadır.

Yapılan araştırmalar Ahi teşekküllerinin serbestçe kurulan dernekler olarak doğduğunu ortaya koymaktadır. 16. yy. gelince kamu otoritelerinin loncalar üzerindeki etkilerinin arttığı tespit edilmektedir. Serbestçe kurulan derneklerden Ahi loncalarına giden bir süreç yaşanmıştır. Ahi teşkilatlanması elbette siyasi nitelikte değildi. Ahilerin devlete talip olma gibi bir talepleri de yoktu. Ancak, kuruldukları bölgede çok önemli bir güç teşkil ettikleri de bir gerçektir

Ahi teşkilatı, Osmanlı Devleti’nde kurulan en büyük ve en organizeli sivil toplum kuruluşlarından birisidir. Çünkü Ahi teşkilatı, Selçuklu ve Osmanlı zamanında bir bakıma bugünkü Esnaf Odaları, İşveren Sendikaları, Ticaret ve Sanayi Odaları, İşçi Sendikaları, Bağ – Kur, Türk Standartları Enstitüsü ve Belediye gibi kurum ve kuruluşların görevlerini üstlenmişti.

Yukarıda sayılan kurum ve kuruluşların atası Ahi teşkilatıdır. Ahlâk ile sanatın ahenkli bir birleşimi olan Ahilik, toplumun ayakta kalabilmesi için gerekli olan sosyal adalet ve ahlâkın yerleşmesinde büyük katkısı olan, Türk’ler dışında hiçbir ulusta görülmeyen bir yaşayış biçimidir.

Gerek teşkilat yapısı, gerekse çalışma prensipleriyle günümüzün sivil toplum kuruluşlarına örnek olan Ahi birlikleri, idarecilerini seçimle belirler ve yönetimin aldığı kararları uygulamakta tereddüt etmezlerdi. Bu özelliğinin yanında demokrasi ve insan haklarına verdikleri önemle de Ahiler bütün dünyaya örnek olmuşlardır.

İbni Batuda ve diğer kaynaklara dayanarak Osmanlı’nın ilk yılları hakkında yorum yapan G.G. Arnakis, ABD’de yayınladığı makalede şöyle demektedir.“Elimizdeki bütün kaynaklar bizi özellikle Batı Anadolu Türk toplumunun kuruluş yıllarında, Ahilerin tahtın arkasında demokratik bir güç şeklinde durarak hem iç çatışmaları önlediği, hem de sultanları kontrol ederek, onlara popüler bir temel hazırladığı sonucuna ulaşır.”

Bu bilgilerden Ahilerin yedi yüzyıl önce, bugünkü sivil toplum kuruluşlarından çok daha etkili, çok daha demokrat ve yapıcı siyasal bilince sahip halk kuruluşları olduğu görülmektedir.

Ahi birliklerinin (Ahiyan-ı Rum) yönetiminde görev alanlar seçimle işbaşına gelirlerdi. (45) Ahilikte tüm seçimler demokratik usullerle yapılır, idari görevler belirli grupların tekeline verilmezdi. Seçilenlerin ortak vasfı ahlaki üstünlük ve meslekte başarı idi.

Anadolu’da kurulan ve kökü eski Türk ve İslam kültürüne dayanan Ahilik felsefesinde “ben” veya “benim” kelimelerine pek fazla rastlanmadığı gibi maddiyata dönük faaliyetlerde bile önce karşısındaki ön planda tutulurdu. Ahilikte “ben” değil “biz” duygusu ve “diğergamlık” tutumu hakimdi.

Ahi birliğinde, birlikte üretilen malın hakça dağıtımına çok önem verilirdi. Bu tevzi sisteminde herkes hakkına razı olduğu için hiç kimse birbirinin malına, kazancına göz dikmezdi Ahilikte, toplum barışının önemli bir gereği olan eşitliğe riayet edilirdi.

Menfaatte olduğu gibi diğer davranışlarda da başkalarını yani toplumu rahatsız etmek imkansızdı. Bunun için bir çok kural konulmuştu. Bunlar yolda, pazarda,çarşıda, dükkânda, evde, konuşurken, yürürken, su içerken başkasını rahatsız etmemek gibi, toplum düzenini sağlamayı amaçlayan kurallardı.

Topluma zarar vermeyen, başkalarına karşı saygılı, kurallara uyan herkes eşitti. Zengin, fakir, eğitimci, idareci ayrımı; sınıf farkı yoktu. Herkes Allah’ın (C.C.) kuluydu ve bu sebeple de herkes eşitti. Hiç kimse zenginliğinin, makamının arkasına saklanıp dilediği gibi yaşayamazdı. Aşırı lüks, gösteriş ayıptı. Mal, mülk ve para kendi ailesinin ve yakınlarının ihtiyaçlarını karşılamak ve çevresindekilere yardım için kazanılırdı.

İmkanlara göre konuk odası, zaviye, yol, çeşme, vakıf gibi topluma hizmet eden tesisler kurulur, yanında çalışanlarına veya meslektaşlarına iş yeri açmak için maddi destekte bulunulurdu. Bu davranışlar toplumda zengin ve fakir arasında bir kıskançlık doğmasını engellerdi. Bir Ahi, komşusu açken kendisi tok yatamazdı. Eğer dükkânında kendisi siftah yapmışsa, meslektaşı da kazansın diye müşteriyi komşusuna gönderirdi. Bu davranışlar toplum huzuru ve barışının sağlanmasında önemli etkenlerdi. Yalnız kazançta değil, eğitimde de toplum düzeni, yararı ön planda tutulurdu. Ahi birliklerinde bilgi (sır), toplum aleyhine hizmet edeceklere verilmezdi.

Ahiliğin demokratik bir kurum olduğunu yerli ve yabancı bir çok eserde görmekteyiz. Bugün bize demokrasi dersi veren ülkelerden çok önce demokratik düşünceye sahip olan Anadolu halkının meydana getirdiği bu sivil toplum kuruluşundan öğreneceğimiz çok şeyler var. Ahi birliklerinin faaliyetlerinde devlet ve toplum aleyhine atılmış tek bir adıma rastlamak mümkün değildir.

Ahi birliklerinin öğrettikleri, insanlığa ve memlekete en iyi hizmet yolunda canını ve malını adamaktır. Yakın tarihimizde kurulan ve çoğu zaman zararlı ve bölücü faaliyetlerde bulunan, kardeşi kardeşe düşman eden yada yabancı ülkelerde gördükleri dernek ve kuruluşları örnek alarak yalnız kendi çıkarlarını düşünen ve gösteriş için çalışan, toplumdan kopuk teşkilat ve dernekler, sivil toplum kuruluşu adı altında faaliyet gösterirken, Ahiliğin önemi bu bağlamda bir kez daha ortaya çıkmaktadır.

ANADOLU KADINLAR BİRLİĞİ (BACIYAN-I RUM)

“Bacıyan-ı Rum”, Anadolu Kadınlar Birliği anlamını taşımaktadır. “Bacı” kelimesi, abla, kızkardeş anlamına gelmektedir. “Bacı” kelimesi, günümüzde Anadolu’nun bir çok şehrinde yaygın olarak kullanılmaktadır. “Rum” kelimesi ise Anadolu anlamını ifade etmektedir.

İlme, sanata ve ahlâka son derece önem verilen Ahilikte, kadının da sosyal ve ekonomik hayatta önemli bir yeri vardı. Kadınların teşkilatlanıp gelişmesi için Ahi Evran’in eşi Fatma Bacı, dünyanın ilk kadın teşkilatı olan “Bacıyan-ı Rum” teşkilatını yani Anadolu Kadınlar Birliği’ni kurmuştur.

Örneğin Kayseri’deki Ahiler tarafından kurulan sanayi sitesinde hanımlara mahsus çalışma yerleri de bulunurdu. Bacıyan-ı Rum teşkilatına mensup hanımlar bu sanayi sitesinde el sanatlarını ve mesleklerini icra ediyorlardı. Kadınlar daha çok çadırcılık, keçecilik, nakışçılık, örgücülük, kilim ve halı dokumacılığı, ipek ve pamuk ipliği üretimini gerçekleştirmişlerdir. Çalışan kadınlar gerek mesleki ve teknik konularda, gerekse ahlaki konulardaki çağın gerektirdiği eğitim ihtiyacını “Bacıyan-ı Rum” teşkilatında karşılıyorlardı.

Birçok batılı araştırmacı, tarihin o döneminde Anadolu’daki kadınların bir araya gelerek bugün ki anlamda bir sivil toplum örgütü kurmalarını hayretle karşılamıştır. Alman araştırmacı Franz Taeshner de bunlardan biridir. Franz Taeshner, Ahilik teşkilatı ile aynı dönemde kurulan bu teşkilatın varlığına inanamaz. Çünkü o çağlarda Türk kadınının böyle bir sivil toplum örgütünü kuracak kadar bilinçlendiğine akıl erdiremez.

En eski Osmanlı Devleti tarih yazarı Aşık Paşazade Anadolu’da kurulan Ahilik teşkilatı (Ahiyan-ı Rum) yanında bir diğer sosyal zümre olan Bacıya-ı Rum (Anadolu Kadınlar Birliği)’dan bahseder.

Bacıya-ı Rum teşkilatı, Anadolu kadınlarını, gerektiğinde düşmanlara karşı vatan savunmasında eşlerinin yanında mücadele etmesi ve gerektiğinde de kültürde, sanatta, edebiyatta, sosyal ve ekonomik alanlarda kalkınıp gelişmesini sağlamak için teşkilatlandırmıştır. Anadolu Kadınlar Birliği, kadınlar arasındaki yardımseverliğin, konukseverliğin, doğruluk ve merhametliğin gelişmesine katkı sağladığı gibi Türk dilinin, Türk kültürünün ve İslam anlayışının kadınlar arasında yayılmasını hızlandırılmıştı

Anadolu Kadınlar Birliği, Ahilerin kadınlar kolu olarak yetim ve kimsesiz genç kızları himayesine almış, onların eğitimlerinden, ev-bark sahibi olmalarından sorumlu olmuşlardır. Bunun dışında kimsesiz ihtiyar kadınların bakımı, genç kızların evlendirilmesi gibi birtakım sosyal hizmetlerde bulundular, maddi sıkıntı içinde olanlara yardım elini uzatmışlardır.

Sosyal, ekonomik, kültürel ve ahlâki ilkeleriyle Ahilik kültürü, fertlerin hak ve özgürlüklerine ayrıca önem vermektedir. Ahilik teşkilatının erkek üyelerine “Eline, beline, diline sahip ol!” yani “hırsızlık etme, başkasının namusuna göz dikme, başkası hakkında kötü konuşma” prensibi benimsetilip yaygınlaştırılırken, şüphesiz iş birliği yaptıkları Anadolu kadınları o günkü adıyla Bacıyan-ı Rum teşkilatı aracılığıyla da hanımlara, “Eşine, işine ve aşına dikkat et!” yani “eşine yardım et, onu evine bağla, işine ve geçimine dikkat et” prensipleri benimsetiliyordu.

AHİLİKTE İŞ AHLÂKI

Ahilik, hem dünya, hem de Ahireti birlikte düşünen bir felsefeye sahiptir. Bu görüşü emreden ayetler ve hadisler de vardır. “Hiç ölmeyecek gibi dünya için yarın ölecekmiş gibi Ahiret için” çalışmayı emreden hadis dünya ile Ahiret ne güzel bütünleştirmektedir. 

Ahilikte mal, servet ve sadece kazanç için çalışmak hiçbir zaman kendi başına bir anlam taşımazdı. Bunlar, ancak kendinden üstün bir gayenin gerçekleşmesine vasıta oldukları takdirde bir değer ifade ederler.

Örneğin, başkalarına muhtaç olmadan yaşamak için veya başkalarına yardım etmek için kazanılan para değerlidir. Napolyon’un ifadesiyle “para, para, para” diyerek, para kazanmayı gaye haline getirmek Ahilik düşüncesine terstir. Çünkü, vasıta olan para, gaye haline gelirse, gaye olan ahlâki değerler de vasıta haline gelir ki, bu son derece ahlaksız dünya görüşünün temeli olur.

Örneğin, para kazanmak gaye olursa başkalarına yardım etmek de bir vasıta olur. Bunun uygulamadaki sonucu kişilerin daha çok para kazanmak için başkalarına yardım yapmasıdır. Hayır yapmak için değil de, başkalarının güvenini ve saygısını kazanarak karını arttırmak isteyen tüccarların fakirlere bu gaye ile yardım etmesi böyle bir zihniyetin ürünüdür. Genellikle buna yardım değil, kazanç usulü denilebilir. Çünkü amaç fakirlere yardım etmek değil, onları vasıta olarak kullanıp daha çok para kazanmaktır. Yardımın vasıta olarak kullanılmaması için İslam dini “sağ elin verdiğini sol elin bilmemeli” ölçüsünü getirmiştir.

Ahilerin mal ve servet hakkındaki düşünceleri, onların ekonomik faaliyetlerine de yansımıştır. Ahiler, insanların kendi emekleri ile geçinmelerini ve hiç kimseye muhtaç olmamalarını isterler. Bu sebeple, Ahilerin emeğini değerlendirebilecek bir işi, özellikle bir sanatı olması, ahlak kaidesi haline getirilmiştir. Bazı fütüvvetnamelerde işsizlik “batıl” olarak kabul edilmekte ve “ahlaksızlık” sayılmaktadır.

Bu sebeple Ahiler çalışmayı ibadet saymışlardır. Onun için Ahilerin iş yerleri, onların ibadet yerleri olarak bilinir. Ahilikte iş yerleri, mescitler hatta camiler derecesinde kutsaldır. Ahinin iş yeri Hak kapısıdır. Bu kapıdan hürmetle girilir, saygı ve samimiyetle çalışılır, helalinden kazanılır, helal yerlere ve kararınca harcanır.

Osmanlıyla Ticaret İmtiyazı

Osmanlı Devleti’nin, kurmuş olduğu medeniyetini, tekke-medrese-kışla sacayağı üzerine sağlam bir şekilde oturup, doğruluk ve adalet üzerine cihana ışık saçtığı günlerde, Hollanda Ticaret Odası’nda bir karar alınırken oyların eşit çıkması halinde, oda reisinin: “içinizde Türklerle alış veriş eden var mı?” diye sorduğunu ve birinden evet cevabını alınca da onun oyunu, imtiyazlı olarak iki oy olarak kabul edip karara vardığını 

OSMANLI ESNAFI

Ahilik ahlâkıyla yetişen Osmanlı esnafını bakınız İngiliz Senceri gazetesi nasıl anlatmaktadır.

“Osmanlı memleketlerinde dükkâncılık ve satıcılık tarz ve usulü kadar güzel usul hiçbir yerde bulunmaz. Sivas pazarına gittiğimiz zaman bu adet nazarımızda bütün bütün tecelli etti. Pazara gelen müşteri ayaküstü durup, teşhir edilen malları gözden geçirir. Tüccar veya dükkâncı ise, diz çökmüş veya bağdaş kurmuş bir halde bulunur. Eğer müşteri itibara değer kimselerden ise, dükkâncının yanına çıkar oturur.

Bir tacir böylesine, adeta konuksever bir ev sahibi gibi muamele ederdi. Müşteriye evvela bir kahve ısmarlar, sonra bir sigara ikram eder. Vee hal ve mevkie münasip konuşmaya girişir. Kahve ve sigara içtikten sonra konu yavaş yavaş alış veriş meselesine çevrilir. Eğer birden bire bu meseleye girilirse, hürmetsizlik ve terbiyesizlik sayılırdı.

Dükkâncı, müşteriye, neden sonra ne satın almak arzu ettiği takdirde gayet nazik bir ifade tarzı ile sorar. Ve alınacak şeyin nevi ve cinsine göre konuşulmasını müteakip, müşterinin fiyatı soruşu üzerine satıcı, yine nezaketten: “Zatı alileri her ne münasip görürseniz, onu verirsiniz, hiç vermezseniz de hediye makamında kabul buyurursanız bence büyük bir şereftir” derdi.

İşte Türklerin alışverişi böyledir. Ve böyle nezaketli alışveriş hiçbir yerde görülmezdi.”

Fransa hükümeti tarafından Türkiye’nin doğu illerinde inceleme yapmak üzere görevlendirilen Teophile Deyrolle, 1869 yılının Şubat ayında Trabzon’a gelerek ilginç bulduğu olayları Fransa’da yayınlanan bir dergide yazmıştır. Fransız Deyrolle Trabzon’daki Türk esnafıyla , Ermeni, Rum ve İran esnafını karşılaştırırken bakın nelere dikkat etmiş.

“Türk, ciddi ve sessiz, çubuğunu içerek müşterisini bekler. Müşteri alacağı şeyi elinde evirip çevirdikten sonra değerini sorar. Dükkancının ağzından bir rakam düşer. Artık pazarlık etmek faydasızdır…Rum ile Ermeni tamamen başkadır. Müşteriye seslenir, elbisesinden tutup çekerler. Müşteriyi bir laf sağanağına tutarlar. Ona en yumuşak kelimelerle hitap ederler. “Kardeşim” derler. “Ruhum, dostum” derler ve gösterdikleri malın iki kat değerini isterler. .. Trabzon’da pek çok olan İranlı esnaflara gelince: İçlerinde bazıları Türklerin meziyetleri ile Hıristiyanların hilekarlıklarını birleştirmiştir.” 

AHİ BİRLİKLERİNDE EĞİTİM

Bilim ve uygarlık tarihleri incelendiğinde görülmektedir ki, insanlığa en çok hizmet etmiş toplumlar bilimde ileri gitmiş olanlardır. Eğitimde ileri olan toplumlar güçlü, geri olan toplumlar da zayıf olmaya mahkumdurlar. Osmanlı Devleti tarihin en uzun ömürlü devletlerinden biridir. Bunda şüphesiz ki, eğitim politikasının önemli bir rolü vardır. 

Osmanlı Devleti’nin kuruluşunda ve gelişmesinde önemli rol oynayan Ahiler, imalat ve ticarete verdikleri önemle ekonominin büyümesine, eğitime verdikleri önemle de bilimin gelişmesine büyük katkı sağladılar.

Ahilik sisteminde eğitim, Farâbî, Kutadgu Bilig, İbnî Sina, Fahrettin Râzî ve Ahi Evran çizgisinde gelişmiştir. Ahilik tespit ettiği hedefe, sağlam bir teşkilatlanma modeli yanında, köklü bir eğitim sistemi ile ulaşmaya çalışmıştır. Esnaf ve sanatkarlara iş yerlerinde yamak, çırak, kalfa ve usta hiyerarşisine göre mesleğin incelikleri öğretilmiş, kabiliyetli çırak, kalfa ve ustaların elinden tutularak medreselerde eğitim görmeleri sağlanmış ve gerektiğinde kendilerine orta sandığından maddi destekte bulunulmuştur.

Bir taraftan esnaf ve sanatkarlara işyerlerinde mesleklerinin incelikleri öğretilirken, diğer taraftan akşamları Ahi zaviyelerinde ise toplum içindeki tutum ve davranışları hakkında bilgi verilirdi.

Ahiler, eğitimi kişinin doğumuyla başlayan ve hayat boyunca devam eden bir süreç olarak görmüşlerdir. Ahi zaviyelerinde kırk yaşın üstündeki insanlara da okuma – yazma öğretilmiştir. Hatta, bunlar arasında Divan yazacak kadar olgunluğa erişenler dahi vardı. Böylece günümüzde “hayat boyu eğitim” şeklinde tanımlanan eğitim anlayışı yüzyıllar önce Ahi birlikleri tarafından uygulanmıştır. 

İş Dışında Eğitim

İş dışındaki eğitim, genel eğitim özelliğinde olup ferdi gelişmeye yöneliktir. Ahi zaviyelerinde öğretmen tarafından teşkilata yeni giren gençlere okuma yazma öğretilirdi. Gençlere ilk terbiye ve bilgiyi veren kişilere muallim denilirdi. İlmi sahada söz sahibi müderris ve kadılara da ders verdirilirdi. Dini ve ilmi bilgiler yanında Türkçe konuşma, edebiyat dersleri okutulurdu. Örneğin Divan Edebiyatımızın büyük şairlerinden Bâki de bir saraç çırağı iken bu tür bir eğitimden geçmiştir. Ahi zaviyelerindeki çırakların zaten mensup oldukları sanat dalı içerisinde tatbiki bilgileri edinmiş olduklarından, zaviyelerde fen ve sanat yerine cemiyet içerisinde yaşama kuralları, sosyal kaideleri öğrenirlerdi.

Gençlerin yeteneklerini geliştirmek için eğitim proğramlarına, güzel yazma, musiki dersleri, davranış kaideleri, askeri bilgi ve spor eğitimi dersleri de konulmuştu. Zaviyelerde eski Türk destanları, Kutadgu Bilig ve Ahi Evran’ın kitapları yanında Fütüvvetname denilen, Ahiliğin Ahlak Nizamnamesi olarak bilinen kitaplar okutulurdu. Fütüvvet kitapları bir bakıma İslam tasavvufunun geliştirdiği Kur’an ve Hadislere dayanan güzel ahlak ve ideal insan modelini belirleyen kitaplardı. Bu eserler yalnız gençlerin değil toplumun tamamının uyması istenilen ahlaki kuralları içerirdi. 

İş Başında Eğitim

İş yeri sahibi, aynı zamanda usta (öğretmen) olduğu için daha önce çalıştığı iş kolundan mesleğini öğrendiğine dair icazet (diploma) ve iş yeri açma izni almış kimsedir. Bir gencin usta olabilmesi ve kendi iş yerini açabilmesi için değişik öğrenim kademelerinden geçmesi gerekirdi. Her şeyden önce bir gencin Ahi birliğine üye olabilmesi için mutlaka geçimini temin edebilecek bir iş veya sanatının olması aranırdı. Boş gezen, bir işi olmayanlar, Ahiliğe kabul edilmedikleri gibi toplumda da itibar görmezlerdi. Mesleği olmayanlara kız bile verilmezdi . Bu sebepten gençlerin belirli bir eğitim almış olmaları gerekiyordu. 

Çırak olmak isteyen aday öncelikle, elinde ustalık belgesi sahibi bir ustaya yardımcı olarak verilir ve kendisine iki tane “yol kardeş” (yiğit başı) seçilirdi. “Yol kardeşlik” gençlerin ömürleri boyunca sürerdi. Eğitim süresi içerisinde, gençlerin ahilik kaidelerine bağlılıkları kontrol altına alınırdı. Gençler arasında Ahilik prensiplerini ihmal edenler veya hatalı davranışlarda bulunanlar birbirlerinden sorumlu tutulurdu.

Çırak adayının iş yerindeki tutum ve davranışı, becerisini göz önüne alınarak, ya da aynı işyerinde çıraklığa devam etmesine veya başka bir sanat dalında çıraklığa başlamasına karar verilirdi. Her halükarda bir iş yerine çırak olarak girebilmek için o iş kolunun Ahi birliğinden izin alınması gerekmekteydi. Bir çırak veya kalfa ustanın izni olmadan dükkânı terk edip başka bir ustanın yanına gidemez, çünkü başka usta bunu kabul etmezdi. Ustalar, sanatın özelliğine göre sınırlı sayıda çırak çalıştırmaya mecburdular. Daha fazla çırak kabulü ve çalıştırılması birlikçe yasaklanmıştı. Aynı iş kolunda ihtiyaçtan fazla eleman yetiştirmenin doğuracağı problemlerin bilincindeydiler. Meslek çeşitleriyle, her meslekte çalışacak olanların sayısı, o bölgenin ihtiyaçları göz önüne alınarak tespit edilirdi.

Bu da gösteriyor ki esnaf-sanatkarların bir taraftan işsiz kalmaması, diğer yandan da aşırı üretimin önlenmesi sağlanmıştır. Zaten usta ve kalfa için önemli olan çıraklarını çok iyi yetiştirmekti. Çıraklara çıraklık süresince herhangi bir ücret ödenmezdi. (58)

Gerek iş başındaki eğitimde ve gerekse zaviyedeki eğitimde aynı eğitim metodu uygulanırdı. Özellikle mesleki eğitimde çıraklığa alınan gence, bilgiler, maharetler, hünerler, en basitten zora doğru uzanan bir süreçte kazandırılmaya çalışılırdı.

Sanat Eğitimi

Ahilik sisteminde gençlere ahlâk ve sanat eğitimi birlikte veriliyordu. Ahlâka ait usul ve erkan kuralları eğitim müfredatına göre düzenlenirdi. Gençlere yaşlarına ve öğrenim sürelerine göre verilecek bilgiler de programlanmıştı. Zaman gelmedikçe ne sanata ne de ahlâki kurallara ait bilgiler verilmezdi. Ancak öğrenci olgunlaştıkça ve sanattaki yetenekleri arttıkça, bilgiler belirlenen ölçülerde arttırılırdı.

Örneğin, Osmanlı döneminde, çırakların okuma yazmayı öğrenmeleri için, “saraçhane” denilen yerde, ayrıca sabahları “Fatih Medresesi”nde okutulan derslerin saraçhanede de okutulmasına önem verilirdi. Ahiliğin, uygulandığı bir sanat dalı da Nakışçılıktı. Anadolu Selçuklu devleti zamanından beri görülen nakışhaneler, Osmanlı Devleti zamanında da gelişerek devam etmiştir. Bu atölyelerde hattatlar, nakkaşlar, kitap süsü, ülkede yapılan binaların tezyini (süsleme) gibi işlerin esaslarını hazırlardı.

Bu nakışhanelerde yalnız kitap yazma, süsleme işleri ile uğraşılmazdı. Sarayların, silahların ve diğer eşyaların resimleri hazırlanırdı. Bu atölyeler, adeta tatbiki güzel sanatlar akademisinin motif ve süsleme sanatını öğreten bir bölümü gibiydi.

Fatih devrinden kalma sanat eserlerinin bir çoğunda yazı, tezhip, cilt, kısmen resim, çini, oyma kapı, fresk, taşa oyulmuş süsler, kılıç ve miğfer gibi zamanın harp silahlarının üzerine yapılmış, süs, resim ve nakış sanatının bir çok özelliklerine rastlanılmaktadır.

Bu nakışhaneler sanat öğreten bir okul gibiydi. Burada baş usta (okulun müdürü), kalfalar ve çıraklar vardı. Çırak ustasının tarifleriyle değil, onun nasıl çalıştığını görmekle ve ona dikkat etmekle sanatı öğrenebilirdi. Öğrenciler hep birlikte bir atölyede çalışırlar, her kes birbirine bakarak, görerek bir şeyler öğrenirdi. İyi bilenler, yeni gelenlere bu hususta yardımcı olurdu. 

Ahlâk Eğitimi

Ahi kardeş, yaren, dost, yiğit anlamında kullanılır. Ahilik, birbirine saygı duyan, yardım eden, fakiri gözeten, yoksulu barındıran, ilmi ve çalışmayı ibadet sayan, din ve ahlak kurallarına sıkı sıkıya bağlı esnaf-sanatkarların teşkilatı anlamını ifade eder.

Ahilik çalışmayı, ibadet ve dürüstlüğü bir bütün olarak ele almış, ahlâka büyük önem vermiştir. Ahiliğe göre güzel ahlâkın olduğu yerde kardeşlik, eşitlik, özgürlük, sevgi, hak ve adalet vardır.

Ahi teşkilatlarında ahlâki eğitim zaviyelerde verilirdi. Ahi zaviyelerinde verilen eğitim sadece gençlere yönelik olmayıp, her yaştan insanların istifade edebileceği özellikteydi. Bu nezih mekanlarda öğretilen ahlâk kuralları daha sonra da tüm toplumun ortak değerleri olarak hayata geçiriliyordu.

İlk Türk fütüvvetnamesi, alplık kavramıyla birleşerek yiğit-ahi şeklinde ortaya çıkmıştır. Bu fütüvvetnamelerden, yazarı belli olmayan yüzlerce Türkçe fütüvvet kitabı yazılmıştır. Ahilerin el kitabı olan ilk Türk fütüvvetnamesinde, Burgazi, gençlere, terbiye kurallarından bazılarını şöyle anlatmaktadır: 

“… Taam (yemek) yimekte yirmi erkan vardır.” Yani yemek yemeye ait yirmi kaide olduğunu söyleyip, bu kurallardan bazıları da şöyle sıralanabilir:

-Sofraya oturmadan önce ve yemekten kalktıktan sonra elleri yıkamak

-Yemek yenilen yere ayakkabı ile girmemek,

-Yemeğin dürüstlük ile kazanıldığından emin olmak,

-Yemeğe büyüklerden önce başlamamak ve yemeğe tabağın kenarından başlamak,

-Yemek yerken konuşmamak, ağzından tükürük saçmamak, kaşınmamak,

-Yemek yerken öksürük tutması halinde ağzı elle değil, mendille kapatmak,

-Yemekte küçük lokma almak, başkasının yediği lokmaları gözetmemek,

-Yemekte ağzını şapırdatmamak,

-Yemekte etin kemiklerini sofradakilere göstermeden tabağın arkasına saklamak vb.

Söz söylemekteki edepler dört tanedir:

-Sert konuşmamak,

-Konuşurken sağa-sola bakmamak,

-Sen-ben değil de siz-biz olarak hitap etmek,

-El kol hareketleri ile bir şey ifade etmemek.

Evden çıkmaktaki edepler:

-Çıkarken sağ ayakla çıkmak,

-Endişeli çıkmamak,

-Çıkarken yukarı bakmamak.

Yürümekteki edepler:

-Sert yürümemek,

-Çukurlara basmamak,

-Yanlara bakarak yürümek,(dikkatli olmak)

-Taştan taşa sıçramamak,

-Kimsenin ardınca bakmamak,

-Büyüğünün önünde yürümemek.

Bu kuralların dışında elbise giyerken beş, pazarda, çarşıda yürürken, alış veriş yaparken dört, misafirlikte üç, hasta ziyaretinde beş, tuvalete ve hamama girerken sekiz, yatarken dört olmak üzere bir çok kural tespit edilmiştir.

Burgazi fütüvvetnamesi’nde Ahi ahlâkını meydana getiren kurallar şöyle sıralanmaktadır.

1- Ahiler birkaç iş veya sanatla değil, yeteneklerine en uygun olan tek bir iş veya sanatla uğraşmalıdır.

2- Ahinin emeğini değerlendirecek ve onurunu koruyacak bir işi, özellikle bir sanatı olmalıdır.

3- Ahi doğru olmalı, emeğiyle hak ettiğinden fazlasını kazanma yoluna sapmamalıdır.

4- Ahinin işinin ve sanatının geleneksel pîrlerinden kendi ustasına kadar bütün büyüklere içten bağlanmalı, sanatında, davranışlarında onları örnek almalıdır.

5- Ahi bilgi sahibi olmalı, bilginleri sevmeli, onlara karşı küçük düşmemeli, aldığı bilgileri yerinde ve zamanında kullanmalıdır. 13. yüzyılda Burgazi tarafından kaleme alınan Burgazi’nin Fütüvvetnamesi’ni, daha sonra diğerleri takip etmiştir. Ahi ahlâkını meydana getiren fütüvvet kuralları, öğrencilere anlayacakları tarzda öğretilirdi.

Bu kurallar;

1-İyi huylu ve güzel ahlâklı olmak,

2-İşinde ve hayatında doğru, güvenilir olmak,

3-Ahdinde, sözünde ve sevgisinde vefalı olmak,

4-Sözünü bilmek, sözünde durmak,

5-Hizmette ayrım yapmamak,

6-Yaptığı iyilikten karşılık beklememek,

7-Güler yüzlü olmak,

8-Tatlı dilli olmak,

9-Hataları yüze vurmamak,

10-Dostluğa önem vermek,

11-Kötülük edenlere iyilikte bulunmak,

12-Tevazu sahibi olmak,

13-Hiç kimseyi azarlamamak,

14-Anaya ve ataya hürmet etmek,

15-Dedikoduyu terk etmek,

16-Komşularına iyilik etmek,

17-İnsanların işlerini içten, gönülden ve güler yüzlü yapmak,

18-Başkasının malına hıyanet etmek,

19-Sabır ehli olmak,

20-Cömert, ikram ve kerem sahibi olmak,

21-Daima hakkı kullanmak,

22-Öfkesine hakim olmak,

23-Suçluya yumuşak davranmak,

24-Sır saklamak,

25-Gelmeyene gitmek, dost ve akrabayı ziyaret etmek,

26-İçi, dışı, özü, sözü bir olmak,

27-Kötü söz ve hareketlerden sakınmak,

28-Mahiyetinde ve hizmetindekileri korumak ve gözetmek.

(…)

Yukarıda sadece bir kısmına yer verdiğimiz Ahiliğin 124 altın kuralı vardır.

Ticaret Ahlâkında Yasaklanan Hususlar

Ticaret ahlâkında yapılması istenmeyen şeyler ise şunlardır:

1. Hileli ve çürük mal satmayacaksın,
2. Müşteriden fazla para almayacaksın,
3. Bir başkasının malını taklit etmeyeceksin,
4. Noksan tartmayacaksın ve bozuk terazi kullanmayacaksın,
5. Sahte ve kalitesiz mal üretmeyeceksin

Ahiliğin açık ve kapalı olmak üzere 6 şartı vardır.

Açık olanlar:

1-Elini açık tut : Cömert olmak, düşkünlere yardım etmek için,

2-Kapını açık tut : Konuksever ve misafirperver olmak için,

3-Sofranı açık tut : Yoksullara, yemek yedirmek, misafire ikramda bulunmak için.

Kapalı olanlar:

1-Elini bağlı tut : Hırsızlık, zorbalık ve kötülük etmemek için,

2-Dilini bağlı tut : Dedikodu, yalan, iftira ve gıybetten uzak durmak,

3-Belini bağlı tut : Kimsenin namusuna, haysiyet ve şerefine göz dikmemek için.

Ahiler kız çocuklarına da şu öğütleri verirlerdi:

1- İşine dikkatli ol : Ailenin ve evinin işini ihmal etme,

2- Aşına dikkatli ol : İyi yemek pişir, iktisatlı ol,

3- Eşine dikkatli ol : Her türlü şartlar altında eşine sahip ol,

Örnek Olay

Ahilik teşkilatının yüksek ahlâki değerleriyle yetişen Osmanlı esnaf, sanatkar ve tüccarı Batılı devletler nazarında çok önemli bir yer edinmiştir.

Alman Başbakanı Bismark “Türkler, Asya’nın centilmenleridir” sözüyle Ahilik kültüründe yetişen Türk insanını tanımlıyordu…

Ayrıca İngiliz Ticaret Odalarının birinde asılı bulunan levhada “Her zaman Türk tüccarları ile alışveriş et” sözünün yer alması Türk esnafının, tüccarının ve sanayicisinin dün sahip olduğu ve bugün terk ettiği Ahilik kültürünü ifade etmektedir.

AHİLİK VE FÜTÜVVET AHLÂKI

Ahiliğin en önemli özelliklerin birisi; teşkilata mensup kimselerin, yani esnaf-sanatkar ve çalışanların manevi ihtiyaçlarına cevap verecek bir inanç ve ahlâk anlayışına sahip olmalarıdır. Bu özelliği ile Ahilik temel kurallarını Fütüvvetçilikten almıştır.

Fütüvvet Arapça bir kelime olup, sözlükte cömertlik, gençlik, yiğitlik, kahramanlık, alçak gönüllülük, diğergâmlık gibi anlamlara gelir. Fütüvvetten bahseden eserlere bakılırsa, bu kavramın içinde neredeyse, İslamiyet’in telkin ettiği bütün güzel ahlâk esaslarını bulmak mümkündür. Mutasavvıflara göre fütüvvet, peygamberlerden kalma bir ahlâk yoludur.

Sülemî’nin Fütüvvet Kitabı’ndan şu hususları başlılar halinde sunabiliriz.(61)

•  
  • Kötülüğe iyilikle karşılık vermek,
  • Yaptığı işten karşılık beklememek,
  • Gücü varken affetmek,
  • Başkalarının kusurlarını bırakıp, kendi kusuruyla uğraşmak,
  • Şefkatli olmak, başkalarını kendisine tercih etmek,
  • Hiçbir durumda yaltaklanmamak,
  • Zenginse, fakiri hiçbir sebeple hizmetinde kullanmamak,
  • Halka tenezzül etmemek, yüz suyu dökmemek,
  • Verenin de, alanın da Allah olduğunu bilmek,
  • Kerem sahibi olmak,
  • Alçak gönüllü olmak, kendini beğenmişlikten kaçınmak,
  • Hiç kimseyi azarlamamak,
  • Sır saklamak,
  • Hizmette ve vermede ayırım yapmamak.

Sadece bazılarını saydığımız bu fütüvvet prensipleri, netice olarak, insanı başı dik gönlü dok olmaya, alıcı değil verici durumda bulunmaya, dolayısıyla üreticiliğe, bütün varlıklara karşı sevgi ve şefkat beslemeye ve manevi olgunluğa yönelten hususlardır.

Bu ve benzeri güzelliklerin laf olarak sıralanması kolaydır, fakat asıl olan uygulamadır. İşte Ahilik, iyi bir organizasyonla, mesleki ve teknik faaliyetler yanında, bu prensipleri derece derece tatbik sahasına koyan kurumdur. Böyle bir sistemde, tabi olunan tasavvuf terbiyesi ve ulaşılacak manevi olgunluk sonucu, önce kişinin kendi kendini kontrolü söz konusudur. Öyle ki Ahi sanatkar, yaptığı bir işi kurallardan önce Allah’ın beğenmesine önem verirdi. Otokontrolün kâfi gelmediği durumlarda ise, Ahi teşkilatının güçlü iç disiplini ve sosyal baskı ile, sayılan ilkelerin yaşanır hale gelmesi mümkün olmuştur.

AHİLİĞİN TÜRK DİLİNE VERDİĞİ ÖNEM

Ahilik teşkilatı, Türk dilinin ve kültürünün koruyucusu olmuştur. Anadolu’daki diğer dillere, özellikle Arap, Acem, Bizans kültürlerine karşı Türk kültürünü koruyup, Türkçe konuşan ve Türkçe yazan ozanları ve düşünürleri bir şemsiye altında toplayan Ahi teşkilatı olmuştur. Böylece Ahiler, bizi biz yapan dilimizi, koruyup geliştirmişlerdir.

Hoca Ahmet Yesevi’den başlayarak büyük Türk düşünür ve gönül adamları Yunus Emre, Hacı Bektaş-ı Veli, Ahi Eran, Aşık Paşa, Gülşehri, Hacı Bayram Veli ve daha niceleri hem İslamiyeti, hem de milli özelliklerimizi ve değerlerimizi Türkçe ile anlattılar, yazdılar ve yayınladılar. Osmanlı Devleti’nin Türkçe’yi devletin resmi dili kabul etmesi, bu dili cihan şumul bir konuma getirmesinde, Ahilerin büyük katkısı olmuştur.

Ahiler Türkçe konuşmaya, Türkçe yazmaya ve Türkçe’yi diğer milletlere yaymaya özel önem vermişlerdir. Ahiler, sadece Türkçe’yi öğrenip-öğretmekle kalmayıp; dil yönünde kabiliyetli insanları, edebiyatçıları, şairleri yetiştirerek onlara ciddi sorumluluklar yüklemişlerdirler. Böylece Türkçe’nin günümüze kadar çok ileri bir seviyede gelmesini sağladılar.

Yunus’un yaşadığı dönem, Ahilerin Anadolu’da yaşadığı en faal dönemdir. Kendisi de bir Ahi olan Yunus Emre’nin yüzyıllar önce yazdığı şiirlerini bugün rahatlıkla anlayabiliyorsak işte bunu Ahi teşkilatına borçluyuz.

AHİLİK VE SPOR

Ahi teşkilatı yurt savunmasında önemli görevleri üstlendiği için her zaman askeri ve sportif faaliyetlere büyük önem vermiştir. Bu sebeple Ahi teşkilatında sporun ayrı bir yeri ve önemi vardı. Çırak ve kalfaların eğitimleri süresince mesleki ve ahlâki açıdan olgunlaşmalarına çalışılırken, kalfalar kılıç kullanmak, ata binmek, ok atmak gibi sportif manada askeri eğitime tabi tutulurdu. Bütün bu eğitimleri başarı ile tamamlayıp sonuna gelen kalfa, ustalığa yükselmek için imtihana girerdi. Yani bir kalfanın usta olabilmesi için devrin sporlarını da başarılı bir şekilde yapabilmesi gerekirdi.

Ahiliğin etkisiyle “yay” dini anlamlarla sembolleştirilmiş, din adamları ve Ahiler ok meydanlarında ok atıp menzil taşı dikmişlerdir. Bu menzillerden birisinin adı da “Ahi Menzili”dir.

Güreşlerde dini törenlere yer verilirdi. Ahilikteki gibi bazı törenler güreş ve okçuluk sporunda da vardır. Güreşe giriş ve çıkışlarda, pehlivanların davranışlarında kendini gösteren özelliklerin birçoğu Ahilikle bütünleşmektedir. Ahilikteki pir, güreş ve okçulukta da vardır. Sporcular abdestsiz kispet (güreş kıyafeti) giymezler, yayı tutmazlar ve meydana inmezler, ok atışlarına ve güreşe ise besmelesiz başlamazlardı.

Ahilikte olduğu gibi, okçuluk ve güreşte de sporculara maddi ve manevi desteğin sağlandığı bir sosyal yardımlaşma mevcuttu. Okçu ve yaycı esnafı ayrı ayrı loncalar halinde ve kendilerine ait çarşılarda toplanırlardı.

İstanbul Ok Meydanı Vakfı, fetihten hemen sonra, Fatih Sultan Mehmet’in emri ile kurulmuş ilk vakıftır. Vakfın kuruluş gayesi “gazilerin ve halkın ok atması ve toplu halde dua etmesi için…” diye fermanlarda açıklanmaktadır. İstanbul, Bursa, Edirne ve Trabzon gibi Osmanlı’nın büyük ve önemli merkezlerinde böyle meydanlar bulunurdu.

1489 yılında Trabzon Valiliğine getirilen Yavuz Sultan Selim, tarih ve edebiyatın yanında spora da büyük önem verirdi. Ata binmekte, silah kullanmakta ve özellikle ok atmakta çok usta idi. Trabzon’un Kavakmeydanı semtini “ok meydanı” olarak kullanırdı. Burada hem kendisi ok atar, hem de ok atma öğretimi ve yarışmaları yaptırırdı.

Türkler, geçmişte dünyanın en güçlü pehlivanlarını ve en iyi atıcılarını yetiştirmiştir. Bu başarının başlıca sebebi, o çağın bilimsel kurallarıyla eğitim ve öğretim veren, her birisi kendi düzeyinde birer spor okulu diyebileceğimiz, Enderun, Tekke, Talimhane’ler açılmış olması ve spor meydanlarının tesis edilmesidir.

Rekorların erişilmesi imkansız sporcuları yetiştiren üstadların, en fazla önem verdikleri konu idmandı. Sürekli ve düzenli bir idman en kaliteli sporcuların yetişmesi için vazgeçilmezdi. Çünkü daha o dönemde “sen idmanı bir gün bırakırsan, idman seni yirmi gün bırakır” ilkesi her sporcunun beynine işleniyordu.

Okçulara verilen talimatnamede düzenli çalışılması ve tekniğe önem verilmesi şu cümlelerle ifade edilirdi. “Her gün meydanda 300 kez sabah, 300 kez öğleden sonra ve 300 kez de akşama yakın atasın. Bir ay böylece idman edesin ve bir gün ara vermiyesin… Bu şekilde idman yapıp anlatılan kurallara uymazsan, Zaloğlu Rüstem olsan da başarılı olamazsın. Çünkü menzil kuvvet ile atılmaz, teknik ile atılır

OSMANLI DEVLETİNDE TEMİZLİK ANLAYIŞI

TÜRK MİLLETİ ASİLDİR…

TÜRK’ÜN DİNİ İSLAMDIR…

TÜRKLERİN İSLAMİYET ANLAYIŞI HZ. ÖMER VE ADALET ANLAYIŞINA DAYANIR…

ARI VE KARINCA GİBİ ÇALIŞMAK DİLEĞİYLE…

Bütün OĞUZ BOYLARI’nın(kısaca Asya Hun Boyları-GÖKTÜRKLER, OĞUZLAR, Azeri Türkleri, Tatarlar ve Uygur Türkleri ve Peçenekler hepsi aynı cevherin damarlarıdır) birlik olması dileğiyle…

BÜTÇENİN AÇIK VERMEMESİ VE YATIRIMLARIN SÜRMESİ İÇİN HALK OLARAK ELBİRLİĞİ İLE VERGİ TOPLAYINIZ…

“Bu boyların Bozoklar ve Üçoklar olarak ikiye bölünmesi ise daha sonradır. Bu iki ana kol arasında çıkan anlaşmazlıklar, boyların bir kısmının batıya göçmesine neden oldu, bir kısmı da Göktürk Devleti’nin kurulması ve Ötüken’i işgali nedeniyle batıya göçmüştür(6.yy). Kalanlar Göktürk egemenliği altına girmiştir. 630′da ilk Göktürk devletinin zayıflayıp Çin kontrolü altına girmesiyle tekrar birleşmeye başlamışlarsa da ikinci Göktürk Devleti kurulunca fazla direniş gösteremeden tekrar egemenlik altına girdiler. (7.yy sonları). 745 yılında ikinci Göktürk Devleti de yıkılınca batıya ve Çin’e göçmüş birçok Oğuz Boyu da Ötüken’e geri dönerek Kutluk Bilge Kağan’ın kurduğu Uygur Devleti çatısı altında birleşti. 840 yılında Uygur Devleti Kırgızlar tarafından yıkılınca Oğuzların asıl büyük göçü başladı ve Asya’nın dört bir tarafına ama daha çok kitleler halinde batıya göçtüler. Cengiz Han’ın kurduğu Moğol İmparatorluğunun egemenliği altına girdiler. Moğol egemenliği sona erdikten sonra tekrar toparlandılar. 10. yüzyılda Hazar Denizi’nin doğusunda Oğuz Yabgu önderliğinde ilk devletlerini kurdular. 1000 yılında Kıpçaklar tarafından yıkılan bu devletten sonra Oğuzlar ikiye bölündü, bir kısmı kuzeye giderek bugünkü Kırım, Kazak, Bulgar ve Tatar Türklerinin atası oldular; bir kısmı da Selçuk bey önderliğinde güneye indiler, İslâmı kabul edip İslâm orduları hizmetine girdiler. Selçuklular olarak anılmaya başlayan bu kol Tuğrul Bey önderliğinde 1038 yılında Irak ve İran’da Büyük Selçuklu İmparatorluğunu kurdu. Etrafta dağınık yaşayan diğer Türk boyları da bu İmparatorluğa katıldı. 1153′te kuzeydoğudan gelen Karahıtaylar ve Karluklar tarafından imparatorluk yıkılınca Oğuzlar dağıldı. Dağılan bu boyların kimi Harzemşahlara bağlandı, kimi Horasan’a, Kirman’a göçtü, kimileri de daha batıya gidip Irak’a, Suriye’ye yerleşti, kimileri de Anadolu Selçuklu Devleti ‘ne katıldı. Bunlardan sonra kurulan Akkoyunlu, Karakoyunlu, Safevi Devletleri, Anadolu beylikleri, Osmanlı İmparatorluğu, Suriye, Irak ve Azerbaycan’da çeşitli beylikler vs. hep Oğuz kökenli Türklerin kurduğu devletlerdir.”

OĞUZ KAĞAN DESTANI

Oğuz Kağan destanı M.Ö. 209-174 tarihleri arasında hükümdarlık yapmış olan Hun hükümdarı Mete’nin hayatı etrafında şekillenmiştir. Bütün Türk destanlarında olduğu gibi bu destanın da ilk şekli günümüze ulaşmamıştır. Bugün, elimizde Oğuz destanının üç varyantı bulunmaktadır. XIII ile XVI yüzyıllar arasında Uygur harfleriyle yazılmış ve islâmiyetten önceki inancı yansıtan varyantın ilk örneği temsil ettiği kabul edilebilir. XIV. yüzyıl başında yazıldığı bilinen Reşîdeddîn’in Câmiüt-Tevârih adlı eserinde yer alan Farsça Oğuz Kağan Destanı islâmî varyantların ilkini temsil etmektedir. Oğuz Kağan Destanının üçüncü varyantı ise XVII. yüzyılda Ebü’l-Gazî Bahadır Han tarafından Türkmenler arasındaki sözlü rivayetlerden ve önceki yazmalardan faydalanarak yazılmıştır.

MUTLAKA OKUYUN:  NASIL BİR TOPLUM OLUŞTURDUK?

KENDİ TARİHİMİZİN SİLİNMEMESİ DİLEĞİYLE…

TÜRK’E MEDENİYET ANLAYIŞINI KAZANDIRAN İSLAMİYETTİR…

DAHA GÜÇLÜ VE ZEKAYA – BİLİME VE AHLAKA ÖNEM VEREN TÜRK – İSLAM TOPLUMLARININ OLUŞTURULMASI DİLEĞİYLE…

BİZ KİMİZ?

BİZİM TARİHİMİZ BİLECİK/SÖĞÜT’E DAYANIR. KENDİ TARİHİMİZİN SİLİNMEMESİ DİLEĞİYLE…

http://fatihsargin.wordpress.com/2010/02/11/yuksek-katma-deger-sektor-ve-urunleri/

Oğuz Türkleri Oğuz Türkleri Kimdir? BÜTÜN OĞUZ BOYLARININ BİRLİK OLMASI VE KENDİ TARİHİMİZİN SİLİNMEMESİ DİLEĞİYLE….

OSMANLI TARİHİ HAKKINDA BİLGİ ALMAK İÇİN:

http://www.enfal.de/osmtarih.htm

SULTAN ALPARSLAN: Oğuzların Üçoklar kolunun, kınık boyuna mensupturlar.

FATİH SULTAN MEHMET: Osmanlılar Oğuzların Kayı boyundandır.

M.K. ATATÜRK(VE BİLİNMEYEN OSMANLI): ULU ÖNDER YÜCE ATATÜRK’ÜN SOY AĞACI
(Cumhuriyetimizin Kurucusu Mareşal Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün Şeceresi)

BU SECEREYİ OKUDUĞUNUZDA OĞUZ BOYLARINDAN KARAKEÇİLİLERİN ATATÜRK’Ü NEDEN SEVDİĞİNİ ANLAYACAKSINIZ. ÇÜNKÜ MUSTAFA KEMAL ATATÜRK DE OĞUZ BOYU OLAN OSMANLI ASKERİYDİ. EĞER ATATÜRK MÜSLÜMAN OLMASAYDI T.C SINIRLARI İÇERİSİNDE NE BİR CAMİ OLABİLİRDİ NE DE İSMİ PEYGAMBERİMİZİN İSMİ OLAN MUSTAFA OLABİLİRDİ. BURAYA DİKKAT ÇEKELİM:

Sultan Murat Hüdavengidar zamanında başlamak üzere, bütün Türk Devleti padişahlık döneminde, Rumeli’yi Balkanlar’ı ve Avrupa’yı Türkleştirmek için soyunda ve sopunda hiçbir karışım olmayan Türk ailelerinden oluşan özel güçleri buralara göndermişlerdir.  Bu göçlerin büyük çoğunluğu Oğuz Türkleri, Müslüman Oğuzların Yörük(Anne tarafı = Asya Hun ve Uygur Boyları) ve Türkmen(Türkmenistan boyları) boylarından gönderilen aileler teşkil etmektedir. Atatürk, Müslüman Oğuzların Yörük soyundan olup, Konya ve Aydın yöresine yerleşmiş bulunan isimler, teker teker yazılı bulunmaktadır. (BU YÖRÜK BOYLARININ TÜRKMENLER İLE EVLENİP SOYUNU SOPUNU VE TÜRK OLMAYI KORUMASINDAN İLERİ GELİR)

Buradaki, 950 tarih ve 82 numaralı l yazıcı defteri ile 1051 tarih ve 469 numaralı il yazıcı defterinde Anadolu’dan Rumeli’ye geçen Türk boy ve ailelerinin isimleri açıkça yazılı bulunmaktadır. Bunların Müslüman Oğuz Türk’ü Yörük Türkmen boylarından oluşan ailelerinin kimler olduğunu kayıtlarda belirtmektedir. İşte bu kayıtlarda, Ulu Önder Atatürk’ün atalarının, Anadolu’dan Konya ve Aydın yöresinden geldiği yazılmaktadır. Atatürk’ün dedeleri; Anadolu’dan Rumeli’ye gidip, Makedonya’nın Manastır Vilayeti’nin derbei bala sancağına bağlı bulunan Kocacık Nahiyesine yerleşen ailelerden olan Hafız Ahmet Alüş Efendi derlerdi. Kocacık Nahiyesinin tamamı Türk’tür.

Atatürk kocacık Nahiyesine yerleşen ailelerden olan Hafız Ahmet Efendi’nin torunudur. Hafız Ahmet Efendi’nin saçları kırmızı olduğu için adına “Kırmızı Hafız Efendi” derlerdi. Ulu Önder Atatürk’ün dedesi kırmızı Hafız Efendi kocacık Nahiyesinde ilkokul eğitmenliği yapmakta idi. Atatürk’ün babası Ali Rıza Efendi de bu kocacık nahiyesinde dünyaya geldi. Atatürk’ün babası Ali Rıza Efendiye Alüş Efendi derlerdi. Kocacık nahiyesi tamamen Türk’tü.

Burada yerleşenlerin çoğu Aydın ve Konya yöresinden gelen Türklerdir. Hatta bu aileler Yörüklerdir. Bu Yörükler Tanrıdağı ve Karagöz olduğu yukarıda adı geçen il yazıcı defterinde kayıtlı bulunmaktadır. Keza yine belgelerde Aktan ve naldöken Yörüklerinde buralarda bulunduğu yazılmaktadır.

Fetihnamelerde, buralardaki Konya Türklerine hudut gazileri ünvanı verildiği yazılmaktadır. Bu Türklere miri, Yörüyen Türkmenlerden denilmekteydi. Ulu Önder Atatürk özbe öz Türk olup, Konya ve aydın yörelerinden gitme çok asil bir ailenin evladıdır. Annesi Zübeyde Hanımefendi’nin babası aydından Selanik’e gitme çok asil bir ailenin evladıdır. Annesi Zübeyde Hanımefendi’nin babası Aydınlıdır.

Bu bilgiler Başbakanlık Eski Müşaviri Şecaattin Zenginoğlu’nun “Bilgi Çağındaki Türk Gençliğinin Yükselen Sesi-1999″ isimli kitabından alınmıştır.

(20)10 Kasım 1993′te Milliyet gazetesi “Ata’nın Soy Kütüğü” isimli bir yazı yayımlar. Gazeteci Altan Araslı, Kocacık köyüne giderek bir araştırma yapar ve köylülerle konuşur. Kocacıklı Numan Kartal’ın aktardıkları: “Ali Rıza Efendi, Manastır vilayetinin Debre-i Bala sancağına bağlı Kocacık’ta dünyaya gelir. Kocacık’ın nüfusu tamamen Türk’tür. Hepsi de Yörük Türkmenleri. Anadolu’dan geldiler. Bizler, Müslüman Oğuzların Türkmen boyundanız.

OSMANLILAR’IN SOYUNDA VE SOPUNDA HİÇBİR KARIŞIM OLMAYAN GÜÇLER GÖNDERMESİ, TÜRK MİLLETİ’NİN ATATÜRK MİLLİYETÇİĞİ ANLAYIŞI ÇERÇEVESİNDE SOYUNUN DAHA ÇOK TÜREYECEĞİ DÜŞÜNCESİNDEN İLERİ GELMEMEKTEDİR. BU, YÖRÜK BOYLARININ KENDİ ARALARINDA VE MÜSLÜMAN BOYLARLA  EVLENİP DİNİNİ, ÖRFÜNÜ, ANENESİNİ VE TÜRK OLMAYI KORUMASINDAN İLERİ GELİR. BU ANLAYIŞ DIŞ GÜÇLERİN TÜRKİYE’NİN İÇ İŞLERİNE KARIŞMA, TÜRK MİLLETİNİN ASİMİLE OLMA OLASIĞINI VE TÜRKLERİN FAKİRLEŞTİRİLİP KENDİNE BAĞLAMA ANLAYIŞINI ENGELLER…

“TÜRKİYE CUMHURİYETİNİN KURUCULARI OĞUZ BOYLARIDIR. BİLMEM ANLATABİLİYOR MUYUM?

Kayı boyu “Sağlam, berk” anlamındadır. Üç kıta ve yedi denize altı yüz yıldan fazla hâkim olan Osmanlı sülâlesi bu boydandır. Kayı Boyundan Ertuğrul Gâzi ve her biri birer müstesnâ şahsiyete sâhip, çoğu dâhî, cihangir, kumandan, şâir ve sanatkâr olan Osmanlı sultanları, Kayı Han neslinin kıymetini göstermeye kâfidir.

Orta Asya kökenli Türk halklarından olan Oğuz boyları, X. yy civarında göçebe bir yapıyla yer değiştirmeye başlamışlar ve coğrafi olarak yayılmışlardır. Oğuz Türkleri, bugünkü Türkiye Türklerinin (Selçuklular, Osmanlılar, diğer Türkmen beylikleri ve boyları) atası sayılmaktadırlar.

Karakeçililer 2000′li yıllarda bile bin yıllık soy bağlarını ve adlarını sürdüren ender Türk topluluklarından biridir. Ülkemizde en yoğun Karakeçili nüfusu Batı Anadolu’da yaşamakta. Nüfusa vurulacak olursa il bazında şöyle bir sıralama yapılabilir:

Balıkesir ( 60 köy )
Bursa ( 41 köy )
Kütahya ( 37 köy )
Eskişehir ( 35 köy )
Bergama ( 30 köy )
Bilecik ( 25 köy )
Adapazarı
Manisa ( 11 köy )
Afyon ( 11 köy )
Uşak ( 4 köy )

(ve Şanlıurfa ( 45 köy ))

Batı Anadolu’nun diğer illerinde de Karakeçili köyleri var ancak toplu halde değiller ve sayıca diğer Türk gruplarından daha azlar.

Kayı Boyunun Damgası: üç ok ve bir yay

Bu aşiretlerden en çok ses getirmiş ve tarih sayfalarına yer etmiş olanı Karakeçili Aşiretidir. Bu aşiret dünyanın en uzun ömürlü devleti olan Osmanlı Devleti’nin kurucusudur.

Orta Asya’dan Balkanlara…

Karakeçili Yürüyüşü

Karakeçili Aşireti’nin bağlı bulunduğu Kayı boyu Orta Asya’da bugünkü Türkmenistan topraklarında Merv şehri civarındaki Mahan yöresinde yaşamaktayken büyük bir göçle İran’a gelirler ve uzun yıllar burada kalırlar. Sonraki dönemlerde yeni yurt Anadolu fethedilir ve diğer Türk kabileleriyle birlikte Kayılar da Irak, Suriye üzerinden yeni toprağa gelirler.

Türkiye’nin birçok verinde Karakeçililer’e rastlanır. Eskişehir, Bilecik, Bursa, Balıkesir ve kısmen Adapazarı illerinde Karakeçili Yörükleri kalâbalık bir nüfus teşkil ederler.80-90 yıl önce Bursa Valisi Ahmet Vefik Paşa. Tarafından mecburi iskâna tabi tutulmuşlar ve birçok köy meydana getirmişlerdir. Ertuğrul Gazi’nin mensup bulunduğu Kayı Boyu’ndan olduklarını söylerler. Her yıl Eylül ayının ortasında, Ertuğrul Gazi’yi ziyarete giderler.

Beylik Makamı

Yeni topraklar yeni bir hayat, yeni umutlar demektir. Ertuğrul Gazi de dört yüz çadırlık kalabalık obası ile yeni bir yaşama başlar bu Bizans eşiği memlekette.

Söğüt kışlak, Domaniç yaylak olur. Çoğu konar göçer. Bey ise devletini sağlam temellere oturtabilmek için bir merkeze yerleşir. Bir aşiretten beyliğe, beylikten de koca bir imparatorluğa uzanan serüven böyle başlar.

Söğüt Domaniç yaylalarında konup göçen Karakeçili grupları zamanla ele geçirilen Germiyan, Karesi gibi yeni topraklara gidip yerleşmeye, yayılmaya başlarlar. Yerleştikleri bölgeler ise çıkış yerleri Bilecik yöresine yakın olan yerlerdir.

Karakeçili Aşireti içinde en önce yerleşik hayata geçenler Bilecik-Söğüt yöresine gelen ilk Karakeçililerdir. Bir kısmı erken dönemde köyler kurup yerleşmiş, bir kısmı da göçerliği sürdürmüştür.

101 Köy

Karakeçililerin çoğu yirminci yüzyılın başlarına kadar göçerliği sürdürmüş. Osmanlı padişahlarının soyundan geldikleri için yörükler arasında en ayrıcalıklı olan onlarmış ; ancak 1862 yılında çıkarılan yerleşim kanunundan kaçamamışlar ve Batı Anadolu illerinde – özellikle de Bilecik, Balıkesir, Kütahya, Bursa, Eskişehir-toplam yüz bir adet köy kurup yerleşik hayata geçmişler. Balıkesir’deki Karakeçili köylerinin sayısının kırkı aşkın olduğu düşünülürse ilimizin Karakeçili nüfusunun yoğunluğu fark edilebilir.

Kütahya ili Karakeçili köy sayısı sıralamasında alt sıralarda gösterilmesine rağmen sadece Simav ilçesinde 16 tane Karakeçili köyü vardır. 10 köyde de Karakeçililer diğer yörüklerle karışık yaşarlar. İller bazında bakılacak olursa bu 101 rakamı doğal olarak artacaktır. Batı Anadolu’da Bursa, Balıkesir, Kütahya, Eskişehir, Bilecik bölgelerinde yaklaşık 150 tane Karakeçili köyü vardır.

Ertuğrul Gazi’nin türbesi bugün Bilecik sınırlarında kalan Söğüt ilçesinde yer alıyor ve her sene yapılan yörük şenliklerinde büyük ziyaretçi akınına uğruyor. BU NEDENLE SÖĞÜT’ÜN, MERKEZ İL OLMASI VE TARİHİN(OĞUZ BOYLARI TARİHİNİN) SİLİNMEMESİ ÖNEMLİDİR.

İllere Göre Karakeçili Köyleri

Batı Anadolu’da Karakeçililerin en yoğun olduğu illerde aşiretin köylerinin dağılımı şöyle:

Not: Balıkesir’deki Karakeçili köyleri bir önceki sayfa olan “Karakeçili Aşireti” sayfasında verilmiştir.

Bursa Yöresinde

1.Seferiışıklar ( Merkez )
2.Çeki ( Orhaneli )
3.Düvenli ( Keles )
4.Kocakovacık ( Keles )
5.Küçükkovacık ( Keles )
6.Sorgun ( Keles )
7.Belenören ( Keles )
8.Yağcılar ( Keles )
9.Baraklı ( Keles )
10.Akçapınar ( Keles )
11.Durhasan ( Büyükorhan )
12.Gölbaşı ( Kestel )
13.Dışkaya ( Gürsu )
14.Çataltepe ( Gürsu )
15.Mirzaoba ( Mudanya )
16.Kaymakoba ( Mudanya )
17.Hançerli ( Mudanya )
18.Muratoba ( Gemlik )
19.Yeniköy ( Gemlik )
20.Beylik (Karacabey )
21.Boğazköy ( Karacabey )
22.Doğanalan (M.K.Paşa)
23.Ağaçlı (M.K.Paşa)
24.Korubaşı (M.K.Paşa)
25.Kocakoru (M.K.Paşa)
26.Killik (M.K.Paşa)
27.Körekem (M.K.Paşa)
28.Uğurlupınar ( M.K.Paşa )
29.Eskikızılelma ( M.K.Paşa )
30.Şehriman (M.K.Paşa)
31.İncealipınar (M.K.Paşa)
32.Karagölet (İnegöl)
33.Akbaşlar (İnegöl)
34.Dömez (İnegöl)
35.Yeniyörük (İnegöl)
36.Hacıhasan (İnegöl)
37.Bayramşah (İnegöl)
38.Sincansarnıç (M.K.Paşa)
39.Yörükler ( İznik )
40.Karacakaya ( İnegöl )
41.Tekkederesi ( İnegöl )

Kütahya Yöresinde

Domaniç’te

1.Kozluca
2.Domur
3.Çarşamba
4.Çukurca
5.Fındıcak
6.Berçin
7.Tıraz
8.Erikli

Simav’da

8.Evciler
9.Eğdemir
10.Eğirler
11.Kalkan
12.Koyunoba
13.Karapınar
14.Kayalıdere
15.Kızılcık
16.Ortacı
17.Sarıçam
18.Sarıkaya
19.Şenköy
20.Toklar
21.Yassıeynehan
22.Yeniler
23.Öreyler

Tavşanlı’da

24.Karakaya
25.Burhan
26.Çıkrık
27.Kozluca
28.Yaylacık
29.Çakıllı
30.Üyücek
31.İkibaşlı

Aslanapa’da

32.Saray
33.Çakmak
34.Bayramşah

Kütahya Merkezde

35.Damlalıkaraağaç
36.Eğridere

Emet’te

37.İsmailbey

Manisa Yöresinde

1.Çınarlıkuyu ( Merkez )
2.Çamköy ( Merkez )
3.Çullugörece (Saruhanlı)
4.Hacıisalar (Turgutlu)
5.Şeyhli (Kula)
6.Eminbey (Salihli)
7.Kaplan (Salihli)
8.Ortaköy (Salihli)
9.Mıdıklı (Selendi)
10.Karakeçili (Gördes)
11.Oğulduruk (Gördes)

Afyon Yöresinde

1.Basrioğlu
2.Timurlu
3.Sazak
4.Alifakih
5.Şerifoğlu
6.Fatmaoğlu
7.Akdere
8.Karaağaca
9.Çamlıkebir
10.Kuyu
11.Davırkı
12.Aşağı Çaybelen

Güney Ege’de

Yeniçeşme ( Beyağaç / Denizli )
Kayaca ( Tavas / Denizli )
Söğüt ( Çavdır / Burdur )
Turanlar ( Germencik / Aydın )
Karaağaçlı ( Germencik / Aydın )
Uzunkum ( Germencik / Aydın )

Bilecik Yöresinde

1.Bahçecik (Merkez)
2.Üzümlü (Gölpazarı)
3.Dereboyu (Söğüt)
4.Küçükelmalı (Pazaryeri)
5.Yörükelmalı (Pazaryeri)
6.Günyurdu(Bakraz) (Pazaryeri)
7.Dömez (Pazaryeri)
8.Dombayçayırı (Bozüyük)
9.Aksutekke (Bozüyük )
10.Darıdere( Söğüt )
11.Yörükyayla ( Söğüt )
12.Kapanalan ( Söğüt )
13.Çaydere ( Söğüt )
14.Gözalan ( Söğüt )
15.Yörükçinisi ( Söğüt )
16.İnceköy ( Söğüt )
17.Elmacık ( Söğüt )
18.A.Armutlu ( Söğüt )
19.Y.Armutlu ( Söğüt )
20.Kızılmeşe
21.Kızıltepe
22.Bayramşah
23.Asarcık ( İnhisar )

24. Abbaslık (Bilecik Merkez Köyü)

25.Söğüt/ Merkez ( Kurucu halkı )
26.Bilecik/Merkez ( Kurucu halkı )

Ayrıca Bilecik yöresinde Söğüt, Bilecik gibi şehirlerin yerli halkı da çok önceden yerleşmiş Karakeçililerdir. Bunlar daha beylik döneminde yerleşik hayata geçtiğinden yörük kapsamına girmez.

Eskişehir Yöresinde

Merkezde

1.Kıravdan
2.Arıkaya
3.Yarımca
4.Bozdağ
5.Kavacık
6.Turgutlar
7.Yusuflar
8.Akçayır
9.Mollaoğlu
10.Yörükkartal
11.Erenkara
12.Margı
13.Karacahisar
14.Akçakaya
15.Avlamış
16.Aşağı Kuzfındık
17.Yukarı Kuzfındık
18.Dutluca
19.Eceköy

Seyitgazi İlçesinde

20.Kuyucak
21.Ayvacık
22.Musalar
23.Karacalar
24.Üçbaş
25.Beşsaray
26.Göknebi
27.Gemiş
28.Akin
29.Göcenoluk
30.Bahşayiş
31.Tonra
32.Erikli
33.Numanoluk
34.Taşlık

Şanlıurfa Yöresinde

1.Ağören
2.Deliktaş
3.Karayük
4.Karadibek
5.Kurtini
6.Başıbüyük
7.Göllü
8.Mezra
9.Mızar ( Karakeçi )
10.Karacaviran
11.Çabakçur
12.Azimülk
13.Karafinik
14.Keş
15.Beyan
16.Timeyti
17.Uzuncuk
13.Uzunziyaret
14.Üzümkar
15.Zilfil
16.Kıliçek
17.Kızılali
18.Taşlı
19.Beyali
20.Torunali
21.Kabik
22.Bozkuyu
23.Kabasırt
24.Kabahaydar
25.Tanrıverdi
26.Kapaklı
27.Kale
28.Kazani (Kazan)
29.Bağbük
30.Kırbani
31.Mehmedihan
32.Şevek
33.Payamlı
34.Kantara
35.Mehmetviran (Mehmetören)
36.Kurbağalı
37.Sülüklü
38.Sadıklı
39.Salur
40.Çepni
41.Çandırkeş
42.Mezincik
43.Toru
44.Osmanbey
45.Saluca

Uşak Yöresinde

Kötüre
Kavacık
Düzkışla
Sorguncuk

Diğer

Karahisargölcük ( Nallıhan / Ankara )
Yörükköy ( Safranbolu / Karabük )
Karapürçek ( Biga / Çanakkale )
Cumali ( Ortaköy / Aksaray )
Gaylan ( Bergama / İzmir )
Karakeçili ( Çorum )
Yenikaş (Mersin/Aydıncık)

Yapıları, yaşayışları, meşgaleleri, mutfakları ve çadır döşeyişleri bakımından TÜRKMEN aşîretleri ile Kürt aşîretleri arasında ayırt edici bir fark görülmemektedir. Tek sorun milli kimliğin korunması konusunda yaşanmaktadır. Asırlar boyunca kardeş olan bu iki millet ne yazık ki birbirine düşürülmeye çalışılmış ve maalesef ırak türkmenleri(yani Oğuz boyları) na darbe yapılmıştır.

Osmanlı İmparatorluğu veya Osmanlı Devleti (Osmanlı Türkçesi: دَوْلَتِ عَلِيّهٔ عُثمَانِیّه - Devlet-i ʿAliyye-yi ʿOsmâniyye^[4][5])1299-1923 yılları arasında varlığını sürdürmüş Türk-İslam devleti. Tarihçi Halil İnalcık, 27 Temmuz 1302 Koyunhisar Savaşı (veyaBafeus Savaşı)’nı devletin kuruluş tarihi kabul etmektedir.^[6][7] Arnold Joseph Toynbee gibi bazı tarihçiler Türkiye’nin tek ardıl devlet sayılması gerektiğini savunurlar.^[8].

Devletin kurucusu ve Osmanlı Hanedanının atası olan Osman Gazi, Oğuzların Bozok kolunun Kayı boyundandır(MUSTAFA KEMAL ATATÜRK DE OĞUZ BOYUDUR).^[9] Devlet, Bilecikilinin Söğüt ilçesinde kurulmuştur. Osmanlı Devleti’nin bağımsız bir devlet olarak tarih sahnesine çıkması 1289 yılında olmuştur. Buna karşın Prof. Dr. Halil İnalcık, Osmanlı Devleti’nin 1299‘da Söğüt‘te değil 1302‘de Yalova‘da Bizans’a karşı yaptığı Bafeus Savaşı sonrasında devlet niteliğini kazandığını iddia etmiştir^[10], Osmanlı İmparatorluğu’nun Yalova‘da kurulduğu iddiasına Yalova Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Niyazi Eruslu da destek vermiştir.^[11] İstanbul ile sınırlı bir şehir devletine dönüşmüş olan Bizans İmparatorluğu‘nu yıkmış, bazı tarihçilere göre bu Yeni Çağ‘ı başlatan olay olmuştur. Osmanlı İmparatorluğu gücünün doruğunda olduğu 16. ve 17. yüzyıllarda üç kıtaya yayılmış ve Güneydoğu Avrupa, Orta Doğu ve Kuzey Afrika‘nın büyük bölümünü egemenliği altında tutmuştur. Ülkenin sınırları batıda Cebelitarık Boğazı (ve 1553′te Fas kıyıları’na, doğuda Hazar Denizi ve Basra Körfezi‘ne, kuzeyde Avusturya, Macaristan ve Ukrayna‘nın bir bölümüne ve güneyde Sudan, Eritre, Somali ve Yemen‘e uzanmaktaydı.^[12]Osmanlı İmparatorluğu 29 eyaletten ve vergiye bağlanmış Boğdan, Erdel ve Eflak prensliklerinden oluşmaktaydı. Devlet zaman zaman denizaşırı topraklarda da söz sahibi olmuştur. Atlantik Okyanusu‘ndaki kısa süreli toprak kazanımları Lanzarote^[13] (1585),Madeira (1617), Vestmannaeyjar^[14] (1627) ve Lundy^[15] (1655) bu duruma örnek olarak gösterilebilir.

Devlet altı yüzyıl boyunca Doğu dünyası ile Batı dünyası arasında bir köprü işlevi görmüştür. Hakimiyeti altında bulunan topraklarda yaşayan halklar zaman zaman, toplu ya da yerel ayaklanmalar ile Osmanlı iktidarına karşı çıkmışlardır. Genel olarak din, dil ve ırk ayrımından uzak durduğu için yüzyıllarca birçok devleti ve milleti hakimiyeti altında tutmayı başarmıştır.^[16] Osmanlı İmparatorluğu, eski Türk örf ve adetlerinin ve İslam kültürünün yükümlülüklerinin doğrultusunda bir yönetim şekli belirlemiştir.^[17]

AYRICA BUGÜN TÜRKİYE CUMHURİYETİNDE YAŞAYAN YÖRÜKLER VE TÜRKMENLER HEP AYNI CEVHERİN DAMARLARIDIR.

OSMANLININ, ALPARSLANIN VE FATİH’İN OĞUZ BOYUNDAN GELMEDİĞİNİ SAVUNMAK DIŞ GÜÇLERİN OYUNUNDAN BAŞKA BİRŞEY DEĞİLDİR.

Soyumuz, Oğuz Han‘dan gelmektedir. Atamız Oğuz Han‘ın “Gün Han, Ay Han, Yıldız Han, Gök Han, Dağ Han, Deniz Han” adlarında 6 (altı) tane oğlu vardır. Oğuz Han’ın her oğlunun da dört tane oğlu vardır. İşte Atamız Oğuz Han’ın altı oğlundan olan 24 tane torunu, bugünkü “24 Oğuz Boyu”nu meydana getirmiştir. Bütün dünyaya yayılan Oğuzlar, bu 24 boya dayanmaktadır.

Şimdi bu boy adlarının ne anlama geldiklerini ve bu boyların nerede yaşadıklarına bakalım:

Boz-Oklar: Dış Oğuzlar da denip, Sağ kolu teşkil ederler.

1. Gün-Alp/Gün-Han: Sembolü şâhin. Oğulları:

a) Kayıg/Kayı-Han: “Sağlam, berk” anlamındadır. Üç kıta ve yedi denize altı yüz yıldan fazla hâkim olan Osmanlı sülâlesi bu boydandır. Kayı Boyundan Ertuğrul Gâzi ve her biri birer müstesnâ şahsiyete sâhip, çoğu dâhî, cihangir, kumandan, şâir ve sanatkâr olan Osmanlı sultanları, Kayı Han neslinin kıymetini göstermeye kâfidir.

b) Bayat: “Devletli, nîmeti bol” anlamındadır. Maraş ve çevresine hâkim olan Dulkadiroğulları, İran’da Kaçarlar, Horasan’da Kara Bayatlar, Maku ve Doğubeyazıt hanları, Kerkük Türkmenlerinin çoğu, bu boydandır. Dede Korkut kitabını 1480′de Hicaz’da yazan Tebrizli Hasan ve meşhûr şâir Fuzûlî bu boydandır.

c) Alka-Bölük/Alka-Evli: “Nereye varsa başarı gösterir” anlamındadır. Türkiye ve Âzerbaycan’daki Alaca, Alacalılar adı taşıyan yerler bu boyun hatırasıdır.

d) Kara-Bölük/Kara-Evli: “Kara otağlı (çadırlı)” anlamındadır. Karalar ve karalı gibi coğrafî yer adları bunlardan kalmadır.

2. Ay-Alp/Ay-Han: Sembolü kartal. Oğulları:

a) Yazgur/Yazır: “Çok ülkeye hâkim” anlamındadır. Ab-Yabgu devrindeki Yenibent Yabguları, Batı Türkistan’daki Cend Emirleri, Kara-Daş denilen Horasan Yazırları, Ahıska’dan aşağı Kür boyundaki Azgur-Et (Azgur Yurdu) Kalesi, Kürmanç Kürtlerinin Azan Boyu, Toroslardaki Gündüzoğulları Hanedanı bu boydandır.

b) Tokar/Töker/Döğer: “Dürüp toplar” anlamındadır. Yenikentli Vezir Ayıdur, Harput-Diyarbakır-Mardin hâkimleri, Artuklular, Sincar-Siverek, Suruç arasında hâkim eski Caber Beyleri, Memluklar devrinde Halep Döğeriyle Hama Döğerleri, bugünkü Mardin-Urfa arasında yirmi dört oymaklı Kürt Döğerleri, Hazar Denizi doğusundaki Saka Boyu Takharlar; Şavşat’taki Ören kale, To-Kharis ve Malatya’nın Tokharis bucağı, Dağıstan’daki Digor ve Kars ve Arpaçay sağındaki Digor kazası bu boydan hatıradır.

c) Totırka/Dodurga/Dödürge: “Ülke almak ve hanlık yapmak” anlamındadır. Sivas doğusundaki Tödürgeler bu boydandır.

d) Yaparlı: “Misk kokulu” anlamındadır. Zaza Çarekliler ve misk ticareti yapan Yaparı Oymağı bu boydandır. Yaparı Oymağının Akkoyunlu ve Giraylı camilerinin mihrap duvar harcına bu güzel ıtriyattan kattıklarından hâlâ hoş kokmaktadır. Diyarbakır ve Kırım’da hatıraları vardır.

3. Yıldız-Alp/Yıldız Han: Sembolü tavşancıl. Oğulları:

a) Avşar/Afşar: “Çevik ve vahşî hayvan avına hevesli” anlamındadır. Hazistan Beyleri, Konya’daki Karamanoğulları, İran’daki Avşarlı Nâdir Şah ve hanedanı, Ürmiye ve Horasan Afşarları bu boydandır.

b) Kızık: “Yasakta pek ciddi ve kuvvetli” anlamındadır. Gaziantep, Halep ve Ankara çevresindeki Kızıklar, Doğu Gürcistan’da ve Şirvan batısındaki ovaya Kızık adını verenler bu boydandır.

c) Beğdili: “Ulular gibi aziz” anlamındadır. Harezmşahlar, Bozok/Yozgat-Raka/Halep çevresindeki Beğdililer, Kürmanç Badılları bu boydandır.

d) Karkın/Kargın: “Taşkın ve doyurucu” anlamındadır. Akkoyunlu-Dulkadiroğlu ve Halep-Hatay bölgesindeki Kargunlar, Doğu Anadolu ve Âzerbaycan’daki ilkbaharda eriyen karların suları ile kopan sel ve su kabarmasına da Kargın/Korkhun denilmesi bu boyun adındandır. Üç-Oklar: İç Oğuzlar da denilip, sol kolu teşkil ederler.

1. Gök-Alp/Gök Han: Sembolü sungur. Oğulları:

a) Bayundur/Bayındır: “Her zaman nîmetle dolu yer” anlamındadır. Akkoyunlular sülâlesi, İzmir’den Âzerbaycan’daki Gence’ye kadar Bayındır adlı yerler bu boydan gelir.

b) Beçene/Beçenek/Peçenek: “İyi çalışkan, gayretli” anlamındadır. Karadeniz kuzeyi ile Balkan Yarımadasına göçen ve 1071 Malazgirt ile 1176 Miryokefalon Meydan Muhârebelerinde Bizanslılardan ayrılarak Selçuklular safına geçen Peçenekler, Dicle Kürmançlarının iki ana kolundan güneydeki Beçene Kolu, Ankara-Çukurova Halep bölgelerindeki Türkmen oymaklarından Peçenekler bu boydandır.

c) Çavuldur/Çavındır: “Ünlü, şerefli, cavlı” anlamındadır. Türkmenistan’da Mangışlak Çavuldurları, Çorum çevresindeki Çavuldur ve Anadolu’daki Çavdar Türkmen oymakları, Erzurum ve çevresindeki Çoğundur adlı köyler bu boyun adından gelmektedir.

d) Çepni: “Düşmanı nerede görse savaşıp hemen çarpan, vuran ve hızlı savaşan” anlamındadır. Rize-Sinop arasındaki çok usta demirci Çepniler ve Çebiler, Kırşehir, Manisa-Balıkesir çevresindeki ve Kars ile Van bölgelerinde Türkmen Oymağı Çepniler bulunmaktadır.

2. Dağ-Alp/Dağ Han: Sembolü uçkuş. Oğulları:

a) Salgur/Salur: “Vardığı yerde kılıç ve çomağı ile iş görür” anlamındadır. Kars ve Erzurum hâkimi Salur Kazan Han Sülâlesi, Sivas-Kayseri hükümdarı âlim ve şair Kadı Burhâneddin Ahmed ve Devleti, Fars Atabegleri, Salgurlular, Horasan’daki Teke-Yomurt ve Sarık adlı Türkmenlerin çoğu bu boydandır.

b) Eymür/Imır/İmir: “Pek iyi ve zengin” anlamındadır. Akkoyunlu, Dulkadirli ve Halep Türkmenleri içindeki Eymürlü/İmirlü oymakları, Çıldır ve Tiflis’teki iyi halıcı ve keçeci Terekeme Oymağı bu boydandır.

c) Ala-Yontlup/Ala-Yundlu: “Alaca atlı, hayvanları iyi” anlamındadır. Yonca kelimesi bu boyun hatırasıdır.

d) Yüregir/Üregir: “Daima iyi iş ve düzen kurucu” anlamındadır. Orta Toros ve Çukurova Üç-Oklu Türkmenlerinin çoğu, Adana’daki Ramazanoğulları bu boydandır.

3. Deniz Alp/Deniz Han: Sembolü çakır. Oğulları:

a) Iğdır/Yiğdir/İğdir: “Yiğitlik, büyüklük” anlamındadır. İçel’in Bozdoğanlı Oymağı, Anadolu’da yüzlerce yer adı bırakan İğdirler, İran’da büyük Kaşkay-Eli içindeki İğdirler ve Iğdır adı, bu boyun hâtırasıdır.

b) Beğduz/Bügdüz/Böğdüz: “Herkese tevâzu gösterir ve hizmet eder anlamındadır. Dicle Kürtleri ilbeği olup, Hazret-i Peygamber’e elçi giden (622-623 yılları arasında Medîne’ye varan), Bogduz-Aman Hanedanı temsilcisi ve Kürmanç’ın iki ana kolundan Bokhlular/Botanlar, Yenikent-Yabgularından onuncu yüzyıldaki Şahmelik’in Atabegi Kuzulu, Halep Türkmenlerinden Büğdüzler bu boydandır.

c) Yıva/Iva: “Derecesi hepsinden üstün” anlamındadır. Büyük Selçuklu Sultanı Melikşâh (1072-1092) devrinde Suriye ve Filistin’i feth eden Atsız Beğ, 12. yüzyılda Hemedân batısında Cebel bölgesi hâkimleri Berçemeoğulları, Haçlıları Halep çevresinde yenen Yaruk Beg, Güney-Âzerbaycan’daki Kaçarlu-Yıva Oymağı bu boydandır. Ankara’da çok makbul yuva kavunu bu boyun yerleştiği ve adları ile anılan köylerde yetişir.

d) Kınık: “Her yerde aziz, muhterem” anlamındadır. Büyük ve Anadolu Selçuklu devletleri, Orta Toroslardaki Üçoklu Türkmenler, Halep-Ankara ve Aydın’daki Kınık Oymakları bu boydandır.

Türkçe, Edebiyat, Türk Oğuzlarla ilgili diğer bilgiler: Oğuzlar, Oğuz Boyu Bugün; Türkiye, Balkanlar, Azerbaycan, İran, Irak ve Türkmenistan’da yaşayan Türklerin ataları olan büyük bir Türk boyu. Oğuzlara, Türkmenler de denir.

Oğuz kelimesinin türeyişiyle ilgili çeşitli fikirler ileri sürülmüştür. Kelimenin boy, kabile mânâsına gelen “Ok” ve çokluk eki olan “z”nin birleşmesinden “Ok-uz” (oklar, koylar) anlamında olduğu ileri sürüldüğü gibi, oyrat (haşarı, yaramaz) kelimesinin eş anlamlısı olduğunu iddiâ edenler de vardır. Ancak kelime, Anadolu ağızlarında “halim selim, ağırbaşlı” mânâlarına da kullanılmaktadır. Arap kaynaklarında ise “guz” veya “uz” şeklinde geçmektedir.

İlk zamanlar Üçok ve Bozok adlarıyla iki ana kola ayrılmış olan Oğuzlar, daha sonraki devirlerde, Dokuz Oğuz, Altı Oğuz, Üç Oğuz adlarında boylara da ayrıldılar. Oğuzlar, yirmi dört boydan meydana gelmişti. Bunlardan on ikisi Bozok, on ikisi Üçok koluna bağlıydı. Tarihçiler, hazırladıkları cetvellerde Oğuz boylarının adlarını, sembollerini ve ongunlarını (armalarını) göstermişlerdir. Buna göre, Bozoklar; Kayı, Bayat, Alka Evli, Kara Evli, Yazır, Dodurga, Döğer, Yaparlu, Afşar, Begdili, Kızık, Kargın; Üçoklar ise; Bayındır, Peçenek, Çavuldur, Çepnî, Salur, Eymur, Ala Yundlu, Yüreğir, İğdir, Büğdüz, Yıva, Kınık boylarına ayrılmışlardı. Bugün Türkiye’de yirmi dört Oğuz boyuna ait işaret ve yer adlarına çok rastlanmaktadır.

Oğuz adına ilk defa Yenisey Kitabelerinde rastlanmaktadır. Barlık Irmağı yöresinde bulunan bu kitabelerde; “Altı Oğuz budunda” sözü yer almaktadır. Öz Yiğen Alp Turan adlı bir beye ait olan bu kitabelerin yazıldığı devirde, Oğuzlar, Göktürkler’in hakimiyeti altında altı boy hâlinde Barlık Irmağı kıyılarında yaşamakta idiler.

Bugün; Türkiye, Balkanlar, Âzerbaycan, İran, Irak ve Türkmenistan’da yaşayan Türklerin ataları olan büyük bir Türk boyu. Oğuzlara, Türkmenler de denir.

Oğuz kelimesinin türeyişiyle ilgili çeşitli fikirler ileri sürülmüştür. Kelimenin boy, kabile mânâsına gelen “Ok” ve çokluk eki olan “z”nin birleşmesinden “Ok-uz” (oklar, koylar) anlamında olduğu ileri sürüldüğü gibi, oyrat (haşarı, yaramaz) kelimesinin eş anlamlısı olduğunu iddiâ edenler de vardır. Ancak kelime, Anadolu ağızlarında “halim selim, ağırbaşlı” mânâlarına da kullanılmaktadır. Arap kaynaklarında ise “guz” veya “uz” şeklinde geçmektedir.

İlk zamanlar Üçok ve Bozok adlarıyla iki ana kola ayrılmış olan Oğuzlar, daha sonraki devirlerde, Dokuz Oğuz, Altı Oğuz, Üç Oğuz adlarında boylara da ayrıldılar. Oğuzlar, yirmi dört boydan meydana gelmişti. Bunlardan on ikisi Bozok, on ikisi Üçok koluna bağlıydı. Tarihçiler, hazırladıkları cetvellerde Oğuz boylarının adlarını, sembollerini ve ongunlarını (armalarını) göstermişlerdir. Buna göre, Bozoklar; Kayı, Bayat, Alka Evli, Kara Evli, Yazır, Dodurga, Döğer, Yaparlu, Afşar, Begdili, Kızık, Kargın; Üçoklar ise; Bayındır, Peçenek, Çavuldur, Çepnî, Salur, Eymur, Ala Yundlu, Yüreğir, İğdir, Büğdüz, Yıva, Kınık boylarına ayrılmışlardı. Bugün Türkiye’de yirmi dört Oğuz boyuna ait işaret ve yer adlarına çok rastlanmaktadır.

Oğuz adına ilk defa Yenisey Kitabelerinde rastlanmaktadır. Barlık Irmağı yöresinde bulunan bu kitabelerde; “Altı Oğuz budunda” sözü yer almaktadır. Öz Yiğen Alp Turan adlı bir beye ait olan bu kitabelerin yazıldığı devirde, Oğuzlar, Göktürkler’in hakimiyeti altında altı boy hâlinde Barlık Irmağı kıyılarında yaşamakta idiler.

Altıncı yüzyıldan itibaren Göktürklerin idaresinde toplanan Türk kabilelerinden bir kısmı gibi Oğuzlar da kendi aralarında birlik kurarak Tula-Selenga ırmakları bölgesinde Dokuz-Oğuz Kağanlığını meydana getirdiler. Göktürk kağanlığının, Kutlug Şad (İlteriş Kağan) tarafından 682’de ikinci defa kurulmasından sonra, Göktürkler, hâkimiyetlerini kabul etmeyen Oğuzlar üzerine yürüdüler. Tula Irmağı kıyısında yapılan kanlı bir savaşta, Oğuzlar yenildiler. Fakat, Göktürklerin hâkimiyetini kabul etmediler. İlteriş Kağan, Oğuzlar üzerine birçok sefer düzenledi ve Baz Kağanı öldürdü. Oğuzların merkezi Ötüken ve çevresini ele geçirdi. Bu yenilgi karşısında İlteriş Kağan’ın hâkimiyetini kabul etmek zorunda kalan Oğuzlar, Göktürklerin Kırgız seferine katıldılar. Göktürk hakanlarından Bilge Kağan zamanında isyan ettiler. Bir sene içinde bir kaç defa harbe giren Oğuzlar; yenilerek, geri çekildiler. Daha sonra Dokuz-Tatarlar ile ittifak kurarak Göktürklerle mücadele ettilerse de yine bozguna uğrayarak, Çin taraflarına göç ettiler. Bir müddet sonra tekrar eski yurtlarına döndüler. Bu mücadelelerde zayıflayan Göktürkler, 745’te Uygurlar tarafından yıkıldı. Bu esnada Uygurlara yardım eden Oğuzlar, Uygur Devletinin dayandığı başlıca boylardan biri oldu. Uygurlarla birlikte Basmıl ve Karluklar’a karşı savaştılar. Fakat zaman zaman Uygurlara karşı da isyan etmekten geri durmadılar. Eski müttefikleri Dokuz-Tatarlar ile birleşerek Uygur Kağanı Moyunçur’a karşı cephe aldılar. Zaman zaman Çin’e gittiler. Daha sonra Çin’den çıkarak eski yurtlarına döndüler. Uygur Devletinin yıkılması üzerine batıya göçerek Sir Derya (Seyhun) kıyılarına ve onun kuzeyindeki bozkırlara yerleştiler. Onuncu yüzyılda, göçebe hayatı yanında, yerleşik bir hayat sürmeye de başladılar. Göçebe Oğuzlar, daha ziyade koyun, at, deve, sığır yetiştiriciliği ve ticaretle uğraşıyorlardı. Yerleşik Oğuzlar ise, Sabran (Karacuk), Suğnak, Karnak, Sütkent gibi şehirlerde oturuyorlardı. Onuncu asırda henüz Müslüman olmamış olan Oğuzlar, inanışları gereği bir takım ibadet ve âyinleri yerine getiriyorlardı. Ancak yaşayış bakımından İslâmiyet’e uygun tarafları vardı. Soy temizliğine ehemmiyet verirlerdi. Bilhassa zina gibi suçların cezası ölümdü.

Onuncu asrın başlarında Oğuzlar, Mâverâünnehir çevresinde yerleşip, Yabgu denilen hükümdarın idare ettiği bir devlet kurdular. Devlet ve millet işlerinin bir mecliste istişare edildiği ve subaşı denilen ordu kumandanı, Yabgu’nun vekili ve nâibi olan tegin, İnal ve Tarkan unvanlarını taşıyan memurlar vardı. Oğuzların bu sıradaki başşehirleri, Sir Derya kıyısındaki Yeni Kent idi. Yabgu Devleti zamanında Oğuzlar, Üçok ve Bozok diye iki kısma ayrılmışlardı.

Onuncu asrın sonlarında İslâm dînini kabul ederek iyice güçlenen Oğuzlar, komşuları Peçenekler ve Hazarlar ile savaşlar yaparak onları yendiler. Fakat 11. yüzyılın ortalarında, Oğuzların İslâm dînini kabul etmemiş olan bir kısmı, Kıpçaklar’ın baskısıyla yurtlarını terk ederek Karadeniz’in kuzeyinden Tuna boylarına, oradan da Balkanlara indiler. İslâm dînine girmedikleri için etraflarını saran Hıristiyan devletlerin baskısıyla kısa zamanda benliklerini kaybederek, örf, an’ane ve geleneklerini unuttular. Eriyip, yok oldular. Geri kalanları da Bizans hizmetine girdiler. 1071’de yapılan Malazgirt Meydan Muharebesi’ne Bizanslıların yanında katıldılar. Fakat çok geçmeden Selçuklular tarafına geçtiler.

İslâm dînini kabul eden Selçuk Bey’in idaresindeki Oğuz boyları ise, Oğuz Yabgu Devleti hükümdarının, kendilerine kötülük yapacağından çekinerek, yurtlarından ayrılıp İslâm diyarı olan Horasan taraflarına gittiler. Mâverâünnehir’de kalan diğer Oğuz boyları da, Kıpçakların hücum ve baskıları sonunda dağıldılar. Böylece Oğuzlar Devleti yıkıldı. Yerlerinde kalan Oğuzlar ise Karaçuk dağları bölgesinde, Mangışlak’da ve Seyhun Nehri kıyılarında yerleştiler. Daha sonra Karahıtayların ve Karlukların baskısı netîcesinde, Horasan’a gelip Selçuklulara tâbi oldular.

Selçuk’un büyük oğlu Arslan İsrâil, Horasan’da hâkimiyet kurup, diğer Oğuz boylarını idaresi altında topladı. Daha sonraları, Tuğrul ve Çağrı Beyler idaresindeki Selçuklular, Sâmânoğulları ile ittifak kurarak, Karahanlılar’a ve Gazneliler’e karşı mücadele ettiler. Selçukluların başarılı idareleri sebebiyle pekçok Oğuz boyu onların hâkimiyetinde toplandı. Birçokları yerleşik hayata geçti.

Selçuklu Devletinin kurulmasında esas rolü oynayan Oğuzlar ve diğer Oğuz boyları, 11. yüzyılın ikinci yarısından itibaren akın akın İran, Irak, Anadolu ve Suriye’ye doğru yayıldılar. Selçuklu Devletinin sınırlarını Ceyhun Nehrinden Akdeniz’e kadar genişlettiler. İslâmiyet’i kabul etmeden önce dünyevî maksatlar ve kuru cihangirlik için çalışan, harp eden ve soylarının temizliğiyle tanınan Oğuzlar, İslâm dînini kabul ettikten sonra, Allahü teâlânın yüce dîni olan İslâmiyet’i yaymaya gayret ettiler. Gittikleri yerlerde doğruluğun, adaletin, ilmin ve medeniyetin savunuculuğunu yaptılar. İnsanlara hizmet etmek, ilmin ve medeniyetin yayılmasını sağlamak için pekçok cami, medrese, kervansaray, hamam ve köprü yaptırdılar. Büyük Selçuklu, Türkiye Selçukluları, Akkoyunlular, Salgurlular, Artukoğulları, Karamanoğulları, Ramazanoğulları, Dulkadiroğulları ve Osmanlı devletlerini kurarak İslâm dîninin yayılmasına hizmet ettiler. İslâmiyet’in ve Müslümanların yok edilmesi için çalışan Haçlılara karşı parlak zaferler kazandılar. İslâmiyet’e, ilme ve adalete karşı olan ortaçağ Avrupa’sına pekçok yenilikleri ***ürdüler. Dokuz yüz sene boyunca, kurdukları devletlerin sınırları içinde yaşayan bütün unsurlara karşı İslâm dîninin emirleri doğrultusunda hareket ederek, hizmet ettiler. Bugün Türkiye, Âzerbaycan, İran, Türkmenistan, Afganistan, Irak ve Suriye’de yaşayan Türkler, Oğuzların neslindendir.

Oğuz teşkilâtı, yirmi dört boyun çıkardığı sülâleler ve meşhûr şahsiyetleri:
Boz-Oklar: Dış Oğuzlar da denip, Sağ kolu teşkil ederler. (Bkz. Oğuz Kağan Destanı)
1. Gün-Alp/Gün-Han: Sembolü şâhin. Oğulları: a) Kayıg/Kayı-Han: “Sağlam, berk” mânâsındadır. Üç kıta ve yedi denize altı yüz yıldan fazla hâkim olan Osmanlı sülâlesi bu boydandır. Kayı Boyundan Ertuğrul Gâzi ve her biri birer müstesnâ şahsiyete sâhip, çoğu dâhî, cihangir, kumandan, şâir ve sanatkâr olan Osmanlı sultanları, Kayı Han neslinin kıymetini göstermeye kâfidir. b) Bayat: “Devletli, nîmeti bol” mânâsındadır. Maraş ve çevresine hâkim olan Dulkadiroğulları, İran’da Kaçarlar, Horasan’da Kara Bayatlar, Maku ve Doğubeyazıt hanları, Kerkük Türkmenlerinin çoğu, bu boydandır. Dede Korkut kitabını 1480’de Hicaz’da yazan Tebrizli Hasan ve meşhûr şâir Fuzûlî bu boydandır. c) Alka-Bölük/Alka-Evli: “Nereye varsa başarı gösterir” mânâsındadır. Türkiye ve Âzerbaycan’daki Alaca, Alacalılar adı taşıyan yerler bu boyun hatırasıdır. d) Kara-Bölük/Kara-Evli: “Kara otağlı (çadırlı)” mânâsındadır. Karalar ve karalı gibi coğrafî yer adları bunlardan kalmadır.
2. Ay-Alp/Ay-Han: Sembolü kartal. Oğulları: a) Yazgur/Yazır: “Çok ülkeye hâkim” mânâsındadır. Ab-Yabgu devrindeki Yenibent Yabguları, Batı Türkistan’daki Cend Emirleri, Kara-Daş denilen Horasan Yazırları, Ahıska’dan aşağı Kür boyundaki Azgur-Et (Azgur Yurdu) Kalesi, Kürmanç Kürtlerinin Azan Boyu, Toroslardaki Gündüzoğulları Hanedanı bu boydandır. b) Tokar/Töker/Döğer: “Dürüp toplar” mânâsındadır. Yenikentli Vezir Ayıdur, Harput-Diyarbakır-Mardin hâkimleri, Artuklular, Sincar-Siverek, Suruç arasında hâkim eski Caber Beyleri, Memluklar devrinde Halep Döğeriyle Hama Döğerleri, bugünkü Mardin-Urfa arasında yirmi dört oymaklı Kürt Döğerleri, Hazar Denizi doğusundaki Saka Boyu Takharlar; Şavşat’taki Ören kale, To-Kharis ve Malatya’nın Tokharis bucağı, Dağıstan’daki Digor ve Kars ve Arpaçay sağındaki Digor kazası bu boydan hatıradır. c) Totırka/Dodurga/Dödürge: “Ülke almak ve hanlık yapmak” mânâsındadır. Sivas doğusundaki Tödürgeler bu boydandır. d) Yaparlı: “Misk kokulu” mânâsındadır. Zaza Çarekliler ve misk ticareti yapan Yaparı Oymağı bu boydandır. Yaparı Oymağının Akkoyunlu ve Giraylı camilerinin mihrap duvar harcına bu güzel ıtriyattan kattıklarından hâlâ hoş kokmaktadır. Diyarbakır ve Kırım’da hatıraları vardır.
3. Yıldız-Alp/Yıldız Han: Sembolü tavşancıl. Oğulları: a) Avşar/Afşar: “Çevik ve vahşî hayvan avına hevesli” mânâsındadır. Hazistan Beyleri, Konya’daki Karamanoğulları, İran’daki Avşarlı Nâdir Şah ve hanedanı, Ürmiye ve Horasan Afşarları bu boydandır. b) Kızık: “Yasakta pek ciddi ve kuvvetli” mânâsındadır. Gaziantep, Halep ve Ankara çevresindeki Kızıklar, Doğu Gürcistan’da ve Şirvan batısındaki ovaya Kızık adını verenler bu boydandır. c) Beğdili: “Ulular gibi aziz” mânâsındadır. Harezmşahlar, Bozok/Yozgat-Raka/Halep çevresindeki Beğdililer, Kürmanç Badılları bu boydandır. d) Karkın/Kargın, “Taşkın ve doyurucu” mânâsındadır. Akkoyunlu-Dulkadiroğlu ve Halep-Hatay bölgesindeki Kargunlar, Doğu Anadolu ve Âzerbaycan’daki ilkbaharda eriyen karların suları ile kopan sel ve su kabarmasına da Kargın/Korkhun denilmesi bu boyun adındandır.
Üç-Oklar: İç Oğuzlar da denilip, sol kolu teşkil ederler.
1. Gök-Alp/Gök Han: Sembolü sungur. Oğulları: a) Bayundur/Bayındır: “Her zaman nîmetle dolu yer” mânâsındadır. Akkoyunlular sülâlesi, İzmir’den Âzerbaycan’daki Gence’ye kadar Bayındır adlı yerler bu boydan gelir. b) Beçene/Beçenek/Peçenek: “İyi çalışkan, gayretli” mânâsındadır. Karadeniz kuzeyi ile Balkan Yarımadasına göçen ve 1071 Malazgirt ile 1176 Miryokefalon Meydan Muhârebelerinde Bizanslılardan ayrılarak Selçuklular safına geçen Peçenekler, Dicle Kürmançlarının iki ana kolundan güneydeki Beçene Kolu, Ankara-Çukurova Halep bölgelerindeki Türkmen oymaklarından Peçenekler bu boydandır. c) Çavuldur/Çavındır: “Ünlü, şerefli, cavlı” mânâsındadır. Türkmenistan’da Mangışlak Çavuldurları, Çorum çevresindeki Çavuldur ve Anadolu’daki Çavdar Türkmen oymakları, Erzurum ve çevresindeki Çoğundur adlı köyler bu boyun adından gelmektedir. d) Çepni: “Düşmanı nerede görse savaşıp hemen çarpan, vuran ve hızlı savaşan” mânâsındadır. Rize-Sinop arasındaki çok usta demirci Çepniler ve Çebiler, Kırşehir, Manisa-Balıkesir çevresindeki ve Kars ile Van bölgelerinde Türkmen Oymağı Çepniler bulunmaktadır.
2. Dağ-Alp/Dağ Han: Sembolü uçkuş. Oğulları: a) Salgur/Salur: “Vardığı yerde kılıç ve çomağı ile iş görür” mânâsındadır. Kars ve Erzurum hâkimi Salur Kazan Han Sülâlesi, Sivas-Kayseri hükümdarı âlim ve şair Kadı Burhâneddin Ahmed ve Devleti, Fars Atabegleri, Salgurlular, Horasan’daki Teke-Yomurt ve Sarık adlı Türkmenlerin çoğu bu boydandır. b) Eymür/Imır/İmir: “Pek iyi ve zengin” mânâsındadır. Akkoyunlu, Dulkadirli ve Halep Türkmenleri içindeki Eymürlü/İmirlü oymakları, Çıldır ve Tiflis’teki iyi halıcı ve keçeci Terekeme Oymağı bu boydandır. c) Ala-Yontlup/Ala-Yundlu: “Alaca atlı, hayvanları iyi” mânâsındadır. Yonca kelimesi bu boyun hatırasıdır. d) Yüregir/Üregir: “Daima iyi iş ve düzen kurucu” mânâsındadır. Orta Toros ve Çukurova Üç-Oklu Türkmenlerinin çoğu, Adana’daki Ramazanoğulları bu boydandır.
3. Deniz Alp/Deniz Han: Sembolü çakır. Oğulları: a) Iğdır/Yiğdir/İğdir: “Yiğitlik, büyüklük” mânâsındadır. İçel’in Bozdoğanlı Oymağı, Anadolu’da yüzlerce yer adı bırakan İğdirler, İran’da büyük Kaşkay-Eli içindeki İğdirler ve Iğdır adı, bu boyun hâtırasıdır. b) Beğduz/Bügdüz/Böğdüz: “Herkese tevâzu gösterir ve hizmet eder mânâsındadır. Dicle Kürtleri ilbeği olup, Hazret-i Peygamber’e elçi giden (622-623 yılları arasında Medîne’ye varan), Bogduz-Aman Hanedanı temsilcisi ve Kürmanç’ın iki ana kolundan Bokhlular/Botanlar, Yenikent-Yabgularından onuncu yüzyıldaki Şahmelik’in Atabegi Kuzulu, Halep Türkmenlerinden Büğdüzler bu boydandır. c) Yıva/Iva: “Derecesi hepsinden üstün” mânâsındadır. Büyük Selçuklu Sultanı Melikşâh (1072-1092) devrinde Suriye ve Filistin’i feth eden Atsız Beğ, 12. yüzyılda Hemedân batısında Cebel bölgesi hâkimleri Berçemeoğulları, Haçlıları Halep çevresinde yenen Yaruk Beg, Güney-Âzerbaycan’daki Kaçarlu-Yıva Oymağı bu boydandır. Ankara’da çok makbul yuva kavunu bu boyun yerleştiği ve adları ile anılan köylerde yetişir. d) Kınık: “Her yerde aziz, muhterem” mânâsındadır. Büyük ve Anadolu Selçuklu devletleri, Orta Toroslardaki Üçoklu Türkmenler, Halep-Ankara ve Aydın’daki Kınık Oymakları bu boydandır.

OĞUZLARIN BOY TEŞKİLÂTI

Oğuzlar kavmî ve siyasî bir teşekkül için el (il) kelimesini kullanmakta idiler: Oğuz eli, Ak-Koyunlu eli, Dulkadırlı eli. Onların diğer Türk kavimlerinin söyledikleri aynı anlamdaki budun sözünü unuttukları anlaşılıyor. Bu kelimenin Moğolca karşılığı olan ulus sözü de İlhanlılardın tesiri ile, ancak Doğu-Anadolu’da Türkmenlerce, el kelimesi ile birlikte, kullanılmıştır: Kara-Koyunlu ulusu, Boz-Ulus, Kara-Ulus. Şimdi biz el yerine umumiyetle Arapça’dan aldığımız kavim (kavm) kelimesini kullanmaktayız. Görüldüğü gibi, Oğuz-eli’nin başında Yabgu unvanlı hükümdarlar vardı. XII. yüzyıldan sonra bu kelime, bu anlamda, kullanamayarak unutulup gitmiştir. Türkmen ellerinin başında bulunan hükümdarların ise Türkçe yalnız beğ unvanını taşıdıkları görülür. El’in zamanla ülke anlamına gelmiş olduğu malûmdur. Yurd elin, boyun, obanın ve ailenin oturduğu yerdir.

Oğuz eli’ni meydana getiren teşekküllerden her birine boy denir ki, Kâşgarlı bu sözün oğuzca olduğunu bildiriyor. Orhun âbidelerinde geçen “bod” sözü, söylendiği gibi, belki bu kelimenin en eski şeklidir. Boy, Türkiye’de bu anlamda gerek resmî dilde, gerek halk arasında son zamanlara kadar kullanılmıştır.

Türkiye’de boyların başında bulunanlara da boy beği deniliyordu. Kavim gibi Arapça’dan alarak resmi dilde kullandığımız kabîle kelimesi Türkçe’de hususiyetle boy manâsını ifade eder. Boyları irsen idare eden reisler de beğ unvanını taşırlar. Oğuz ve Türkmen soylularını bu beğler meydana getirirler. Yabgular ve sultanlar da beğler arasından çıkmıştır.

Boylar da obalara ayrılmaktadır. Kâşgarlı, oba kelimesinin de oğuzca olduğunu söylüyor. Obalardan sonra her halde aileler geliyordu ki, Oğuzlar’ın bunu hangi kelime ile ifade ettikleri bilinemiyor. Böylece aileden (soy?) obalar, obalardan boylar ve boylardan da Oğuz eli meydana gelmiştir. Oğuz eli’nde asıl oymak birliği boy’dur. Oymak kitabımızda, boylar (kabîle), obalar (cemâat) ve onların kollarını ifade etmek üzere, umumî bir mânâda kullanılmıştır. Bunu evvelce aşîret kelimesi ile ifade ediyorduk. Aşîret şimdi Güney-Anadolu’da, teklik hem çokluk olarak, yörük anlamında kullanılıyor. Mesela “iki aşiret geldi demek yörüklerden iki kişi geldi” demektir.

Oğuz boylarının Arap ve diğer bazı kavimlerde olduğu gibi, münferiden bir hayat geçirdikleri veya tek başına siyasî bir harekette bulundukları nadir olarak görülür. Onlar daima el halinde (yani üç-dört oymak bir arada) yaşamayı severler ki, bu husus siyasî başarılarında mühim bir âmil olmuştur.

Görüldüğü gibi, X. yüzyılın başlarından itibaren Oğuz eli’nden kümeler halinde ayrılmalar başlamıştır. Bu kümelerden ilki Hazar Denizi kıyısındaki yarım adaya giderek yurd tutmuş ve buraya Mangışlak adını vermişti. İkinci bir küme ise Selçukluların idaresinde Yakın-Doğu ülkelerine geldi, Üçüncü bir küme de yine XI. yüzyılda Kara-Deniz’in kuzeyinden Balkanlara indi. Diğer taraftan Oğuzlardan kalabalık bir nüfus da Seyhun’un orta yatağındaki şehirlerde yerleşmişti. Göçebe Oğuzlar’ın bu şehirli eldaşlarına, küçümseyerek, yatuk yani tenbel adını verdiklerini biliyoruz. Fakat bütün bunlara rağmen Oğuz eli eski yurdunun bir kısmında el teşkilatını muhafaza ederek yaşıyordu. Boz-Ok ve Üç-Ok adları ile iki kola ayrılan Sultan Sancar’ın galibi Oğuz kümesi önemli bir kol olmakla beraber son teşkilatlı küme veya ana kol değildir.

Boz-Ok ve Üç-Ok ikili teşkilatını en son taşıyan Oğuz-Türkmen kümesi, Moğol baskısı yüzünden XIII. yüzyılın ikinci yarısında Anadolu’dan Suriye’ye göçeden kalabalık topluluktur. Bu topluluğun tarihinden de daha önce söz edilmişti.

Oğuz boylarının tarihlerine gelince, bunların tarihlerinin seyri de, tıpkı Oğuz eli’ninki gibi olmuştur. Yani herhangi bir siyasi harekete boylara mensup bütün obaların katıldıkları görülmez. Mesela XII. yüzyılda İran’ın Fars eyaletinde siyasî iktidarı ellerine geçiren Salgurlar bu boyun ancak bir obası veya kolu idi. Ak-koyunlu ailesinin buyruğunda da Bayındır boyunun bir obası (Ak-Koyunlu) bulunuyordu. Hatta Selçuklu fethine, bu ailenin mensup bulunduğu Kınık boyunun bütün obaları katılmamıştır. Anadolu’da Oğuz boylarına ait yer adlarının ve teşekküllerin muhtelif yerlerde görünmesi aynı sebeble ilgilidir. Yani Oğuz boylarından pek çoğunun obaları ve kolları bu ülkeye farklı zamanlarda gelmişler ve bu gelenlerden de siyasî ve iktisadî sebebler ile yeni ayrılmalar olmuştur, ileride Oğuz boyları ayrı ayrı incelendiği zaman bu husus daha iyi anlaşılacaktır.

Dikkate değer bir husustur ki, XVI. yüzyılda Osmanlı ailesinin yurdu olan Sultan-Önü sancağındaki Karaca-Şehir kazasına bağlı bir köy, Tokuz-Oğuz adını taşımakta idi. Bu köyün ne gibi bir sebeble bu adı aldığı bilinemiyor.

Seyhun Oğuzları XI. yüzyılda 24 boydan müteşekkil bulunuyorlardı. Bize bunu bildiren Kâşgarlı Mahmud, aynı zamanda bu boylardan 22 sine ait bir liste de vermiştir. Mamafih Selçuklu fethinden bahseden bir Ermeni müverrihi de fâtih kavmin 24 boydan meydana geldiğini kaydetmiştir. Oğuz boylarına ait tam liste XIV. yüzyıl’ın başlarında Reşideddin tarafından verilmiştir. Bu listelerin ehemmiyeti şuradadır ki, bunlar olmasa idi Oğuz boylarına ait tam bir liste yapmak bizler için pek müşkül ve hattâ belki de imkânsız olacaktı. Kâşgarlı’nın listesinden yalnız Memlûk devri müverrihlerinden Aynî faydalanmıştır. Diğer eserlerde görülen listeler (Hamdullah-i Müstevfî, Yazıcı-Oğlu, Neşri, Ebû’l-Gazi ve diğerleri) doğrudan doğruya veya vasıtalı olarak Reşid ed-din’inkinden gelmektedir.

Kâşgarlı Mahmud Halac adını taşıyarak bazı hususlarda diğerlerinden ayrıldıkları için Oğuzlar’dan sayılmadığını söylediği iki boyu listesine almadığı gibi, bunların adlarını da vermemiştir. Diğer taraftan Kâşgarlı’nın, “sayısı az ve damgaları belli değil” dediği Çarukluğ boyunun adına da Reşid ed-din’in listesinde rastgelinemiyor. Orada Kaşgarlı’da bulunmayan şu adlar vardır: Yaparlı, Kızık, Karkın. Bunlardan Kızık ve Karkın’dan birini Kâşgarlı’nın listesine almadığı iki boydan biri olarak kabul etmek zarurîdir. Diğerinin de yine bunlardan biri olduğuna ihtimal vermek mantıkîdir. Çünkü, her iki boy yani Kızık ve Karkın aynı dalda, Yıldız-Han’ın oğulları arasında gösterilmiştir. Halbuki Yaparlı boyu başka bir dalda, Ay-Han’ın oğulları arasında bulunmaktadır. Yaparlı, yine orada adının ne manaya geldiği yazılmayan biricik boyudur. Diğer taraftan hiç bir yerde ne Çaruklu’ya ne de Yapırlu’ya ait tarihî bir kayda, bir yer adına veya bir teşekküle rastgelinebilmiştir. Kısaca Reşided-din’deki Yapırlu’nın Kâşgarlı’daki Çarukluğ’un yerini tuttuğunu ve yine aynı müellifin listesine almadığı” iki boyun da Kızık ve Karkın olduğunu kuvvetle tahmin ediyoruz. Reşided-diri’m listesinin bu iki boy bakımından da, vakıalara uygun olduğu görülüyor. Çünkü, her iki boya ait yer adlarına ve teşekküllere Türkiye’de rastgelinmiştir. Kâşgarlı’nın listesinin boyların o zamandaki siyasî şöhretlerine göre sıralandığı anlaşılıyor. Meselâ Selçuklu hanedanının mensub olduğu Kınık boyu orada en başta yer almıştır. Halbuki bu boy Reşîded-din’in listesinde en sonda bulunmaktadır. Reşided-din’in listesinin, Oğuz boylarının eski siyasî ve içtimaî mevkilerine göre tanzim edildiği görülüyor. Burada 24 boy her biri eşit sayıda olmak üzere Oğuz Han’ın altı oğlundan türetilmiştir. Diğer taraftan Kâşgarlı’nınkinde olduğu gibi, burada da boylardan her birinin kendine mahsus damgaları olduğu halde, her dört boyun ortak bir ongunu da vardır.

Reşided-din’de 24 boy iki kola ayrılmıştır. Bunlardan biri Boz-Ok, öbürü de Üç-Ok adlarını taşıyor. Ne bu ikili tasnif ne de onların isimleri Kâsgarlı’da vardır. Ancak bunun da tarihî bir vakıa olduğunu biliyoruz. Sancar’ı yenen Oğuzlar, bu adlar ile iki kola ayrıldıkları gibi, XIV. yüzyılda Kuzey-Suriye’deki Türkmenler de yine bu adlar ile iki kola ayrılmışlardı. Bu Türkmenlerden Boz-Ok koluna mensup olanlar Yozgat bölgesinde yurd tuttuklarından Bu bölge Cumhuriyet devrine kadar bu adla anılmıştır. Ayrıca XVI.yüzyılda Konya’nın Kuzeyinde, İstanbul-Haleb ana yolu üzerinde de Boz-Ok adlı büyük bir köy vardı. Bugün de Urfa’nm Birecik kazasında Boz-Ok adlı bir köy bulunmaktadır.

Reşid ed-din’de Boz-Ok kelimesi parçalamak şeklinde manâlandırılmıştır ki, kelimenin “boz” fiilinden getirildiği görülüyor. Üç-Ok da üç adet ok seklinde izah edilmiştir. Fakat bu izah şekillerini kabul etmeye imkan yoktur. Ok’un On-Ok’ta olduğu gibi, eski zamanlarda boy anlamına geldiğini biliyoruz. Bu isimlerdeki ok kelimesinin de boy manâsında olduğu muhakkaktır. Buna göre Üç-Ok üç boy demektir.

Boz-Ok’a gelince, buradaki boz kelimesinin de, bir rakamın yerini aldığı akla geliyor. Yine Reşided-din’deki sözlere göre, Oğuz-eli’nde hâkim kolu Boz-Oklar teşkil etmiştir. Bu sebeble Boz-Oklar’ın alâmeti yay ve tâbi kol oldukları için de Üç Oklarınki ok’tur. Tuğrul Beg 1038 yılında Nişabur’a girerken kolunda gerilmiş bir yay ve belinde de üç-ok bulunuyordu. Bunlar her halde, kendisini Boz-Ok ve Üç-Ok’un, yani bütün Oğuz-eli’nin hükümdarı saydığının bir ifadesidir. Yüreğir boyunun damgasının da bir yay ve üç ok -pek muhtemel olarak- şeklinde olduğu görülüyor. Daha önce de söylendiği gibi, bir yay ve üç ok, pek muhtemel olarak Oğuz yabgularının hükümdarlık alâmeti idi.

Eski Türk ellerinde ve ordularında ikili düzenin değişmez bir kaide olduğu bilinir. Oğuz elinde ve ordusunda da, görüldüğü gibi, bu kaide hâkimdi. Böylece el ve ordu ikiye bölünmekte, bunlara kol denilmektedir. Kollar da birbirinden sağ ve sol sıfatları ile ayrılıyor. Osmanlı İmparatorluğunda da sağ kol, sol kol adları verilen bu ikili düzen hem askerî, hem de mülkî teşkilâtta esaslı bir kaide olarak uygulanmıştı. Türkler’de sağ kol, Moğolların aksine olarak, daha şerefli sayılıyordu. Boz-Oklar da hâkim kolu teşkil etmeleri itibari ile onlar sağ kol sayılmışlardır. Bu gelenek, bu kollar var oldukça devam edip gelmiştir. Boz-Okların hâkim kol sayılması, İslâmiyetten önce siyasî üstünlüğün uzun bir zaman bu kolun elinde kalması, yabguların daha çok bu kolun boylarına mensup olmalarından ileri geliyor. denildiğine göre, Oğuz yabguları başlıca şu boylardan çıkmıştır: Kayı, Yazır, Avşar, Beğ-Dili ve Eymür. Bunlardan yalnız Eymür boyu Üç-Oklar’dan idi. Dede-Korkut destanlarında ise siyasî üstünlüğün Üç-Oklar’da olduğu görülür. İslâm ülkelerinde de Üç-Oklar büyük bir varlık göstermişlerdir: Selçuklu hanedanı (Kınık), Salgurlular (Salur), Berçem oğulları (Yıva), Ak-Koyunlular (Bayındır), Ramazan-oğulları (Yüregir) ve Kadı Burhaneddin (Salur) bu koldan idiler. Şimdiki bilgilerimize göre, Boz-Oklar’dan da Artuk-oğulları’nın (Döğer), Şumla-oğulları’nın Avşar) ve Nâdir Şah’ın Avşar hanedanından çıkmış olduğu görülüyor.

Kâşgarlı ve Reşided-din’de bulunan listelerdeki Oğuz boyları zamanlarındaki söyleniş şekillerine göre yazılmıştır. Fahreddin Mübarek Şah’ın listesindeki Oğuz boylarının yazılış şekli Kâşgarlı’nınkinin aynıdır.

Kâşgarlı ve Reşided-din’in listelerinde boyların damgaları da gösterilmiştir. Bu keyfiyet damgalara verilen ehemmiyeti ifade eder. Kâşgarlı bu damgaların davarlara, yılkılara vurulduğunu söyler. Reşided-din’de bunlar damga kelimesi ile ifade edilmiştir. Oğuzların damgalar için hangi kelimeyi söyledikleri bilinemiyorsa da, bunun Anadolu’da kullanılan “im (en)” sözü olduğundan şüphe edilemez. Bazı Türk hanedanlarının, boylarının damgalarını, aile alâmeti olarak kullandıklarını biliyoruz. Salğurluların paralarında Salur damgası görüldüğü gibi, Ak-Koyunlu paralarında Bayındır ve Osmanlı hükümdarı II. Murad’ın bazı ***kelerinde de Kayı damgası bulunmaktadır. Âk-Koyunlular, damgalarını yalnız paralarına değil, yaptırdıkları eserlere, resmî ve***alara, bayraklarına da koydurmuşlardır. Her nekadar II. Murad’ın haleflerinin paralarında Kayı damgası görülmüyorsa da hükümdarlara ait şahsî eşyada, toplar da dahil olmak üzere, silâhlarda bu damgaya sık sık rastgelinmektedir. Oğuz boyları damgalarının Anadolu’da hayvanlara vurulduktan başka halı, kilim motifi olarak kullanıldığını, aşı boyası ile evlerin duvarlarına resmedildiğini, kap kaçağa ve nazar değmemesi, uğur getirmesi için bazı giyim eşyasına konulduğunu ve hattâ mezar taşlarına bile çizildiğini biliyoruz. Bunlara ilâve olarak bu damgalardan bazılarının da âbideler, yapılar ve kayalar üzerinde görülmüş olduğunu söyliyelim.

Reşided-din’in listesinde damgalardan başka ongunlar da görülmektedir. Bunların hepsi eti yenmeyen avcı kuşlardır. Reşided-din, ongun (onkun) ittihaz edilen hayvan veya kuşun kutlu sayıldığını, incitilmediğini, etinin yenilmediğini bildiriyor ve ongun (onkun) kelimesinin Türkçe’de kutluluk demek olan oynuk’tan geldiğini söylüyor. Abdülkadir İnan’a göre ongun Moğolca bir kelime olup Türkçesi töz’dür. Her iki kelime de bugün Türkiye’de bilinmiyor. Görmüş olduğumuz gibi, Oğuzların tarihinde bir totem devri söz konusu değidir. Diğer taraftan Oğuzların ongun kuşları olduğu hakkında başka eserlerde hiç bir bilgi yoktur. Bu sebeble Oğuz boylarının ongunları olduğuna dâir ongunlarla ilgili bilgilerin doğruluğundan’ şüphe etmek yerindedir. Ongun olarak zikredilen avcı kuşlar başlıca, şahin, kartal, tavşancıl, sunkur, uc ve çakır’dır. Bunlardan şahin farsça bir kelimedir. Kartala gelince, bu da karakuş yerinde kullanılan yeni bir kelimedir. Kara kuş Anadolu’da kullanılır. Tavşancıl kartala benzeyen, fakat ondan daha küçük, kara renkli bir kuştur. Sunkur ise tuğruldan küçük, fakat doğandan daha büyük bir kuş olarak tarif edilmektedir. Uc’a gelince, bu hususta bir bilgiye rast gelemedim. Yalnız Timur’un kumandanlarından Uç-Kara Bahadır’ın adındaki uc kelimesi her halde bizim kuşu ifade etmektedir. Bu kumandanın adına bakarak tahmin etmek mümkün olabilir ki, uc yahut uç-kara, çal-kara, bay-kara ile birlikte aynı kuşu ifade edebilir. Ve bu kuş da kartal olabilir. Çakır da doğan soyundan bir kuş olup şahinden ayrıdır.

Yine Reşided-din’in listesinden anlaşılıyor ki eski zamanlarda boyların toylarda yiyecekleri koyun etinin kısımları da bir kaideye bağlanmıştır. Reşid ed-din’de bu kısımlara endâm-i goşt (etin bir kısmı), Yazıcı-Oğlu’nda sünük (kemik) deniliyor. Dikkate değer ki, ongunlar gibi her dört boyun da ortak bir sünükü vardır. Böylece, Kayı, Bayat, Alkara-Evli, Kara-Evli boylarının sünükü yani koyundan yiyecekleri kısım sağ karı yağrın, yani sağ kürek kemiği kısmıdır, Yazır, Döğer, Dodurga ve Yapırlı boylarındaki sağ aşığlu, yani aşığın bulunduğu et parçası (bud), Avşar, Kızık, Beğ-Dili ve Karkınlar’ın sünükü sağ umaca, yani kalça (sağrı) kemiği kısmı, Bayındır, Peçenek, Çavundur ve Çepnilef’m sünükü sol karı yağrın, Salur, Eymür, Ala-Yuntlu, Yüreğirlerinki ucayla (sol umaca ?), iğdir, Bügdüz, Yıva ve Kınık boylarının sünükleri (sol ?) aşığludur.

Bir boyun toplantılarda ve toylarda (umumî ziyafetler) oturacağı mevki (orun) ve yiyeceği et kısmı (ülüş) yalnız Oğuz elinde değil, diğer Türk kavimlerinde de kaidelere bağlanmıştır.” Bu geleneklerin ehemmiyeti şuradadır ki bunlar bir boyun kendi eli içindeki siyasî ve içtimaî hukukunu tayin eden başlıca müesseselerdir.

Reşided-din’in listesinde boylar Oğuz Han’ın 24 torunundan türetilmiştir. Kâşgarlı da, 24 Oğuz boyunun, adlarını dip dedelerinden aldığını söyler ve bu 24 dip dedeye Zulkar-neyn’in Türkistan seferi esnasında nasıl Türkmen adının verildiğine dâir bir de hikâye anlatır. Ona göre bu boylar çok eski zamanlarda meydana gelmişlerdir. Aynı müellif bu boyların oba ve oba kolları olduğunu da yazıyor. Fakat Oğuzlardan hiç bir boyun obası kesin olarak bilinmiyor. Ancak, Kara-Koyunlu (Yıva?) ve Ak-Koyunlu (Bayındır) teşekküllerinin bu obalardan olması muhtemeldir. Ayrıca Yemen’deki Resul-Oğullarının mensup olduğu Biçek? ve 1230’larda Şehrizor-Erbil arasında faaliyette bulunan Sevinç’in Koş Yalu (çift yaylu) adlı oymakların da bu obalardan oldukları düşünülebilir. XV. ve XVI. yüzyıllarda Anadolu’da yaşayan Ağça-Koyunlu, Kara-Keçili ve saire gibi oymaklar ile aynı yüzyıllarda Harizm Türkmenleri arasında görülen Teke, Er-Sarı gibi teşekküller için de aynı tahminde bulunmak mümkündür.

Osmanlı devleti teşkilâtında sağ kol, sol kol olmak üzere ikili düzen esaslı bir kaide olarak yer aldıktan başka, 24’lü düzene ait de bazı misaller vardır. Meselâ Rum-eli eyâleti 24 sancağa ayrıldığı gibi, Diyarbekir eyâleti de sekizi yurtluk, beşi ocaklık olmak üzere 24 sancak idi. Otluk-Beli savaşında (1473) Anadolu beğlerbeğisi Dâvud Paşa’nın kumandasında 24 sancak beği vardı. Dede-Korkut destanlarındaki 24 sancak beği sözü bunlardan çıkmış olacaktır. Evliya Çelebiye göre, Kütahya sancağı 24 kadılık idi. Rum-elindeki devlet hizmetinde bulunan yörükler 24 kişiden müteşekkil takımlara aynlmıştı. 24 kişiden biri eşkinci, üçü çatal ve yirmisi de yamak sayılmıştı. 1100 (1688-1689) tarihinde Konya mütesellimi bulunan Yeğen Osman Paşa’nın dayısı Kara-Hasan Beğ’in maiyyetinde 24 bayrak sekban ve sarıca bölüğü vardı. Her bayrak bir bölüğü temsil etmekte ve her bölüğün başında bir bölük-başı bulunmakta idi. Kara-Hasan’ın azli üzerine bu 24 bayrak sekban ve sarucanın başına Yeğen Osman Paşa’nın kendi yeğeni, Ahmed Beğ geçmişti.

Osmanlı mâlî teşkilâtında da 24 sayısı ile ilgili olarak bazı misaller zikretmek mümkündür. Yörükler’den birinin koyunu 24′ten az olur veya hiç kalmaz ise onlar kara yani yoksul sayılır ve kendilerinden buna göre bir vergi alınırdı. Bundan başka Yeniçeri ocağı zabitlerinden yaya-başıların gündeliklerinin 24 akçe olduğunu biliyoruz. Oymaklar arasındaki bazı toplulukların, Oğuz boyları gibi, 24 bölük halinde teşkilâtlandıkları görülmektedir. Meselâ Merv bölgesinde yaşayan Teke adlı meşhur Türkmen oymağı, seyyahların sözlerine göre, 24 obaya ayrılmakta idi. Safevî devrinde Kara-Bağ’da yaşayan ve 24 obadan meydana gelen bir topluluk da, teşkilâtına uygun olarak, “iğirmi Dört” adını taşıyordu. Şeref Han bu topluluğun Kürd asıllı olduğunu söylüyor. Yine ona göre mensup bulunduğu Bitlis dağlarındaki Ruzegi adlı boy 24 obadan müteşekkil olup, bunlardan 12 oba Bilbasî ve 12 oba da Kovalsî adını taşıyordu ki, her ikisinde de Oğuz boy teşkilâtının âmil olduğu açıkça görülüyor.

24 rakamının ok yapımında da bir değeri olduğu görülüyor. Osmanlı okları 4 dirhemden 24 dirheme kadar olup, yayın büyüklüğü göz önüne alınarak yapılırdı. Bundan başka ok her dört derecesi boğaz, yedi derecesi göbek, altı derecesi şalvar, yedi derecesi ayak olmak üzere 24 derece itibar edilmiştir.

Müverrih Hammer 24’lü Oğuz boy teşkilâtının Mısır memlükleri’nde 24 beğ olarak devam ettiğini söylüyorsa da böyle bir keyfiyet ancak XVI. yüzyıl başlarında görülmektedir. Filhakika Kanısav ul-Gavrî devrinde mukaddem beğlerinin sayısı 24 idi. Fakat daha önceki sultanlar zamanında da mukaddem beğlerinin aynı sayıda olması şüphelidir.

Şikârî’nin Karaman-oğulları tarihi’nde 24 vezir, 24 bin er sözü sık sık geçtiği gibi, Evliya Çelebide de bu mahiyette ifadeler görülüyor. II. Murad da 1444 yılındaki Varna zaferi münasebeti ile tutsak alınan Hıristiyan beylerinden seçtiği 24 kişiyi Memlûklara göndermişti. Bütün bu zikredilen misallerin bazıları bir tesadüf ile izah edilebilir ise de, bir çoklarının 24 Oğuz boyundan gelen gelenek ve hâtıra ile ilgili olduğu şüphesizdir.

Oğuz boylarına ait bu hususları belirttikten sonra, bilhassa Türk oymakları hakkında araştırma yapacaklara kolaylık olmak üzere, Kâşgarlı’da ve Reşided-din’de geçen Oğuz boyları aşağıda ayrı listeler halinde verilmiştir. Bilindiği gibi, Yazıcı-Oğlu Ali’nin ve Ebû’l-Gâzi’nin listeleri esas itibarı Reşided-din’den gelmektedir. Ancak Yazıcıoglu ile Reşided-din’in mükemmel bir nüshasını gördüğünden ve aynı zamanda bu konuya vâkıf ve meraklı bir Türk olduğu için listesi kaynağına en yakın olanıdır. Bu bakımdan onun listesi de aynen yayınlanmıştır.

Bu sitenin kuruluş amacı finans ve muhasebe alanında son yıllarda yapılan çalışmalara, online kitap ve makalelere ve uygulamalara rehberlik etmektir.

Bu sitede özellikle, finans ile ilgili online kaynaklar hakkında geniş bilgi edinebilirsiniz.

• YÜKSEK KATMA DEĞER: STRATEJİ VE SEKTÖRLER

• 04 Feb 2010 ÜSTÜN PERFORMANS SAĞLAYAN OPTİMUM PORTFÖYLERİ OLUŞTURMA: GELECEĞİN BEKLENTİLERE DAHİL EDİLMESİ

• 04 Feb 2010 ÖNEMLİ SİTELER

• 29 Jan 2010 KARAR VERME TEKNİKLERİ, FİNANSAL EKONOMETRİ VE MODELLEME KİTAPLARI

• 27 Jan 2010 İŞLETME KARLILIĞINI ARTIRICI FAKTÖRLER

• 05 Nov 2009 ŞİRKETLER İÇİN OPTİMAL SERMAYE YAPISININ BULUNMASINDA MATEMATİKSEL YAKLAŞIM(FAİZ ORANLARINDAKİ DÜŞÜŞÜN ÖNEMİ)

• 04 Nov 2009 FİNANS ve MUHASEBE KİTAPLARI

• 01 Nov 2009 PORTFÖY YÖNETİMİNDE PERFORMANS ÖLÇÜLMESİ: İMKB’DE UYGULAMA(FAMA-FRENCH ÜÇ FAKTÖR MODELİ VE FİNANSAL VARLIKLARI FİYATLAMA MODELİ’NİN UYGULAMASI)

• 01 Nov 2009 EXCEL İLE FAİZ HESAPLAMALARI VE TÜREV ARAÇLAR

• 29 Jul 2008 ÖZGEÇMİŞ

- Finansal Ekonometri ve Modelleme hakkında kaynaklara:

http://fatihsargin.wordpress.com/2010/01/29/karar-verme-teknikleri-finansal-ekonometri-ve-modelleme-kitaplari/

http://sargin1979.wordpress.com/

- Muhasebe hakkındaki kaynaklara:

http://kariyeryolunda.wordpress.com/

adresinden ulaşabilirsiniz.

Bilgi paylaşıldıça ve ona değer verenler oldukça artar…

ÜRETMEYEN, İSRAF EDEN, TEMİZ OLMAYAN, BİLİME VE ZAMANA ÖNEM VERMEYEN BİR TÜRK TOPLUMU SÖMÜRÜLMEYE MAHKUMDUR…

“Gerçek İslam, zekanızı kullanıp duygularınızı kontrol edebilmektir. Aksi taktirde, nefsini kontrol edemeyen aptal bir toplum oluştururnuz. Bu gibi toplumlar, zekasını kullanamaz ve üretim kimliklerini kaybederler.”

“True Islam, using your mind to be able to control your feelings (your soul). Otherwise, you create  community people who can not control their emotions. Such communities can not use your mind, they lose “their productivity identity”.

“Истинный ислам, используя чувства с интеллектом, чтобы иметь возможность контролировать противном случае, вы не можете контролировать свои эмоции, просто движение эмоции и создать общество, которое вредит стране разведки не могут использовать эти общества, создавая стиль -.., Кто они теряют сознание”

“（魂）あなたの気持ちをコントロールできるようにあなたの心を使用して真のイスラムは、そうでなければ、あなたはそれらの感情のコミュニティを管理人のノートを作成することができます。このようなコミュニティがあなたの心を使用することができない、彼らは失う”自分のアイデンティティは生産性です。”

‎“Bozuk OLunca Maya; Ne Ar Tanır Ne de Hâyâ..!” { Hz.Mevlana }

FATİH SARGIN(MEHMET) CONTACT E-MAIL ADRESS: fatihsargn@hotmail.com

BİLGESAM:

http://www.bilgesam.org/tr/index.php?option=com_content&view=frontpage&Itemid=1

“Bir ülkenin refahı, küresel ölçekte ekonomik, eğitim, askeri, insan sağlığı, ekolojik(doğa-tarım) ve kültür dengesi, kalite, sağlık standartları, spor…vb alanlarda mümkün olduğu derecede iyi verim/risk bileşimi sağlayan mal, mamul, yarımamul, mahsul, hizmet ve üretim faktörlerinin(ve bunların içeriğine giren bileşenlerin) pazarlama, maliyet, ekolojik denge(doğa dengesi: elverişli iklim koşulları, tarım için uzun süreli toprak verimi, orman ve verimli tarım sanayii alanlarının yeniden oluşturulması…vb) insan sağlığı, kültürel denge…vb açısından en iyi şekilde çeşitlendirilmesine ve planlama sayesinde mümkün olduğu derecede(özel ve kamu sektörüne bağlı milli oy çoğunluğuna sahip derecede: sermaye payının veya özel ve kamu sektörü şirketlerinin özkaynak/toplam kaynak oranının en az %65′inin milli(Türk) serveti çoğunluğu tarafından oluşturularak üretilmesi gibi – çünkü hakimiyet – i milliye önemlidir) milli servet(yerli Türk Serveti) tarafından, ilgili verimli mamul, mahsul ve hizmetleri üretecek şirketlerin kurulmasına ve geri kalan payın 5 kıtada yer alan ilgili şirketlerle ortaklık kurarak uluslararası çok uluslu şirket yapılanması(5 kıta çeşitlendirmesi) şeklinde dünya ticaretine açılmasına bağlıdır.”

Bu, ülkeye gelen turist sayısı, ülkenin tanıtımı, üretilecek katma değeri yüksek mamul, mahsul, hizmet ve üretim faktörlerinin ve/veya bunların bileşimlerinin belirlenmesi ve geliştirilmesi için bilimsel alt yapının hazırlanması, ülkenin uluslararası ticaret hacminin artırılması açısından büyük kazanç sağlayacaktır. Ekonomik bakımdan sadece tek ülkeye(tek kıtaya) bağımlı olmak, bir ülkenin gerilemesine yol açar ve haraket edebilme kabiliyetini sınırlar. Bu nedenle, gerek pazarlama ve gerekse tedarik edilecek hammadde kaynakları için optimum ülke(5 kıta) çeşitlendirmesine gitmek son derece önemlidir[1].

 Fatih Sargın

Küresel ölçekte, “Her sektöre ve alt sektörlere ait işletme yatırımlarının beklenen(veya ortalama) verim/risk [(ortalama(satış hasılası)/(satışların maliyeti veya üretime giren unsurların ve üretim faktörlerinin toplam maliyetixÜretimde Geçen Toplam Zaman)/(risk)] bileşimi, [(beklenen veya ortalama (dönem kârı/(özsermaye)/risk] bileşimi ve/veya ortalama veya beklenen (hisse getirisi/risk) bileşimi elde edilebilir. Sektörlerin beklenen kârlılık, beklenen verim ve risk bileşimlerine göre belirlenen, birim riske göre en iyi verim sağlayan ve alt sektörleri ile birlikte küresel ölçekte etkin şekilde çeşitlendirilmiş(en verimli) sektör ve alt sektörlerde(efficient frontier) bulunan şirketlerin ürettikleri mamul, mahsul, hizmet ve üretim faktörü bileşenlerine göre ulusal kaynaklar tahsis edilir(dağıtılır). Böylece, ulusal kaynakların en iyi dağılımı sağlanır. Ancak, burada unutulmamalıdır ki üretimde verimlilik için birim zamanda aynı girdi ile daha çok çıktı elde etmek esastır.(Birim zamanda birim riske göre aynı işçilik, aynı sermaye, aynı toprak, aynı girişimcilik ile kalite standartlarından taviz vermeksizin daha çok çıktı elde edebilmektir.)

Bu durumda, ikinci aşamada; üretilecek etkin mal, hizmet, mamul, mahsul ve üretim faktörlerinin ve/veya bunların bileşenlerinin, etkin pazar çeşitlendirmesi(birim zamanda birim riske göre yüksek beklenen getiri ve verim sağlayan ve sosyal maliyeti düşük olan mal, mamul, yarı mamul, mahsul ve hizmet tür ve bileşimleri ile bu ürünlerin pazarlanması için gerekli olan yerel ve uluslararası pazarlar) ve etkin maliyet çeşitlendirmesi(kalite, çevre standartlarından mümkün olduğunca taviz verilmeksizin birim maliyetlerin en düşük olduğu maliyet bileşenleri ile bu bileşenlerin birim riske göre en düşük maliyetle tedarik edileceği yerel ve uluslararası pazarlar) ön plana çıkmaktadır. Ülkenin sosyo-kültürel yapısı, sağlık ve çevre standartları açısından belirlenen en iyi sektör ve alt sektör bileşimleri ve üretim teknikleri saptandıktan sonra, ilgili şirketlerin ürettikleri mal, mamul, yarı mamul, mahsul, hizmet ve üretim faktörü türleri ve bileşenlerinin birim maliyetlerinin minimize edilmesi için, birim riske ve birim zamana göre etkin maliyet çeşitlendirilmesine(cost efficiency frontier) ve üretilen mamul, mahsul ve hizmet bileşimlerinin pazarlanmasında etkin pazar çeşitlendirilmesine(marketing efficiency frontier) ve ETKİN PAZAR ÇEŞİTLENDİRMESİNDE İSE ÜRETİLEN MAL, MAHSULLER VE HİZMETLERİN PAZARLANACAĞI ÜLKELERDE ETKİN KÜLTÜR VE SAĞLIK ÇEŞİTLENDİRMESİNE gidilmesi zorunluluktur[2].

Etkin pazar çeşitlendirmesindeki amaç, uluslararası beklenen veya ortalama (log-gerçek (Net Satış Kârı)/(Üretim maliyetixToplam Üretim Zamanı) x risk ve (log gerçek net satış kârı)/(ÖzsermayexÜretimde Geçen Toplam Zaman)xRisk veya yatırım maliyeti/risk  ve (log gerçek Çıktı Kârı)/(Girdi MaliyetixToplam Zaman)x(Risk) = (birim zaman ve birim riske göre verim) bileşimleri etkin(verimli) olan pazar(piyasa) bileşenlerini, üretim tekniklerini ve teknolojilerini bulabilmek ve Türk servetiyle tasarrufa önem veren ürünleri aynı girdiyle daha çok çıktı elde edebilecek şekilde üretmektir.

Etkin maliyet çeşitlendirmesinde ise iki amaç vardır: Birincisi, ülke içerisinden veya uluslararası piyasalardan tedarik edilecek hammadde, yarımamul, işletme malzemesi, üretim faktörleri bileşen maliyetlerinin, mümkün olduğu derecede olması gereken uluslararası standartlardan taviz vermeksizin, bu mamullerin en düşük maliyetle tedarik edileceği pazarları(piyasaları) bulabilmek ve bu mamullerin fiyatında, tedarik maliyetlerinde meydana gelecek değişikliklerden(risklerden) mümkün olduğunca korunabilmektir. Ölçek ekonomilerine göre, tedarikinin yurtiçi piyasasından karşılanabileceği ve Türk piyasasından karşılanabileceği hammaddeler, işletme malzemeleri tedariki ve bu malzemelerin katma değeri çarpan faktörüyle milli hasılayı artırma olasılığı yurtdışı piyasalara görece daha yüksektir. Ancak, üretim maliyeti muz gibi çok yüksek fırsat maliyeti gerektiren ürünlerde yurtdışı tedarike gitmek daha mantıklıdır. Tedarik maliyetlerinin ve üretim faktörü maliyetlerinin düşürülmesi için kullanılacak teknikler ve stratejiler ayrıca önem taşımaktadır. İkincisi, üretilecek mamul, mahsul, hizmet ve/veya üretim faktörlerinin olması mantıklı ve tutarlı minimum maliyet bileşenlerini üretebilecek üretim faktörü teknolojilerini bulabilmektir.  Ancak, bu çeşitlendirmede, mal ve hizmetlerin ekolojik denge(doğa dengesi), insan sağlığı, ihracat yapılacak ülkenin toplum kültürü, sosyal refah, kalite açısından da mümkün olduğu derecede iyi verim sağlaması, yeterince iyi çeşitlendirilmesi, uluslararası sağlık, çevre standartlarına ve yeniliklere uyum sağlaması göz önünde bulundurulmalıdır[3],[4].

(Muhasebeye verilerine dayalı risk ölçülerinin daha geniş ayrıntısı için bakınız:http://www.pegema.com.tr/kitabevi/kitap_detay.aspx?id=2744)

Hedef Fonksiyon:

Maximum mamul, mahsul, hizmet, üretim faktörlerinin (log – gerçek çıktı kârı)/(girdi maliyetixbirim zaman)/(risk) oranını bulabilmek,

= Max (Birim Satış Fiyatı x Talep(Çıktı) Miktarı)/((Toplam Sabit Maliyet + Birim Değişken Maliyet x Üretim Miktarı)x(Üretimde ve Satışta Geçen Toplam Zaman)x(Risk)

Olması Gerekenler:

- Üretilecek mal ve hizmetlerin talep miktarının, doğa dengesi, makul fiyat standartları(emsal mal fiyatları) ve insaonoğlu için yaşam standartlarına zarar vermeyecek şekilde artırılması için neler yapılmalıdır? (ULUSAL VE ULUSLARARASI PAZARLAMA STRATEJİLERİ)

- Üretilecek mal, hizmet ve üretim faktörlerinin birim satış fiyatının, milli sermaye ile kurulan işletmelerin kâr sağlayacakları şekilde doğal(emsal mal ve mamül) rekabet limitine kadar artırılması için ulusal ve uluslararası ülke(kıta) çeşitlendirmesi nasıl olmalıdır? (ULUSAL VE ULUSLARARASI SATIŞ VE ÖLÇEK EKONOMİLERİ STRATEJİLERİ)

- Birim değişken maliyet oranını oluşturan değişken maliyet bileşenlerinin toplam tutarının, tutarlı bir seviyeye kadar azaltılması için gerekli olan verimlilik artırıcı ve tasarruf sağlayıcı yönetim teknikleri ve kurumsal kaynak planlaması stratejileri nasıl olmalıdır? (ÜRETİM YÖNETİMİ TEKNİKLERİ, MÜHENDİSLİK, VERİMLİLİK ARTIRMA – TASARRUF TEKNİK VE STRATEJİLERİ, YÖNETİM VE MALİYET MUHASEBESİ)

- ÜRETİLMESİ PLANLANAN ÜRÜNLERİN VE FİNANSMANI STRATEJİK OLARAK FİNANSMANI HANGİ TÜRK BANKALARINDAN SAĞLANMALIDIR?

VADE FONKSİYONU = UZUN VADE(5 YIL VE ÜSSÜ GİBİ) Anlamı: Şirketin amacı kısa vadeli(1 yıl gibi) şirket kârını ençoklamak değildir. Bu kısa vade şirketin kârını maksimize etmek için yeterli değildir. Vade planlanan yatırım projesinin ömrü boyunca getireceği kârı, götüreceği maliyeti ve katlanacak riski içermelidir. Amaç, uzun vadede riskten kaçınarak, olması gerekli kısıtlardan taviz vermeksizin problemi çözmektir.

ÜRETİM BÖLÜMÜ İÇİN ZAMANSAL ETKİNLİK(COST EFFICIENT FRONTIER): Riskten kaçınan yatırımcı

= Maximum (Gelir Fonksiyonu – Maliyet Fonksiyonu)/(Maliyet Fonksiyonu x Üretimde Geçen Toplam Zaman)*(Risk)

PAZARLAMA BÖLÜMÜ İÇİN ZAMANSAL ETKİNLİK(MARKETING EFFICIENT FRONTIER): Riskten kaçınan yatırımcı

= Maximum (Gelir Fonksiyonu – Maliyet Fonksiyonu)/(Maliyet Fonksiyonu x Satışta Geçen Toplam Zaman)*(Risk)

MAKRO EKONOMİK KISIT: Türkiyede üretilen yardımcı madde malzeme, hammadde tedarikine mümkün olduğunca gidilmesi ve üretilecek bu şeylerin kalite standartlarının artırılması

Hedef Fonksiyon: Talep tahmini süreci sonunda belirlenen olması gereken üretim miktarı ise;

Talep Miktarı = Üretim(Arz) Miktarı

Değişecek Hücreler: Değişken Maliyet Bileşenlerini Oluşturan Kriterlerin Bulunduğu ve Birim Zamana Denk Gelen En İyi Değişken Maliyet Bileşimi Tutarını Dikkate Alan Hücreler – (zamansal etkinliği dikkate alan, üretim faktörlerinin verimliliğini dikkate alacak şekilde, her bir değişken maliyetin içeriğini oluşturan  kriterlerin oluşturulması gerekir)

Kısıtlar: Kalite, Doğa Dengesi, Sağlık Standartları, Diğer Standartlar, Olması Gerekli En Az Maliyet Bileşenleri Ölçüleri…v.b.

Amaç: Kısıtlardan taviz verilmeksizin daha çok üretimle daha çok pazarlara ulaşabilmek.

BELİRLİ BİR ÜRETİM MİKTARI BİLEŞİMİNDE(=TALEP TAHMİNİNE GÖRE BELİRLENEN) KALİTE, DOĞA DENGESİ(EKOLOJİK DENGE), SAĞLIK…VB. STANDARTLARINDAN ve OLMASI GEREKEN(TUTARLI) EN AZ MALİYET BİLEŞENLERİ ÖLÇÜLERİNDEN MÜMKÜN OLDUĞU DERECEDE TAVİZ VERMEKSİZİN, BİRİM ZAMANDA VE BİRİM RİSKE GÖRE ULUSAL VE ULUSLARARASI REKABET KOŞULLARI İÇERİSİNDE EN YÜKSEK “SATIŞ KÂRI/(ÜRETİM MALİYETİxTOPLAM ZAMANxRİSK)” ORANINI SAĞLAYAN DEĞİŞKEN ÜRETİM MALİYETİ BİLEŞENLERİNİN  TOPLAMININ  MİNİMUM OLDUĞU BİLEŞİM NE OLMALIDIR?

“Üretmek önemlidir ama;

(1) Milli sermayenin hisse ağırlığına sahip olduğu(en az  %65 hisse çoğunluğu gibi), ilgili standartlarla uyumlu ulusal ve uluslararası pazarı-alıcısı-talebi olan mal, mamul, mahsul, hizmet ve üretim faktörleri üretilemiyorsa,

(2) Ulusal ve uluslararası pazarlama yöntemleri kullanılarak yüksek katma değer(verim) elde edilemiyorsa,

(3) Üretilmesi planlanan ilgili mal, mamul, mahsul, hizmet ve üretim faktörlerinin ilgili standardı mümkün olduğu derecede korunarak en düşük maliyet bileşenleri ile üretim imkanı bulunamıyorsa,

(4) Hammadde, işletme malzemeleri tedarikinde ölçek ekonomileri sayesinde tedarikinin mümkün olduğunca Türkiyeden sağlanmazsa emekler boşa gider.

Üretmenin temel şartları;

(1) Pazarlanabilir yüksek beklenen (veya ortalama) verim/risk oranına sahip ve yeterli derecede iyi çeşitlendirilmiş ve sağlık, ekolojik denge, toplum kültürü, kalite…vb standartlarla uyumlu mamul, hizmet, mahsul ve üretim faktörü bileşimlerini üretmek,

(2) Mamul, mahsul, hizmet ve üretim faktörü bileşimlerini daha kaliteli, birim zamanda daha az ve tutarlı olan üretim faktörü maliyeti(yüksek verim sağlayan – birim zamanda üretim faktörlerinin aynı çıktıyı sağlayacak şekilde verimliliğinin ve tasarrufun artırılmasını sağlayacak – üretim faktörleri tedariki ve daha düşük doğal kaynak maliyeti ile israftan kaçınma) kullanıp, sağlık, ekolojik denge, ilgili toplum kültürü ve kalite standartlarına göre aynı çıktı ile daha yüksek verim/risk oranı sağlayacak şekilde üretmek(yüksek verim) (dolayısıyla elde edilen net kârın(vergi  ve faiz öncesi kârın) sermaye maliyetinden yüksek olması(yüksek katma değer))

(3) Üretilmesi planlanan yüksek beklenen ve tarihsel ortalama verim/risk oranına sahip mamul, mahsul, hizmet(eğitim, sağlık, turizm, ulaşım…v.b) ve üretim faktörü bileşenlerinin sistematik olmayan risklerinden korunmak için uluslararası(ülke gözetilmeksizin) etkin satış pazarı çeşitlendirmesine ve birim maliyet minimizasyonu ve bunun için geçerli olan tasarruf stratejileri sonucunda ulaşılan en iyi birim maliyet bileşenlerinin belirlenmesi için etkin tedarik pazarı maliyeti  çeşitlendirmesine gidilmesi gerekliliğidir”

Genellikle herkes hemen hemen aynı noktada birleşir: “Türkiye, gerek devlet – gerekse özel sektör girişimiyle Türk sermayesinin ağırlıkta olduğu(en az %65 hisse çoğunluğu gibi – birlik olarak ve halka açılmak şeklinde ortaklık kurarak) çok uluslu şirket yapılanmalarıyla(nedeni küresel ölçekte, beş kıtada öğrenenilebilecek, ticaret yapılabilecek ve rekabet edilebilecek çok şeyin olması) katma değeri yüksek mallar, mahsuller, hizmetler ve üretim faktörleri üretmeli; üretilen mamullerin verimliliğini artıracak faktörler araştırılmalı, bu mal, hizmet ve mahsul ve üretim faktörleri doğanın ekolojik dengesi, insan sağlığı ve ticaret yapılacak ilgili ülkelerin standartlarına mümkün olduğu derecede uyum sağlamalı; üretilen bu mallar, hizmetler, mahsuller ve üretim faktörleri ilgili ülkelere(beş kıtaya) pazarlanabilecek şekilde planlanmalı ve Türkiye gelişmeli, büyümeli ve çağ atlamalıdır.” Bunun başarılması, ortak milli düşünceyi, tek devletle değil uluslararası alanda gerekirse dünyanın her kıtasıyla işbirliğini ve ARGE faaliyetlerini ve yeni üretilecek ilgili mal, mamul, hizmet, mahsul ve üretim faktörleri için en uygun pazar ve maliyet çeşitlendirmesini gerekli kılar. Türkiye’de birim zamanda; ilgili ülkelerin kalite, ilgili toplum kültürü, sağlık standartlarından mümkün olduğu derecede taviz vermeksizin daha az üretim bileşim maliyeti ile büyük işler başarmak ve milli serveti kat be kat artırarak Türkiye’nin yüksek hızla kalkınmasını ve çağ atlamasını sağlayabilmek, yaşanabilir bir toplum oluşturabilmek için; ilgili mal, hizmet ve mahsullerin söz konusu olduğu sektörler bu makalede araştırma konusudur.

İleri teknoloji ürünlerinin ihraç edilen ürünler içerisindeki payına bakıldığında, ABD’de %27,2 oranında yer alırken, Türkiye de ise, bu oranın %2,9 düzeyindedir. Düşük teknolojik ürünlere bakıldığında ABD’nin ihracattaki payının %15.3, Türkiye’nin ise %57′dir. Pahalı ürün ihracatında Türkiye’nin 29 OECD ülkesi arasında 25′inci sıradadır.

Şüphesiz ki; yüksek verim/risk (yüksek verim = satış kârı/(üretim maliyetixtoplam zaman) = çıktı kârı/(girdi maliyetixtoplam zaman) bileşimi sağlayan, ekolojik denge, insan sağlığı, ülkenin doğa dengesi ve üretilecek mal ve hizmetlerin pazarlanacağı ilgili ülkelerin toplum kültürü, doğa koşulları…v.b standartlarla uyum sağlayan sektör ve alt sektörde bulunan işletmelerin üreteceği mal ve hizmetlerin bilinmesi, milli(Türk) servetinin ilgili sektörlere aktarılmasına ve milli(Türk) servetinin kolaylıkla büyümesine imkan sağlayacaktır. (AZ ZAMANDA BÜYÜK İŞLER YAPTIK DİYEBİLMEK) Ancak, yapılması gereken ve şart olan güçlü, bilimsel araştırmalara dayalı ve ortak bir siyasi, bilimsel, milli ve ekonomik duruştur.

Birinci olarak, yoğun bir şekilde ilgili ülkelerin sektörlerine ait ve ekolojik denge, insan sağlığı, toplum kültürü, kalite standartlarıyla uyumlu mal, hizmet ve mahsullerin küresel boyutta yoğun olarak araştırması yapılmalıdır. Bu standartlarla uyumlu ilgili ürünleri ve hizmetleri veya yeni bulunan katma değeri yüksek ürün ve hizmetleri üreten ülkeler bunu nasıl başarmaktadır? Bu ürünlerin fiyatı ve bu ürünlerin üretilmesinde kullanılacak girdilerin(hammaddelerin, yarımamullerin ve işletme malzemelerinin ve üretim faktörlerinin) birim maliyeti küresel boyutta araştırılmalı, bu kaynakların maliyeti milli kaynakların maliyetiyle karşılaştırılmalı, girdi maliyetleri mümkün olduğu ölçüde kalite, sağlık standardı, doğa dengesi, tasarruf gibi faktörlerden ödün vermeksizin azaltılmalıdır. Girdi maliyetlerinin tür, bileşen, maliyet cinsinden azaltılması için gerekli olan milli ticari yazılımlar milli sermaye girişimiyle geliştirilmelidir. Çünkü milli sermaye girişimiyle geliştirilen yazılımlar stratejik gizlilik açısından son derece önemlidir. Ulaşım, gümrük vergileri… gibi giderler bu madde ve malzemelerin maliyetine yüklenmeli ve maliyet analizleri milli kaynakların maliyetiyle(üretim ve yan servis maliyetleriyle) karşılaştırılarak yapılmalıdır. Ayrıca, tedarik edilecek hammadeler, malzemeler bizzat işlenmiş olarak pazarlanmalı ve katma değeri ve ilgili standartları artırılmalıdır. Bu nedenle, milli servetin ve beşeri sermayenin(girişimciliğin ve işçiliğin) katma değeri uygulamaya yönelik olarak artırılmalı ve KOBİ’ler dahil işletmelerin çoğuna tasarruf stratejileri hakkında eğitimler verilmeli ve gerekli yazılımlar geliştirilmelidir. Üretim için gerekli olan katma değeri yüksek ilgili mal ve hizmet türleri ve beşeri sermayenin üretilmesinde(eğitiminde) kullanılacak alanında uzman bilim adamları dünyanın beş kıtasında araştırılmalı, ülkemizde milli servet(Türk) ile eğitim verecek eğitmenlerin ve beşeri sermayenin(birinci derecede eğitim verecek milli akla sahip öğretmenlerin) eğitilmesinde bu kişilerden bizzat yararlanılmalıdır.

İkinci olarak, pazarlanacak katma değeri yüksek mamul[5], katma değeri yüksek organik mahsul[6], katma değeri yüksek hizmet[7] ve katma değeri yüksek üretim faktörü ve bileşenlerinin[8], ilgili ülkelerdeki zevk ve tercihlerine hitap etmesi, diğer deyişle ihracat yapılacak ülkelerin kültürü, doğa koşulları, kalite standartları…vb koşullara uygun olması, uluslararası sağlık standartlarına ve ekolojik dengenin korunması standartlarına uyumlu olması dikkate alınmalıdır. Yüksek verime sahip ve katma değerli ürünler, hizmetler, mahsuller ve üretim faktörleri dünyanın her ülkesindeki ilgili gelir guruplarına pazarlanacağından ve uluslararası rekabete girileceğinden dolayı, odak noktasını oluşturan tüketici guruplarının gelir seviyesi ve bu seviyedeki değişmeler ve rakip mamullerin fiyatları, gümrük vergileri, ürün maliyet bileşenleri küresel ölçekte analiz edilmeli[9](bunun için gerekli milli yazılımlar milli sermaye girişimiyle geliştirilmeli), milli(Türk-islam) servetinin ağırlıkta olduğu kurulacak uluslararası işletmelerin pazarlama için cazibe merkezi olarak yerleri belirlenmeli, tanıtım-fuar-organizasyonlar…vb stratejik pazarlama tekniklerinden[10], mümkün olduğunca yararlanılması için stratejiler geliştirilmeli,  üretilen mamul ve hizmetler için ayrıca etkin pazar çeşitlendirmesine[11] gidilerek üretilen yüksek katma değerli ve sağlık – ekolojik denge-kalite standartlarıyla[12] uyumlu mamul, mahsul, hizmet ve üretim faktörlerinden yüksek verim elde edilmelidir.

Üçüncü olarak, üretilecek ve ihraç edilecek mamul, mahsul, hizmet ve üretim faktörlerinin, üretim otomasyonu dolayısıyla üretim süreci sonunda oluşacak maliyetleri, odak noktasını oluşturan ülkelerdeki emsal mamul, mahsul ve hizmetler ve üretilen üretim faktörleri ile rekabet edebilecek şekilde planlanmalıdır[13]. Hammaddelerin, işletme malzemelerinin ve yarı mamullerin bizzat Türk piyasasından karşılanmasına dikkat edilmelidir. Bu nedenle hammaddelerin, işletme malzemelerinin …vb girdi maliyetlerinin kalite standartlarından taviz vermeksizin etkin tedarik pazarı(ve etkin tasarruf) ve etkin maliyet çeşitlendirmesine gidilerek, maliyet bileşenleri minimize edilmeli, daha çok üretim ve pazar olanakları araştırılmalıdır.

Mamulün tasarımından sevkiyatına kadar olan hammadde, enerji, insan kaynaklarının(kısaca üretim faktörlerinin tümünün), üretilen mamul ve hizmetlerin, yönetimin ve  sermayenin verimliliğini – sağlık ve çevre standartlarını artırma ve üretim maliyetini düşürme tekniklerinden[14], mümkün olduğunca yararlanılmalıdır. Bu nedenle, özellikle KOBİ’lerde ve büyük ölçekli şirketlerde kurumsal kaynak planlamasına(ERP) ve kurumsal kaynak yönetimine(ERM) öncelik verilmeli ve gerekli yazılımlar milli sermaye girişimiyle geliştirilmeli ve Türk şirketlerinin kurumsal kaynak planlama altyapısı küresel ölçekte rekabet edilebilecek şekilde oluşturulmalıdır.

ARAŞTIRMA KONULARI:

ARAŞTIRMA KONUSU: Dünyanın en sağlıklı ve verimli…

                                              - meyveleri ve sebzeleri (the world’s most healthful foods)

                                              -  fidanları(the world’s best quality seedlings)

                                              – içecekleri(the world’s most healthy drinks)

                                              – insanları(the healthiest people in the world)

                                              - kumaşları(the world’s most high-quality fabrics)

                                              – en hızlı raylı sistemleri ve konforlu trenleri(The world’s fastest and comfortable trains, rail systems)

                                              – en lezzetli yemekleri(The world’s most delicious dishes)

                                              – dünyanın en modern iletişim araçları(The world’s most modern communication tools)

                                              – dünyanın en kaliteli eğitim ve öğretim sistemleri(The quality of education and training systems in the world)

                                              – dünyanın en yaratıcı insanları ve hayalgücü(The most creative people in the world and imagination)

                                              … v.b (…etc.)

Bknz: “ERP (Enterprise Resource Planning ) or ERM (Enterprise Resource Management)”

Bknz: “ERP and Software Producing”

http://www.amazon.com/Enterprise-Resource-Planning-Bret-Wagner/dp/1423901797

http://www.erpsoftware-news.com/

Bknz: “Enterprice Resource Applications”

İLGİLİ KURSLAR: http://e-sertifika.anadolu.edu.tr/ sitesinden ulaşılabilir.

Organize sanayi bölgeleri yaygınlaştırılarak ekonomik, teknolojik, ARGE faaliyetlerine ilişkin teknik bilgi ve eğitimler ilgili personele, ilgili ürünün dünya standardı en yüksek olan ülkeyle rekabet edebilecek düzeyde sağlanmalıdır. Bu mamullerin, hizmetlerin ve mahsullerin üretilmesinde kullanılacak üretim faktörleri ve üretim süreçleri, yüksek verim sağlayan, birim zamanda daha düşük üretim maliyeti bileşimleriyle[15] aynı çıktıyı sağlayacak nitelikte tedarik edilmeli ve planlanmalıdır. Diğer deyişle, üretimin içine giren hammadde, işletme malzemesi…vb. faktörleri daha az kullanıp(israftan kaçınıp, tasarruf stratejilerine önem verip, üretim hattında meydana gelecek hatalardan en iyi şekilde korunacak ölçüde üretim süreçlerinin oluşturup, tedarik edilecek hammadde, yarımamul ve işletme malzemelerinin kalite standartlarından taviz vermeksizin en düşük fiyatla tedarik edilebileceği piyasaları araştırarak) aynı çıktıyı sağlayacak şekilde planlanmalıdır.

Peki üzerinde  durulan, katma değeri yüksek ürünlerin, mahsullerin ve hizmetlerin bulunduğu sektörler nelerdir?

——————————————————————————–

VALUE ADDED INDUSTRIES, HIGH TECH MACHINES, PRODUCS AND SERVICES, INNOVATION, INDUSTRIAL AUTOMATION, BUIILDING SKILLED FOREST

Araştırma konuları:

Finansal veriler, en yüksek reel mâli kârlılık/risk oranı olan dünya şirketlerin verilerinin araştırılabileceği kaynak:

www.globalfinancialdata.com

QUANTITATIVE  ANALYSIS FOR MANAGEMENT

http://www.downthenet.com/finder/Quantitative+Analysis+for+Management.html

STRATEJİ ARAŞTIRMASI:

- Tarihsel verilerden hareketle, yüksek verim/risk (ortalama veya beklenen [log-real (net satışlar - satışların maliyeti(SM))/(SM)xrisk) = log real çıktı kârı/girdi maliyetixrisk ), (beklenen veya ortalama (log - real dönem kârı/özsermaye) x risk) ve (beklenen veya ortalama (log-real hisse senedi getirisi/risk) bileşimini sağlayan ve etkin şekilde çeşitlendirilmiş üretilmiş mal, hizmet ve mahsul sunan uluslararası sektörlerin alt sektör bileşimleri bulunmalıdır. Küresel ölçekte her söktöre ilişkin Etkin/Verimli Sınır üzerinde bulunan şirketlerin bulunabilmesi için, uluslararası alanda vergilerin dikkate alınmaması(dönem kârının dikkate alınması) gereklidir. (Her sektöre ilişkin küresel etkin sınır: Küresel ölçekte ilgili sektörlere ilişkin yüksek verim/risk bileşimi sağlayan etkin şekilde üretilen mamul; hizmet; mahsul ve/veya üretim faktörleri bileşimi nedir? bunu sağlayan etkin şirketlerin oluşturduğu etkin sınır nedir?)

ETKİN SINIRIN VE YATIRIM YAPILACAK ŞİRKETLERİN BULUNMASI İÇİN GEREKLİ OLAN STRATEJİYİ OKUMAK İÇİN:

http://fatihsargin.wordpress.com/2010/12/02/ustun-performans-saglayan-optimum-portfoyleri-olusturma-gelecegin-beklentilere-dahil-edilmesi-2/

VALUE ADDED SELLING:

http://www.amazon.com/s/ref=nb_sb_noss?url=node%3D3&field-keywords="value+added+selling"&x=0&y=0&ih=5_2_1_0_0_0_0_0_0_1.179_343&fsc=-1

- Belirlenen ve birim riske göre en yüksek verim sağlayan sektörlerde yer alan ve ilgili sektör ortalamasının üzerinde performans gösteren ilgili işletmeler belirlenmelidir. (Dünyanın ilgili sektörlerinde bu mal, hizmet, mahsul ve üretim faktörlerini üreten işletmelerden hangileri yüksek performans göstermektedirler?)

(http://www.amazon.com/s/ref=nb_sb_ss_i_0_14?url=search-alias%3Dstripbooks&field-keywords=performance+measurement&sprefix=performance+me&ih=9_2_1_1_0_0_1_0_0_1.104_469&fsc=13)

- (VADE=UZUN, hedef riskten kaçınmak, amaç etkin modeli bulmak)İlgili şirketlerin tarihi gelir tablolarından hareketle, tarihi ( log - real (net satışlar)/(SM veya Net Satışlar)xrisk), tarihi (log - real (bürüt satış karı veya zararı)/(SM veya veya Net Satışlar)xrisk), (log - real faliyet kâr veya zararı)/(SM veya Net Satışlar x risk)), (log - real (olağan kâr veya zarar)/(SM veya Net Satışlar x risk)), (log - real (dönem kâr veya zararı)/(SM veya Net Satışlar x risk)), (log - real (dönem net kâr veya zararı)/(SM veya Net Satışlar x risk)) oranları zaman serileri hesaplanmalı, böylece log - real satış etkinliği[(ortalama (log - real net satış kârı /(SM veya Net Satışlar)) x risk)], log – real işletme faaliyeti etkinliği[(ortalama (log - real (faliyet kâr veya zararı)/(SM veya Net Satışlar)) x risk], log – real olağan faaliyetler etkinliği[(ortalama (log - real (olağan kâr veya zararı)/(SM veya Net Satışlar) x risk] ve log – real mali işletme etkinliği[(ortalama(log real (mâli kâr)/(SM veya Net Satışlar)) x risk] etkin olan işletmeler belirlenerek birbirleriyle kârşılaştırılmalı, böylece ilgili işletmelerin hangi alanlarda daha verimli(etkin) olduğu ve verimli olunan alanlarda yer alan işletmelerin politikalarının ve stratejilerinin neler olduğu saptanmalıdır.

- Küresel ölçekte  log – real satış etkinliği bileşimi verimli(etkin) olan işletmeler hangi mamul, hizmet ve/veya mahsul bileşenlerini üretmektedir? Üretim yönetimi, otomasyon, organizasyon yönetimi ve stratejileri nasıldır?

- İlgili ülkelere pazarlanacak mamul, mahsul ve hizmetler bu ülkelerin sosyo-kültürel geleneklerine ve iklim koşullarına ne derecede uygundur?

- Üretilecek bu mal, hizmet ve mahsullerin, doğal dengenin korunması ve insan sağlığı, pazarlanacağı ilgili ülkelerin kültürü açısından olması gereken bileşimleri ne olmalıdır?

- Üretilmesi planlanan katma değeri yüksek ve uluslararası standartlarla uyumlu mamul, hizmet ve mahsullerin hammaddeleri hangi yerel ve uluslararası piyasalardan sağlanacaktır?

- İlgili standartlarla uyumlu mal, hizmet ve mahsul bileşenlerinin yapısı nasıl olmalıdır ki, marjinal fayda/ürün fiyatı(insan sağlığı, ekolojik denge, sosyal refah…vb) ile MC(Marjinal maliyet)/ürün fiyatı arasındaki mükemmel denge sağlanabilsin? Burada önemli olan; ilgili ülkeler için belirlenecek kalite, sağlık ve sosyo kültürel standartlardan mümkün olduğu ölçüde ödün vermeksizin üretilecek mamul bileşimlerinin maliyetlerinin minimize edilebilmesidir[16].

- Üretilen mamul, hizmet ve mahsuller hatta üretim faktörleri hangi piyasalarda pazarlanmalı ki, birim satış fiyatı maksimize edilebilsin[17]?

- Log – real işletme faaliyeti etkinliği bileşimi etkin(verimli) olan işletmelerin ARGE faaliyetleri ve yapılanması nasıldır?, pazarlama – satış – dağıtım yönetimi stratejileri nasıldır?, genel yönetim faaliyetlerinde verimlilik artırıcı stratejileri nelerdir[18]?

-  Log – real diğer olağan faaliyetler etkinliği bileşimi verimli olan işletmelerin diğer olağan gelirlerdeki gelir artırıcı politikaları ve diğer olağan gider ve zararlarda tasarruf artırıcı politikaları nelerdir?

- Log – real mali işletme etkinliği bileşimi etkin(verimli) olan işletmelerin verimlilik artırıcı vergi tasarruf stratejileri nelerdir[19]?

——————————————————————————–

MADEN SEKTÖRÜ: MADENİ YAĞLAR, PETROL ÜRÜNLERİ, MADEN SEKTÖRÜ VE BOR MİNERALLERİ, AĞAÇ(ORMAN ALANLARI) – MOBİLYA İMALAT SEKTÖRÜ[20]

MTA ulusal madencilik politikasının oluşamamasının en önemli kaynağı bu uluslararası tekellerin siyasal düzlemdeki güçlü etkileridir. Türkiye, üretilen madensel kaynak çeşitliliği açısından, 152 ülke arasında, 29 maden türünde yapılan üretim baz alındığında, 10. sırada yer alır; ancak üretici ülkelerin dünya pazarı içi payları sıralamasında ‰ 16 oranı ile 52. sıradadır. Bu nedenle maden sektöründe önemli olan, milli(ulusal) anlayış hammaddelerin devlet(milli sermayenin) tekelinde bulunması, yarımamul ve mamul üretiminde kullanılacak sektörlerin milli servet içerisinde yer alması ve böylece hammadde kaynaklarının ihracatının mümkün olduğu ölçüde kısıtlanmasıdır. Kaynaklar milli servet ile işlenmeksizin ve katma değer katılmadan yurtdışında pazarlanmamalıdır. Ekonomik işletmeye uygun maden çeşitlerimiz bor, mermer ve diğer doğal taşlar, toryum, trona, zeolit, pomza veselesit ile krom magnezit, feldspat, barit, kil, kömür, altın ve gümüş madenleri ve sudur. Ancak, ülke içerisinde bulunmayan küresel ölçekte yüksek verim sağlayan mal, hizmet, mahsul, üretim faktörü tür ve bileşenlerinin üretilmesi için gerekli olan maden kaynakları, küresel ölçekte araştırılmalıdır.

“Ülkemizin jeolojik özellikleri küçük-orta rezervli, çok çeşitli maden yataklarının oluşumuna olanak tanımaktadır. Ancak, Bor ve Trona’da dünyanın en büyük ve ikinci rezervlerine sahip olduğumuz biliniyor. Diğer yandan mermer, zeolit, pomza, sölestin ve toryum gibi madenlerimizin önemli rezervler oluşturduğunu söyleyebiliriz. Hemen belirtmek gerekir ki, yukarıda sunulan rakamlar sadece belirlenmiş kaynaklara ilişkindir. Söz gelimi dünyada en büyük rezerve sahip olduğumuz bor madenlerimize ilişkin bilgi, Eti Maden İşletmeleri’ne ait 18 000 km2’lik ruhsat sahasının ancak %20’sinde yapılan aramaların sonucunu ifade etmektedir. 1980 den bu yana aramalara yeterince önem verilmemesi nedeniyle maden potansiyelimizin bilinenden çok daha fazla olduğu söylenebilir[21].

Diğer yandan saptanmış maden kaynaklarımızdan bazıları gerekli teknoloji ve sağlanamadığı için atıl kalmış ya da yeterince değerlendirilememiştir. Malatya-Hasançelebi, Bingöl-Avnik demir yatakları, Mazıdağ fosfat yatağı vd. bunun örneklerindendir.

Madenciliğin yüksek katma değer yaratan, emek yoğun bir sektör olması, ülke sanayinin gelişimine ve işsizlik sorununun çözümüne önemli katkılar sağlayacak bir potansiyel ortaya koymaktadır. Diğer yandan madenlerin “yenilenemez” kaynaklar olması bu varlığın en verimli şekilde değerlendirilmesini zorunlu kılmaktadır[22].”

Özellikle katma değeri yüksek olan bor madenleri ve diğer madenlerin mülkiyetinin ağırlıklı olarak milli servet ve aklı başında milli(Türk) beşeri sermaye tarafından yönetilmesi son derece önemlidir. Bor madenciliği ile ilgili en büyük sıkıntı, bu alanda yeterli derecede fon sağlayacak ve yeni mamullerin üretilmesinde aktif rol oynayacak, mülkiyetin çoğunluğu milli servet tarafından yönetilen,  Çok Uluslu bor sanayi şirketinin yokluğudur. Hammaddesi işlendiği taktirde, 4 veya 5 kat ek katma değer sağlayacak bu sektörün geliştirilmesine öncelik verilmeli ve hammaddelerimiz ucuza yurtdışına satılmamalıdır. Hammaddenin işlenmesini Türkiye’de sağlayacak milli sermayenin ağırlıkta olduğu ve çok uluslu yabancı sermayenin de ortak olacağı bir bor ürünleri üretim şirketinin Türkiye’de kurulması ve uluslararası alana açılması için güçlü bir siyasi, ekonomik ve mali duruş şarttır. Bor madenleri hammadde olarak satılmamalıdır. Ancak, bora dayalı mamul ve yarı mamul üreten işletmelerinin kurulması çok yüksek mali kaynak ve uluslararası anlaşma gerektirdiğinden milli sermayenin ağırlıkta olduğu uluslararası konsorsiyuma gidilebilir.

Bununla birlikte, maliyeti karşılaştırılmalı olarak daha düşük uluslararası maden kaynakları dikkate alınmalıdır. Eğer bu kaynakların tedarik maliyeti, milli kaynakların maliyeti ile karşılaştırmalı olarak daha düşükse, göreceli olarak düşük olan hammaddelerin tedarikine gidilmeli, milli(ulusal) kaynaklar mümkün olduğu derecede korunmalıdır(Türkiye’de verimli orman alanlarının korunması ve doğalgaz tedarikine gidilmesi gibi). Çünkü, uluslararası alanda ilgili hammaddeler kıtlaştıkça milli hammaddelerin değeri daha çok artacaktır[23].

Mobilya sektöründe ve çevre korunmasında dünyada yüksek verim sağlayan ve toprak oluşumunda ve toprak verimliliğinin korunmasında etkinlik sağlayan ağaç ve bitki türleri araştırılarak saptanmalı, bu türlere göre yapılacak olabilirlik etütlerine göre katma değeri yüksek mîllî ağaçlandırma(VASIFLI ORMAN ARAZİLERİNİN OLUŞTURULMASI), ormanlaştırma ve ilgili bitki seferberliğine, olması gereken baraj yapımlarına öncelik verilmelidir. Kısacası musluklarımızdan içilebilecek sağlıklı su akmalıdır.

——————————————————————————–

BİLİŞİM SEKTÖRÜ ÜRÜNLERİ, ULUSLARARASI PAZARLAMACILIĞI VE REKLAMCILIK[24]

Microsoft Avrupa Başkan Yardımcısı Neil Hollaway, kalkınmada önceliğin bilişim sektörüne verilmesi gerektiği konusunda Türkiye’yi uyardı. Bilişim, eğitim ve kamu hizmetlerinde yüksek katma değer sağlıyor, düşük maliyetlerle de istihdam yaratıyor. İstanbul’da düzenlenen Microsoft Zirvesi, Türkiye’nin bu alanda geri kaldığını bir kez daha ortaya koydu. Hollaway, Türkiye’nin potansiyelini gerçekleştirmesi için, bilişimin en fazla yatırım yapılması gereken alanlardan biri olması gerektiğini söylüyor. Ancak unutmamak gerekir ki, Türkiyede kullanılacak yazılımların stratejik olarak Türk yazılım şirketleri tarafından geliştirilmesi zorunluluktur.

http://www.tubisad.org.tr/

http://www.tubisad.org.tr/haberler/haber31.html

http://www.buik.net/subcommittee/kariyer/showarticle.asp?aid=46

http://www.emo.org.tr/resimler/ekler/06449df952ee5a6_ek.pdf?dergi

——————————————————————————–

YAZILIM SEKTÖRÜ

Yazılım sektörü doğru yönlendirilirse, Türkiye için yararlı ve verim artırıcı bir sektör olabilir. Yazılımın sektörler hiyerarşisinde önemli bir yeri vardır, diğer üretim sektörleri için bir değer katkısı yaratabilir, verimlilik ve üretkenliği artırabilir. İstihdam yaratır, enerji giderleri ve ithal girdisi çok azdır, vergi ve ihracat gelirlerini artırır, bilgi toplumu olmayı, ülkelerin kültürel, entelektüel ve e dönüşümünü kolaylaştırır. Yerel yazılımlar ülke özelliklerine ve stratejik sırların tutulmasına uygun olduğundan, hem e dönüşüme destek verir, hem de ülke ekonomisinde önemli yer tutan KOBİ’lerin güçlenmesi ve daha rekabet edebilir hale gelmesinde kullanılabilir. İşletmeler bu yazılımlarla kurumsal kaynak planlamalarını daha etkin şekilde yerine getirebilir, zaman tasarrufu etkin şekilde sağlayabilir, maliyet minimizasyonu ve kar maksimizasyonu için küresel ölçekte pazar araştırması etkin şekilde yapılabilir. Yazılımın gelişmesi ve yaygınlaşması kayıtdışı ekonominin dizginlenmesine yardımcı olur, bu da yazılımı olumlu etkileyeceğinden bir erdemli döngü sağlanabilir.

Bilgi Toplumu Stratejisi ile aynı anda Yazılım Sanayicileri Derneği(YASAD) sponsorluğu ile gerçekleştirilen Türkiye Yazılım Stratejisi dikkate alınmalıdır. Milli sermaye ile üretilen yazılımlara ve şirketlerin kurumsal yönetiminin üretilecek yazılımlarla desteklenmesine önem verilmelidir. Çünkü, milli servet çoğunluğuna dahil olan  Türk Şirketlerine ilişkin bilgiler ve iç kontrol sisteminin yerel yazılımlarla oluşturulması, stratejik gizlilik açısından önem taşımaktadır.

Bununla birlikte, Türkiye’de yazılım sektörü ile ilgili en büyük sıkıntı, bu alanda yeterli derecede fon sağlayacak ve küresel boyutta yeni gelişmelere imza atacak milli servetin çoğunlukta olduğu, kurumsal kaynak planlamasını ve işletmelerin iç kontrol sistemi planlamasını dikkate alacak kurulması gerekli bir milli Türk – yazılım şirketinin yokluğudur. Yazılım alanında uğraşanların bir çoğu, KOBI halinde faaliyetlerini sürdürmekte ve mevcut yabancı ürünlerin tanıtımı ve pazarlamacılığı yapılmaktadır. Bu sektörde astolan ise ARGE faaliyetlerine yeterli derecede kaynak sağlayacak; böylece finans, muhasebe, pazarlama, yönetim, üretim süreci(endüstriyel otomasyon), tıp ..vb alanlarında yeni yazılımları geliştirecek ve bu ürünleri ulusal uluslararası arenada pazarlayacak milli yazılım şirketlerinin kurulmasına ve ürünlerinin pazarlanmasına öncelik verilmelidir. Bu nedenle, ilgili yazılımların geliştirilmesi için yazılım mühendisleri ile diğer bilim dalları arasında işbirliği şarttır(bilim dalları – yazılım mühendisliği ve KOBİ’ler arasında işbirliği gibi)[26]. Şu unutulmamalıdır ki, yazılım stratejik olarak Türk firmaları tarafından geliştirilmezse şirketlerin veri madenciliğinde gizlilikte azalır.

——————————————————————————–

SAĞLIK SEKTÖRÜ, İLAÇ SANAYİ, KOZMATİK SANAYİ ve ÖZEL HASTANELER

Beni Türk Hekimleri’ne emanet ediniz… M.K. Atatürk

http://birguzelciftiz.blogspot.com/2010/01/beni-turk-hekimlerine-emanet.html

Araştırma Konusu:

“new discoveries in health sector”,

“Value added health products and services”,

“Value added cosmatic products and services”,

“private hospitals”

Sağlık hizmetleri dünyada en pahalı hizmetleri arasındadır. Ülkemiz bu alanda sadece kendi sınırları içerinde kapalı kalmamalıdır. Sağlık sektöründe çalışan bilim adamlarımız, dünyada örnekleri görülen Çok Uluslu ve markalaşmış sağlık şirketleri kurarak, sağlık sektörü mal ve hizmetleri üreterek pekâla ülkelerini yeterli derecede Dünya’da temsil edebilir. Yetiştirilmiş işgücümüz var ama birleştirici milli(Türk) unsurumuz yok ya da eksik. ARGE faaliyetleri için aktardığımız kaynaklar da yetersiz. İşte sağlık sektöründe dünyada öncü belli başlı kuruluşlar:

Özel Memorial Hastanesi, Özel Medicana Hospitals, Özel J.F.Keneddy Hastanesi, Florence Nightingale Hastanesi, Özel Amerikan Hastanesi.

Vivaness 2007

http://www.vivaness.de/

Altenpflege & ProPflege

http://www1.heckmanngmbh.de/start_ap_dePflegemesse

http://www.pflegemesse.de/

——————————————————————————–

FİNANS SEKTÖRÜ VE BANKALAR

MUDİLERE VE ŞİRKETLERE YÖNELİK HİZMET STANDARDINI VE VERİMİNİ ARTIRMA TEKNİKLERİNİ KULLANAN BANKA HİZMETLERİNİN YAYGINLAŞTIRILMASI

Finans hakkında ilgili yabancı kaynaklara aşağıdaki adresten ulaşabilirsiniz:

http://fatihsargin.wordpress.com/2010/01/29/karar-verme-teknikleri-finansal-ekonometri-ve-modelleme-kitaplari/

Gelen yabancı sermayenin uzun vadeli olması ve özellikle(ağırlıklı olarak) ihracata yönelik(yani iç talebe değil dış talebe dönük) reel sektör yatırımlarında milli sermayenin oy çoğunluğunda olduğu şirketlerle yatırıma yönlendirilmesi sağlanmalıdır.

Ülkemizin cazibesinin artırılması, daha etkin ve olumlu şekilde tanıtılması, iç faiz ve enflasyon oranlarının yeterince düşürülmesi, atıl fonların ekonomiye kazandırılması, Türk girişimciliğin özendirilmesi ve Türk bankaları tarafından desteklenmesi ve teşvik edilmesi, katma değeri yüksek mal ve hizmet sunan milli servetin oy çoğunluğuna sahip olduğu organize sektörlerin oluşturulması, reel milli para arzının rasyonel olarak artırılması ve para talebinin spekülatif olarak artmasının önlenmesi(yatırımcıların girişimciliğinin özendirilmesi ve hisse senedi piyasasında ve şirket tahvillerinde yatırım ufkunun uzatılması), rasyonel ve sosyo-kültürel kararlar alan siyasal çoğunluğun sağlanması(politik riskin azalması) ile mümkün olacaktır. İşsizlik de büyük ölçüde bu şekilde giderilebilir. Yeni teknolojilerin geliştirilmesine(özellikle milli sermayenin oy çoğunluğuna sahip olduğu(en az %51 oy çoğunluğu) çok uluslu(çok kıtalı) şirket yapılanmalarıyla katma değeri yüksek sektörlerde konsorsiyum oluşturmaya, altyapı hizmetlerinin artırılmasına) öncelik verilmeli, ihraç edilen mal ve hizmetlerin standardı ve çalışan kesmin bilimsel standardı artırılmalıdır.

Döviz talebi de caydırılmaya devam edilmelidir. Türk halkı dövize tasarruf amacıyla daha fazla yatırım yapmak yerine, hisse senetleri ve uzun vadeli şirket ve devlet tahvilleri piyasasında aktif rol üstlenmeli, ulusal ve uluslararası ticari ilişkilerde milli(Türk Lirası) para sirkülasyonu daha çok tercih edilmeli ve yeni kurulacak şirketler de, hisse senedi piyasasına yatırımcıların uzun vadeli yatırım yapacak stratejiler geliştirecek şekilde girişimciliğin özendirmeli ve bu şirketlerin serveti, hisse senetleri ve uzun vadeli şirket ve devlet tahvilleri aracılığıyla halka yayılmalıdır. Milli servetin menkul kıymetler piyasasında özellikle yüksek verim sağlayan yerli(Türk) şirketlere aktarılması,  fon talebinin daralmasını ve faiz oranlarının düşmesini de kolaylaştıracak, üretim hacmini artıracaktır. Böylece, birçok şirketin kârlılık düzeyi artarken, milli servet ile yeni kurulacak şirketler de bu şekilde özendirilecektir. Hisse senetleri piyasası kişilere ortaklık hakkı sağlar, girişimciliği özendirir ve sermayeyi(mülkiyeti) tabana(halka) yarar. Elinizde 5.000 YTL ile kurabileceğiniz şirket olmayabilir ancak, ortaklık kurarak milli sermaye çoğunluğuna sahip birçok şirkete yatırım yapabilir, istihdamı ve iş olanaklarını artırabilirsiniz. Devlet veya şirket tahvili alarak yapılacak yatırımlara katkı sağlayabilirsiniz. Bu nedenle, gerek hisse senedi gerekse diğer menkul kıymetler satın almak ülkemizin şirketlerine sahip çıkmayı ifade eder ve bu piyasayı kumar olarak değerlendiren zihniyetin değişimini(kısa vadeli elde tutma stratejilerinin yerine uzun vadeli stratejilerin özendirilmesini, milli girişimciliğin ve üretimin artırılmasını) gerekli kılar. Faiz oranlarının yeterince düştüğü varsayımı altında, uzun vadeli şirket tahvilleri de, şirketlerin ucuz fon bulabilmesi için kullanılması etkin yatırım araçları içerisinde yer almaktadır. Bu nedenle faiz oranlarında düşüş ve üretim işletmelerinin sermaye piyasası aracılığıyla ucuz krediye başvurarak tahvil ihraç etmesi, atıl fonların mümkün olduğu derecede ülke ekonomisine kazandırılması önemlidir.

İlk bakışta bu bakış açısı aracı kuruluşlar ve bankalar için pek cazip değildir. Ancak, gelişmiş ülkelerde hisse senetlerine ve tahvil piyasasına yapılan yatırımların büyük bir bölümü uzun vadelidir(çünkü yüksek verim sağlayan makina ve techizat(maddi ve maddi olmayan duran varlık) yatırımlarının da yer aldığı duran varlık yatırımlarının hacmi büyüktür) ve vadenin uzaması bu piyasanın cazibesini ve etkinliğini artırmakta, kısa vadeli dalgalanma şoklarını azaltmakta, ülkenin mantıklı ve tutarlı sanayileşme hamlelerini artırmakta ve ekonomik oranların etkinliğini sağlamaktadır. Özellikle, hisse senetleri uzun vadede tüm yatırım araçlarına görece daha çok kazandırmaktadır, uzun vadeli düşük faiz oranlı şirket tahvilleri şirketlerin düşük maliyetle uzun vadeli fon bulmalarını kolaylaştırmaktadır. Sonuçta yatırım ufkunun uzaması(yatırımcıların menkul kıymetlere yatırım vadesinin uzaması), yatırımcıların piyasaya olan güvenini yansıtacak, işlem hacmini artıracak ve artan işlem hacmi aracı kuruluşların ve bankaların daha büyük kârlılıkla çalışmasına zemin hazırlayacaktır.

Bu nedenle, Türkiye’de özellikle hisse senedi piyasası ve türev araçlar piyasasının tüm yatırım araçlarına görece uzun vadede daha çok getiri sağladığı ve dinsel açıdan sakıncalı olmadığı, türev araçlar sayesinde yatırımcıların spot(anlık) piyasada meydana gelen birtakım risklerden(faiz riski, döviz kuru riski) korunabilecekleri bilim çevrelerince savunulmalı ve Türk halkı ve özellikle de Türk Şirketleri aydınlatılmalıdır. (Çünkü, Türkiye’nin %90′ı Müslüman kesimden oluşmaktadır ve bu açıdan menkul kıymet piyasalarının kumar olarak değerlendirilmesi, %90′lık talebin ve atıl fonların kenera itilmesi ve üretime önem verilmemesi anlamına gelir ve reel sektör açısından sakıncası büyüktür ve milli servetin yabancılaşmasının kapılarını açar. Yatırımcıların, işadamlarının ve çalışan kesimin yatırım ufkunun uzatılması için gerekli çalışmalar yapılmalıdır)

Ayrıca, ülkesinin gelişmesini ve kalkınmasını isteyen bilgili Türk vatandaşı bu piyasada aktif rol almalı, türev araçlar ve hisse senedi piyasaları ile ilgili özel ve reel sektörden her kesime bu alanla ilgili özel eğitimler verilmelidir. Çünkü, bugün ABD’de bu piyasada aktif rol üstlenen kesim çoğunlukla Tıp Dünyası ve Reel Sektör kesimidir. Bilgisiz yerli(milli-Türk) sermayenin bu piyasada yatırım yapması, yabancı sermayenin lehine olacaktır.

Yabancılar Neler Yapıyor?

- Uzun Vadeli Elde Tutma Strateji’ne Önem Verme(Büyük Oranda),

- Hisse senedi piyasasına yatırım, üretim ve kâr gözüyle bakış açısı(kumar gözüyle değil, ki ast olan budur),

-Piyasaları etkin hale getirme(kısa vadeli yatırım stratejilerinin yüksek komisyon bedelleri nedeniyle üstün performans göstermediğini topluma kabul ettirme ve uzun vadede hisse senetlerinin tüm yatırım araçlarına oranla en yüksek getiriye sahip olduğunu ispatlama),

- Yabancı aracı kuruluşların komisyon gelirlerinden daha çok işlem hacmini artırmaya çalışarak gelirlerini artırması,

- Böylece fonları uzun vadede hisse senedi piyasasına yönlendirme, faizleri düşürme ve reel sektör yatırımlarını ucuz ve vadesi uzun krediye bağlı olarak artmasını sağlama, işsizliği azaltma,

- VERGİ KAÇAKÇILIĞI VE VERGİ KAYIRMACILIĞINI ÖNLEME VE VERGİ FİNANSMANINI MODERN TOPLUMLARIN OLUŞTURULMASINDA KULLANMA

Biz Neler Yapıyoruz?

- Kısa vadeli bakış açısı ve hisse senetlerini kumar olarak tanıtma,

- Cari işlemler açığını yüksek reel faiz oranıyla kapatmaya çalışma,

- Milli sermaye girişimiyle katma değerli ürünleri üretip, kar sağlayan işletmeler aracılığıyla vergi toplamanın önüne geçme,

- Komisyon giderlerini düşürmeye rağmen yatırımcıları kısa vadeli alış ve satışa özendirme ve böylece piyasaları etkinsizleştirme ve volatiliteyi(hisse senedinin dalgalanmasını ve şokları) artırma,

- Hisse senedi çok riskli batırır diyerek Türk Milleti’ni ve şirketleri yüksek faize yönlendirme. Böylece, fon talebini arttırma ve faizlerin yükselmesini sağlama ve/veya düşmesini engelleme ve üretimi azaltma,

- Atıl fonların finans sektörü aracılığıyla reel sektör yatırımlarına yönelmesini engelleme, reel sektör yatırımlarının faiz artışlarına bağlı olarak azalmasını sağlama, milli(Türk) servetinin oy çoğunluğuna sahip olduğu şirketlerin halka açılarak istikrarlı fon bulmalarının önüne geçme. (BURASI ÇOK ÖNEMLİ). Şu unutulmamalıdır ki üretimi finanslamayan para para değildir.

- VERGİ KAÇAKÇILIĞINI VE VERGİ KAYIRIMCILIĞINI ÖZENDİRME  VE TOPLANAN VERGİLERİN MODERN TOPLUM YATIRIMLARINI FİNANSE ETMESİNİ ÖNLEME…

——————————————————————————–

BİLİM ADAMLARI VE AR-GE FAALİYETLERİNE ÖNCELİK VERİLEN VE YETERLİ DERECEDE FONLANAN ÜNİVERSİTELER

Bugün üniversitede yer alan bilim adamlarının büyük sıkıntısı, devlet – üniversite – özel sektör arasındaki kopukluktur. Devlet, üniversitelere ARGE faaliyetleri için yeterli kaynak aktaramamakta, üniversitelerde yeterli kaynak bulunamadığından dolayı etkin ve verimli proje etüdleri yapılamamakta, özel sektörde ise, kendi kaynakları ile üniversite arasında yeterli derecede etkin çalışmalar gerçekleştirilememektedir. Önemli olan, devlet – özel sektör – üniversite arasındaki milli işbirliğini güçlendirmek, birlik içinde katma değeri yüksek yatırımları ve büyük kalkınmaları gerçekleştirebilmektir[27].

——————————————————————————–

DEMİR-ÇELİK VE MADEN SEKTÖRÜ

Araştırma Konusu:

“new inventions in iron and steel industry”,

“innovation iron and steel industry”

“iron and steel industry”,

“value added iron products”,

“value added steel products”

Elektrik, elektronik, tershane, savunma, demiryolu taşımacılığı, makine-imalat, havacılık, otomotiv, gayrimenkul ve müteahitlik gibi birçok yan sanayinin temel yapıtaşı olan demirçelik ve maden sektörünün ülke ekonomisi açısından önemi büyüktür. Bu nedenle, özel sektörde dahi olsa, milli servet tarafından mülkiyetine sahip olunması(en az %51) son derece önem taşımaktadır. Dünya çelik üretim istatistiklerine baktığımız zaman Türkiye’deki oranların tam tersini görmekteyiz. Türkiye’de 2000 yılında, üretim yöntemi açısından, toplam üretimin %64’ü elektrikli ark ocaklı tesisler tarafından, geriye kalan %36’sı ise entegre tesisler tarafından gerçekleştirilmiştir. ENTEGRE TESİSLERİN SAYISI ARTIRILMALIDIR. Dünyadaki üretimin %70’i entegre tesislerde gerçekleştirilirken, ancak %30’u EAO’lı tesislerde üretilmektedir. Ayrıca Türkiye’de 2000 yılında, ham çelik üretiminin, %81’i uzun ürünlere, %17’si yassı ürünlere ve %2’si vasıflı çeliğe yönelik yapılmıştır. Bunun tersine, dünya üretiminde yassı ürün payı %65, uzun ürün ise %35’lerdedir. YASSI VE UZUN ÇELİKLERİN SAYISI ARTIRILMALIDIR. Gelişmiş ülkelerde yassı aynı kalmak üzere, alaşımlı çelik üretimlerinin payı da %15’lerdedir.

Türkiye’de entegre tesislerin sayısı dolayısıyla, yassı ürünlerin ve vasıflı çeliğin üretim hacmi artırılmalıdır. Ayrıca, üniversite-sanayi-KOBİ’ler arasında işbirliği yaygınlaştırılmalı, teknoloji destek ve geliştirme merkezleri, yeni teknoparklar ve teknoloji enstitüleri kurulmalı, Ar-Ge ve işçilere eğitim destekleri artırılmalıdır.

——————————————————————————–

ELEKTRONİK, MOTOR SANAYİİ VE MAKİNE İMALAT SEKTÖRÜ[28]

(İHRACATTA LOKOMATİF OLAN SEKTÖR)

Türkiye elektronik ve makine – imalat sanayinde son yıllarda büyük atılımlar gerçekleştirdi. Özellikle, bu sektördeki gelişmeler takdir edilecek düzeydedir ancak, yeterli seviyede değildir. İlgili sektörlerin daha çok gelişmesi, tersane ve gemi, demiryolu, havayolu, savunma sanayii, gayrimenkul ve otomotiv gibi katma değeri yüksek sanayilerin gelişmesini sağlayacak ve ekonomide çarpan etkisi yaratarak sanayi sektörünün gelişmesine büyük katkı sağlayacaktır. Ayrıca, elektronik ve makine-imalat sanayinin, yüksek katma değerli yazılım, rabot sanayileri ve yüksek teknoloji ile desteklenmesi gerekmektedir. Elektronik, makina imalat, otomotiv…vb sanayilerinde özellikle yan sektörlerin ağırlıklı olarak milli sermaye tarafından kurulması büyük önem taşımaktadır. Önemli olan bir unsur olan, milli sermayenin ağırlıkta olduğu yeni teknolojik gelişmelere göre dizayn edilerek üretilecek motor(otomotiv, iş makineleri ve uçaklar için) sanayinin de geliştirilmesi için gerekli çalışmalar yapılmalıdır[29].

——————————————————————————–

TERSANE VE GEMİ SANAYİİ[30]

Tersaneler yoğun istihdam sağlayan, çeşitli yan sanayi ürünlerinin kullanıldığı emek – yoğun endüstri grubundadır. Ülke sanayine katma değeri yüksektir. Birçok mühendislik dalı ve teknik çalışmanın ürünüdür. Gemiler tüm dünya denizlerinde ticaret yaptığından, üzerindeki teçhizat ve her türlü malzemenin dünya kalitesinde olma mecburiyeti vardır. Tersane ve gemi sanayinin gelişmesi, büyük ölçüde demir-çelik teknolojisinin ve organize tersane sanayi bölgelerinin gelişmesine bağlıdır.

http://www.egeekonomisi.com/haber_detay.php?hid=3953

International Shipping, Shipbuilding, Ports and Offshore Energy Exhibition:

http://www.setcorp.ru/exb/index.phtml?language=english&Ex=n07

Uluslararası Gemi İmalatı, Denizcilik ve Liman Endüstrisi Fuarı:

http://www.sinaval.org.br/

http://www.dentur.org/Show_Content.asp?PageID=1096&RegID=007&ContID=2370

——————————————————————————–

MODERN RAYLI SİSTEMLER, DEMİRYOLU TAŞIMACILIĞI[31]

En az maliyetle yüksek gelir getiren bu sektör, alternatif seçeneklerine görece daha caziptir ve katma değeri daha yüksektir. En büyük fırsat maliyeti ise, ithal petrol girdisini dolayısıyla dışa bağımlılığı ve trafik kazalarını azaltacak olması ve zaman tasarrufudur. Türkiye’nin bu alandaki en büyük eksikliği, demiryolu taşımacılığının(özellikle yük, hızlı tren, metro, tranvay yolcu ve yük taşımacılığının) yetersiz olması, gelişmiş ülkelere oranla kalitenin ve sefer sayısının yetersiz kalması ve hızlı tren altyapısının ve modern raylı sistemler işletmeciliğinin yapım aşamasında olmasıdır. Taşımacılık maliyetinin havayolu, deniz ve karayoluna oranla son derece düşük olduğu düşünülürse, milli servete sahip özel sektör işletmelerinin vergiler aracılığıyla kaynaklarını bu sektöre aktararak sektörün gelişmesine yardımcı olmalıdır. Modern raylı sistemlerin ve taşıtlarının, sefer sayılarının artırılması; teknolojisinin yenilenmesi ve modernizasyonu için etkin altyapı yatırımlarına ve uluslararası alanda kurulacak milli servet çoğunluğuna sahip işletmelerle demiryolu ürünlerinin ihracatına önem verilmeli ve devlet teşekkülü ile yatırımlar desteklenmelidir. Demir yolu ağlarının artmasının mantığı şudur: Demir yolları devlete çok önemli finansman kaynağı sağlar. Ülkenin petrol kaynaklarının işlenerek, katma değeri artırılarak yurt dışına pazarlanması(ihracat hacminin artması), ülke içerisinde ise modern demiryolları aracılığıyla devletin finanslanması önemlidir. Bu bile önemli ölçüde cari açığı kapatır.

http://www.utikad.org.tr/haberler//haber_oku.asp?haber=493

http://www.railway-technical.com/

http://www.tcdd.gov.tr/yuk/yurticibilgi.htm

http://www.yuksekovahaber.com/author_article_detail.php?id=520

——————————————————————————–

UÇAK SANAYİİ VE HAVAYOLU TAŞIMACILIĞI

Yük ve yolcu taşımacılığında zamandan büyük tasarruf sağlayan, yüksek teknolojiye dayalı ve savunma sanayinin bir kolunu oluşturan bu sektörün gelişmesi, büyük önem taşımaktadır. Sektörün gelişmesi, özellikle makine-imalat, yazılım yan sanayilerinin gelişmesine, ARGE faaliyetlerine, sürekli gelişmeye, sponsorluk tanıtımlarına ve yenilenmeye büyük ölçüde fon aktaran kuruluşlar tarafından gerçekleştirilebilir.

“Cumhuriyet döneminde havacılık, Atatürk’ün “İstikbal göklerdedir” vecizesinin ışığı altında hızla geliştirildi. Milli Kurtuluş Savaşı’ndan sonra Hava Harp Okulu geliştirildi ve eğitim amacıyla yurtdışına öğrenci gönderildi. 1928′de Hava Müsteşarlığı ile birlikte, üç hava taburu kuruldu. Bu taburlar 1932′de alay, 1939′da tugay, 1943′de de tümen haline getirildi. 1939′a kadar Hava Kuvvetlerine ait birlikler, alay ve bağımsız tabur halinde ayrı ayrı, hareket ve eğitim yönünden Genelkurmay Başkanlığına, lojistik destek ve personel ikmali yönünden de, Milli Savunma Bakanlığına bağlı idi. 22 Mayıs 1939′da Hava Kuvvetlerinin taktik sevk ve idaresini kolaylaştırmak amacıyla teşkilat değişikliği yapılarak bölge esasına göre düzenlemeye gidildi.”

“Yeşilköy’de, Nuri Demirağ’ın kurmuş olduğu ilk uçak fabrikası ve NU36 uçağı; Kayseri Tayyare Fabrikası’nda üretilen uçaklar ve Türk Hava Kurumu’nun Etimesgut’ta 1956′ya kadar sürdürdüğü çeşitli tipteki uçakların üretiminin sürdürülememesinin hikayeleri, nedense bu konuyla ilgilenenlerin hep yüreklerini burkmuştur. Yabancı, ithal ürünlere olan hayranlığımız ve “Biz kaliteli ürün üretemeyiz!” diyen zihniyetimiz, havacılık sektörüne zarar vermiştir. Yüksek teknoloji üreten bir toplum olmamızı istemeyen dış güçler ise ürünlerini özellikle ucuz vererek, yerli sanayiimizi öldürmek için zemin hazırlamışlardır. Halbuki ithal ürün hiç bir zaman ucuz değildir. Bedeli işsizlik, vasıflı insan kaynağının daha yavaş gelişmesi, refahın gecikmesi olarak ödenir.”

——————————————————————————–

NANO-TEKNOLOJİ[32]

“Şimdiden nanoteknoloji sayesinde kendi kendini temizleyen boyalardan, kirlenmeyen kumaşlara; esnek ama daha dayanıklı betondan, elmas kadar sert kaplamalara; kanserli hücrelerin vücuda zarar vermeden öldürülmesinden, günlerce etkisini kaybetmeyen kremlere; tek şarbon mikrobunu bile algılayabilen sensörlerden, bakterileri öldürdüğünden dolayı kokmayan çoraplara, ve mikrop barındırmayan buzdolaplarına kadar şaşırtıcı nanoteknoloji uygulamaları var.

Dünyada, bu yüzyılın yeni kritik teknolojisine karşı yatırımlarının yönünü belirlemiş durumda. ABD, Avrupa Birliği ve Japonya, kamu kaynaklarından nanoteknolojiye aktardıkları kaynakların miktarı yıllık 1 milyar doların üzerinde ve hızla artmaya devam ediyor. Nanoteknolojiye yatırım yapan ülkeleri ise, üç kategoriye ayırmak mümkün. Nanoteknolojinin önemini çok erken kavrayan Almanya ve İsrail gibi ülkeler 1980′li yıllardan başlayarak nanoteknoloji araştırmalarını desteklemeye başlamışlar hala da destekliyorlar. İsrail birkaç ay önce açıkladığı plana göre önümüzdeki 5 yıl için 240 milyon dolar tutarında bir yatırım yapacak. Aralarında ABD, Japonya, Güney Kore ve bazı Avrupa Birliği ülkelerinin de bulunduğu grup da, 1995’ten sonra, nanoteknolojiyi öncelikli alan olarak belirleyip desteklemeye başlayan ülkelerden. Daha önceleri fazla yatırım yapmamış ama son yıllardaki eğilime paralel olarak nanoteknolojiye yatırım yapmanın gerekliliğini kavramış ülkeler ise hızla nanoteknoloji altyapılarını tamamlamak için gerekli yatırımları yapmaya çalışıyor. Bunlardan biri olan Güney Afrika 2006 sonunda açıkladığı plana göre önümüzdeki 3 yıl içerisinde nanoteknoloji araştırmalarına 170 milyon dolar kaynak aktaracak. Başka bir örnek ise, Rusya. Rusya, 2015 tarihine kadar 7 milyar dolar kaynağı nanoteknoloji araştırmaları için kullanacak. Diğer yandan nanoteknoloji araştırmalarının pahalı olması gelişmiş ülkelerde kaynakların bir yerde toplanıp ortak projelerle ulusal kullanıma açılmasına sebep olmuş durumda. 2006 yılında faaliyete geçen ABD Enerji Bakanlığının desteklediği 5 nanoteknoloji araştırma merkezinin her biri için de, 100 milyon dolar kaynak harcanmış durumda.

2025 yılına kadar her alanda gelişmesini tamamlayıp yaşantımızın her alanına girecek nanoteknolojide araştırma işlevi her şeyden daha çok önem taşıyor tabii bu anlamda yapılacak yatırımlar da. ABD’de doğrudan başkana bağlı olarak yürütülen nanoteknoloji araştırmaları, ülkemizde son bir kaç yıldır devletimiz tarafından desteklenmeye başlanmış durumda. Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) 2005 yılında, Bilkent Üniversitesi’nde ulusal bir nanoteknoloji mükemmeliyet merkezinin kurulmasına karar vererek ilk etapta 11 milyon YTL’lik bir kaynak aktardı. Bunun yanı sıra, gelinen noktada UNAM’ın DPT kaynakları ile cihaz altyapısı tamamlanmış durumda. UNAM artık nanoteknoloji araştırmaları için bu ekipmanları bünyesinde barındıran tek ulusal merkez olma özelliğini de taşıyor.

Ayrıca merkez, kadrosunda yurtdışından beyin göçü ile gelen pek çok uzman araştırmacıyı ve başarılı çalışmalara imza atan pek çok akademisyeni barındırıyor. Yani bazı şeyleri geriden takip ettiğimiz söylense de, aslında anlı şanlı bir nanoteknoloji araştırma merkezimiz bulunuyor. Diğer yandan nanoteknoloji ve nanobilim alanında ülkemizde çalışan diğer üniversite ve kuruluşlar arasında ise ODTÜ, İTÜ, Koç, Sabancı, Ege Üniversiteleri, TÜBİTAK, Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü bulunuyor. Özel sektörde de Arçelik, Vestel, Korteks, DYO, kamu kuruluşlarında Roketsan, TAI bu konuda çalışmalar yapıyor”[33].

——————————————————————————–

GAYRİMENKUL YAPIMI, MİMARLIK VE İÇ DEKORASYON[34]

Özellikle, çelik yapı(konstrüksiyon) ve hazır betona dayalı inşaat sektörünün katma değeri yüksektir. Çelik yapı yöntemi ile yapılan binaların katma değeri görece daha yüksektir. Çünkü, bu tür binalar, görece daha sağlamdır, iş hanı olarak kullanıldığından dolayı maliyetine oranla satış fiyatı da daha yüksektir. Sadece bu alanda bilim ve iş adamı yetiştirmek önemli değildir. Ast olan bu bilim ve iş adamlarını ortak çatı altında toplayacak, milli servetin oy çoğunluğuna sahip olduğu çok uluslu bir şirket yapılanmaları ile dünyaya açılmaktır. Katma değeri yüksek gayrimenkul sektörünün gelişmesi büyük ölçüde, uluslararası mimari araştırmalara, kaliteli çelik üretiminin artmasına, nano-teknolojinin gelişmesine ve madencilik sektörüne bağlıdır. Gayrimenkul sektöründe uğraşan yatırımcılarımızın ve mühendislerimizin peysaj mimarlığına, nanoteknoloji ve çelik konstrüksiyona dayalı mimari eserleri geliştirmelerine destek sağlayacak projeler devlet sektörü tarafından desteklenmeli, milli sermayenin ağırlıkta olduğu(en az %51 gibi) çokuluslu mülkiyete sahip şirketlerin kurulması için gerekli çalışmalar yapılmalıdır[35].

——————————————————————————–

OTOMATİV SANAYİİ[36]

Türkiye otomotiv sektöründe taklit çağını çoktan geçmiş yaratıcı mühendisleri ve pazarlamacıları bağrında bulundurmaktadır. İhracata yönelik otomativ sanayi gelişmesi  demirçelik, elektrik, bilişim, teknoloji – rabot, lastik, motor…vb yan sanayilerin gelişmesine bağlıdır. Ağırlıklı olarak ihracata yönelik otomotiv sanayinin gelişmesi, yan sanayileri ile birlikte ülke ekonomisinin hızla kalkınmasına katkı sağlayacaktır. Bu nedenle otomotiv sanayinde teknik gelişmeler(özellikle de elektrikli motor teknolojisi) ve ilerlemeler küresel ölçekte takip edilmeli, yan sanayilerin ağırlıklı olarak milli sermaye ile oluşturulmasına(Türkiye’de ortaklık payı ağırlıklı olarak Türk Sermayesi tarafından kurulması önemlidir) öncelik verilmelidir.

——————————————————————————-

KENTSEL DÖNÜŞÜM PLANI VE VERİMLİ OVALARIN, ORMAN ALANLARININ  GERİ KAZANILMASI

Bugün Adapazarı ovası Türkiye’nin en verimli topraklarına sahip olmasına rağmen, betonarme binalarının kurulması ve çarpık kentleşme sonucunda yok olmaya yüz tuttu.  Yüksek katma değer Verimli ovalarımız, topraklarımız ve orman alanlarımız kaybedilirse, ne ekecek ne de dikecek alanımız kalacaktır. Kentsel dönüşüm projelerinin geliştirilmesi, modern kentlerin kurulması ve verimli ovaların, sanayiye dönük yüksek verim sağlayan orman alanlarının katma değeri yüksek mahsul üretimi(katma değeri yüksek meyvecilik, arıcılık, hayvancılık…v.b) için geri kazanılması, katma değeri ve çevre koruması yüksek milli ağaçlandırma faaliyetlerine öncelik verilmesi şarttır.

1999 yılında Adapazarı ovasında ölen kişi sayısı, Konya ovasının ve diğer ovaların çölleşmesi ve kaybedilen toplam mahsul kârı düşünülürse, ussal hareket edilmesi gerekliliği ortaya çıkar. Aksi durumda, iktisadi olarak kaynakların optimum dağılımı ve dengeli kalkınma gerçekleşmez. Bu nedenle, binaların mümkün olduğunca verimi yüksek toprakların üzerine kurulmaması, gayrimenkullerin ve modern konut projelerinin depreme karşı korumalı yapılması, kentsel strateji olarak sosyal hizmet verecek binaların düzenlenmesi, verimli arazilerin geri kazanılması, katma değeri yüksek tarımsal sanayiye dayalı hasılanının yükseltilmesi ve olması gereken iklim koşullarının değişmemesi önemlidir.

KOP(Konya Ovası Projesi) http://wowturkey.com/forum/viewtopic.php?t=27868

SOP(Sakarya Ovası Projesi)

GAP(Güneydoğu Anadolu Projesi)

ve diğer Türkiye Ovaları projeleri…

http://www.scribd.com/doc/18096777/Colleme-le-Mucadele-Ulusal-Eylem-Plan

KATMA DEĞERİ YÜKSEK MEYVECİLİK VE PAZARLAMA TEKNİKLERİ İÇİN:

http://www.e-fidancim.com/?gclid=CKGN8OL73KcCFUco3woduRGq-A

http://www.ocakfidan.com/?gclid=CLun4oeE7KcCFZoT3wodGCnwcw

http://www.cevizfidan.com/ceviz.htm

http://www.lpghaber.com/Boyabat%60ta-Yuksek-Verimli-Meyve-Bahceleri-Kuruluyor–haberi-327046.html

http://www.turkoglufidancilik.com/

http://www.ciceksera.com/index.asp?bolum=kategoriler&kategori=2

http://www.bostantarim.com/?part=haber&gorev=oku&id=7772

http://www.manisarehber.org/http.php?r=http%3A%2F%2Fwww.alganasmafidani.com

http://www.cevizfidan.com/badem.htm

http://www.soruman.com/katma-degerli-satis/ 

——————————————————————————

ENERJİ SEKTÖRÜ, SU KAYNAKLARI ve BEYAZ EŞYA SANAYİİ[37]

Üretilen mamullerin maliyetlerine yüklenen enerji giderlerinin düşürülmesi ve ucuz ve kaliteli diğer enerji kaynaklarının, bu kaynakları kullanan sektörlerin gelişmelerine bağlı olarak artırılması şarttır. Üretilecek enerji kaynakları sosyal maliyeti ele alan maliyet-kârlılık oranı yüksek olan ve yapılabilir, mantıklı ve tutarlı projelerde kullanılmasına dikkat edilmeli ve milli servetin israfından mümkün olduğunca kaçınılmalıdır. Ayrıca enerji kaynakları en iyi şekilde çeşitlendirilerek, ulusal ve uluslararası risklerden korunmalıdır[38].

“high-efficiency power generation”

NİTELİKLİ BİLİM ADAMLARI AÇISINDAN TERSİNE, TİCARET AÇISINDAN DIŞA DÖNÜK BEYİN GÖÇÜ

Araştırma Konuları:

“New developments in the education sector”

“educating value added labor”

“Eğitimli insan kaynakları ekonomik açıdan her ülkenin en değerli varlıklarıdır. Çünkü, ülke ekonomisinin ve ülke içindeki işletmelerin gelişip büyüyebilmesi, uluslararası piyasalarda söz sahibi olabilmesi, verimliliğini arttırabilmesi için en önemli araç insanın “zihinsel” emeğidir. Başka bir deyişle, bir ülke ekonomisinin veya bir işletmenin uzun vadede başarısı sahip olunan insan gücü kaynaklarının nitelikleri ile sınırlı ve orantılıdır. Fiziksel (makineler/tesisler), mali veya doğal kaynaklar ne denli büyük olursa olsun nitelikli insan gücü olmadan ne ülke ekonomisinin ne de işletmelerin uzun vadede istikrarlı bir başarıya ulaşması olası değildir.

Beyin göçü denince sadece GOÜ’den GÜ’e göç edenlerin geri dönüşünü anlamamak gerekir. GÜ’de yüksek nitelikli bilim adamları mevcuttur. GOÜ bu kişilerin kişilerin niteliklerinden yetiştirilmiş milli beyinleriyle sanayide, eğitimde, askeriye de…vb alanlarda bu kişileri kullanarak yararlanabilir. Bu sayede GÜ’den GOÜ ekonomilerine ve işletmelerine paha biçilemeyecek bir “bilgi, beceri ve deneyim” akımını aktarma olanağı olacaktır. Böylece, bir yandan Batı’nın daha gelişmiş teknolojik ve örgütsel becerileri GOÜ’e aktarılırken bir yandan da üretilen katma değerin daha hızlı büyümesi, yani hızlandırılmış verimlilik artışı, mümkün olacaktır.

Türkiye “tersine beyin göçü” konusunda önemli bir avantaja sahiptir. Çünkü, kısa dönemde yararlanabileceği büyük bir potansiyeli vardır; Türkiye dışında yaşayan ve gelişmiş ülke okullarında çağdaş ekonomilerin gerektirdiği eğitimi almış ve bu bilgileri milli süzgeçten geçirmiş ve eğitimi almakta olan on binlerce Türk kökenli insan. Bu kişiler ve ilgili alanında yaratıcı yeteneği ile kendini kanıtlamış yabancı bilim adamları, Türkiye’de ilgili alanında verimli şekilde eğitim alacak ve yaratıcı düşünceleri yetiştirilecek kişilerin eğitimlerinde kullanılmalıdır. Bu potansiyelden etkin bir şekilde yararlanılabilmesi durumunda nitelikli insan açısından Türkiye ekonomisi büyük bir kazanç elde etmiş olacaktır.”

http://www.bilgiyonetimi.org/cm/pages/mkl_gos.php?nt=409

Ayrıca, eğitim seviyesi yüksek ve  üretilen katma değeri yüksek mal ve hizmetlerin uluslararası alanda pazarlanması amacıyla oluşturulacak organizasyonlar ve uluslararası ekonomik, ticari, kültürel, bilimsel ve askeri ilişkiler için dışa dönük beyin göçü de oldukça önem taşımaktadır. Bu amaçla yurtdışından her ülkeden seçilecek yabancı ticaret elçilerine eğitim verilerek, yurtdışında şirketlerin açılmasında bu kişiler kullanılabilir.

——————————————————————————–

TARIM SEKTÖRÜ VE SANAYİİ, GDO’YA KARŞI ORGANİK TARIM, ÇÖLLEŞMEYE KARŞI MÜCADELE, TOPRAK VERİMİNİN KORUNMASI VE ARTIRILMASI, DÜNYANIN EN VERİMLİ TOPRAKLARININ OLUŞUMUNU ve BİLEŞİMİNİ İNCELEME, VERİMLİ TOPRAK ARAZİLERİNİN VE VERİMLİ ORMAN ALANLARININ GERİ KAZANILMASI, VASIFLI-MİLLİ AĞAÇLANDIRMA PROJELERİNE ÖNCELİK VERME

Araştırma Konuları:

“new developments in the agricultural industry”,

“new value added organic products”

“value added organic agriculture(farming)”,

“value added organic livestock production”

“çölleşmeyle mücadele yöntemleri”

“Methods of combating desertification”

“the resurrection of nature”

- dünyanın en kaliteli şeker pancarı ve tohumu nedir?

katma değerli şeker pancarı üretimi http://www.amitytech.com/sugar-beet-equipment/world-leader

- dünyanın en kaliteli yün tohumu nedir?

katma değerli yün üretimi http://www.qualitywool.com/

katma değerli pamuk üretimi http://www.cottoncomfortzone.com/best-cotton-in-the-world.html

http://www.youtube.com/watch?v=nuZ_g0956P4

Gen Koruma – Tohum Islahı ve Organik Tarım:

Toprak bir ülkenin en değerli milli üretim faktörüdür. Toprak kaybı ise üretim faktörünün yokolması anlamına gelir. Topraktan elde ettiğiniz hasılayla araba, ev satınalabilir, cari işlemler açığını kapatabilir, yeni şirketler kurabilirsiniz. Ancak, üretim faktörü olan toprağınızı ve üretim faktörü olan hayvanlarınızı satıp ev, araba satınalmaya kalkarsanız artık üreten Türk toplumu olma özelliğini kaybeder, köle haline gelen bir toplum haline gelirsiniz. Bu nedenle, Müslüman ve Türk toplumu olarak topraklarınızı elinizde tutmalısınız. Hatta Türk ve müslüman bir toplum olarak, sahip olduğunuz topraklarda ve su alanlarında aranızda ortaklık kurup katma değeri yüksek organik tarım ürünlerini üretip, katma değerli satış tekniklerini kullanarak üretilen ürünleri dünyanın beş kıtasını analiz ederek ihraç etmelisiniz.

Dünya ölçeğinde yüksek katma değer sağlayan(katma değerli üretim teknikleri: aşılama … v.b üretim teknikleri) yeni ekolojik(organik) tarım ve su mahsullerinin üretimine ve bu mahsul tohum ve fidelerinin ıslahına, en kaliteli organik tahılların üretilmesine ve hayvan verimliliği için olması gereken bileşenlerinin belirlenmesine ve yetiştirilen bu ürünlerin ihracatına ağırlık verilmelidir. Bunun için Türk topraklarının ve su alanlarının büyük bir bölümü tarıma açılmalı, ekolojik denge standartları – çölleşmeye karşı mücadele, modern sulama teknikleri ve toprak ve su verimliliğini artırma ve erezyonu önleme tekniklerinden(yöntemlerinden) mümkün olduğu ölçüde yararlanılmalıdır. Ekolojik(organik) mahsullerin Türk sermayesi ile üretilmesine, doğa dengesinin korunmasına, ulusal ve uluslararası alanda pazarlanmasına, katma değeri yüksek toprak ve su mahsulleri sanayisinden elde edilecek vergilerin oluşturulacak halka açık etkin sanayi sektör bileşimlerinin finansmanında kullanılmasına öncelik verilmelidir. Yüksek katma değerli organik mahsullerin, toprak verimini artıracak ve doğal dengeyi koruyacak gübrelerin ve katma değeri yüksek organik canlı hayvan stoklarının(et hayvanları ve lezzetli – mineral değeri yüksek pazarlanabilir tatlı – tuzlu su ürünlerinin) üretilmesine, maliyetlerinin düşürülerek pazarlanmasına öncelik verilmelidir. Bu ürünlerin yetiştirilmesinde kullanılacak organik girdilerin maliyetinin azaltılması  için gerekli çalışmalar yapılmalıdır[39]. Canlı hayvan stoklarının en verimli çağda kesilmesine ve gebe ve dişi hayvanların kesilmemesine ve üretkenliğinin artırılmasına, Türk köylü ve çifçisinin desteklenmesine önem verilmelidir.

http://www.scribd.com/doc/18096777/Colleme-le-Mucadele-Ulusal-Eylem-Plan

http://www.authorstream.com/Presentation/dmozden-61351-lle-ile-cadele-desertification-rkiye-zden-ozden-cms-isd-science-technology-ppt-powerpoint/

——————————————————————————

TURİZM SEKTÖRÜ, ÇEŞİTLENDİRME, HİZMET KALİTESİ ve ULUSLARARASI ETKİN TANITIM

Araştırma Konuları:

“value added tourism activities”,

“innovation and tourism”,

“tourism and effective international promotion”

Türkiye’nin Turizm sektöründe dev atılımları gerçekleştirebilmesi, ülkemizin Turizm açısından küresel boyutta gerekirse her kıtaya açılması ve hatta dünyanın her kıtasındaki devletlerden seçilecek turizm temsilcileriyle ülkemize gelen turist sayısının ve gelecek turistlerin niteliğinin artırılması sağlanmalıdır. Bunun için, önemli bir turizm ve etkin tanıtım stratejilerinin belirlenmesi sağlanmalıdır. Gelen turistlerin niteliğine göre, sunulacak hizmetlerin neler olması gerektiği ayrıca önem taşımaktadır. Sunulacak hizmetlerin, kalite standartlarının ve hizmet türlerinin çeşitlendirilmesi için gerekli çalışmalar yapılmalıdır.

Turizm sektörü ve yatırım stratejisi nasıl olmalıdır?

Turizm sektöründe katma değeri ve müşteri memnuniyetini artırmak için neler yapılmalı, sunulacak hizmetler nasıl çeşitlendirilmeli?

Gelen turistlerin sayısının ve niteliğinin artırılması için neler yapılmalıdır?

Turizm sektöründe, Türkiye’nin gerekirse 5 kıtada etkin tanıtımı için gerekli olan tanıtım çalışmaları ve organizasyonlar nasıl olmalıdır?

————————————————————————————————————–

DIŞ TİCARET HACMİNİN ARTIRILMASI, DIŞ TİCARETTE KONU OLAN MAL VE HİZMETLERİN NİTELİĞİ VE MÜMKÜN OLDUĞU DERECEDE HER KITA İLE YAPILAN TİCARETTE CARİ İŞLEMLER DENGESİNİN KORUNMASI

Katma değeri yüksek mal, mamul, mahsul, hizmet ve üretim faktörleri üretildikten sonra, ticaret açısından dünyanın her kıtasındaki ülkelerle yapılan ithalat, ihracat işlemlerinde cari dengenin korunması oldukça önemlidir. Bu, aynı zamanda uluslararası adalet açısından olmazsa olmazlar arasında yer alacaktır.

————————————————————————————————————————————————————————-

[1] Araştırma konuları: “Efficient Capital Market Modelling”, “Building Efficient Capital Market”

[2] http://www.efrontier.com/; http://ideas.repec.org/a/ifs/fistud/v28y2007i1p121-139.html

[3] Açığa satılacak(elden çıkarılacak) pasif set bileşimleri ile küresel ölçekte her sektöre ilişkin yüksek verim/risk bileşimi sağlayan uluslararası etkin set bileşimi çözümü hesaplamaları için kaynak: http://fatihsargin.files.wordpress.com/2009/11/tez-2006.doc

[4] Araştırma Konuları: “Log-real efficient frontier”, “minimum risk and maximum return”, “quality standarts”, “financial modelling”,”portfolio optimization”, “cost minimization”, “cost efficiency”, “profit maximization”, “modelling cost and profit”

[5] (http://www.amazon.com/s/ref=nb_sb_noss?url=search-alias%3Daps&field-keywords=value+added+product&x=6&y=14&ih=5_1_0_0_0_0_0_0_1_1.202_382&fsc=-1)

[6] (http://www.amazon.com/s/ref=nb_sb_noss?url=search-alias%3Dstripbooks&field-keywords=organic+crops&x=0&y=0&ih=6_6_0_0_1_0_0_0_0_1.156_250&fsc=-1)

[7] (http://www.amazon.com/s/ref=nb_sb_noss?url=search-alias%3Daps&field-keywords=value+added+services&x=0&y=0&ih=8_2_0_0_0_0_0_1_0_1.114_411&fsc=-1)

[8] (http://www.amazon.com/s/ref=nb_sb_noss?url=search-alias%3Dstripbooks&field-keywords=value+added+production+factors&x=0&y=0&ih=1_0_0_0_0_0_0_0_0_0.2889_1&fsc=-1)

[9](http://www.amazon.com/s/ref=nb_sb_noss?url=search-alias%3Daps&field-keywords=micro+analysis,+modeling&x=13&y=21&ih=1_0_0_0_0_0_0_0_0_0.3987_1&fsc=-1), (international trade modelling: http://www.amazon.com/s/ref=nb_sb_noss?url=search-alias%3Dstripbooks&field-keywords=modelling+international+trade&x=0&y=0&ih=19_7_1_1_1_0_0_0_0_1.123_337&fsc=-1)

[10](http://www.amazon.com/s/qid=1280572400/ref=sr_pg_1?ie=UTF8&keywords=strategic%20marketing%20techniques&rh=i:aps,k:strategic%20marketing%20techniques&page=1)

[11](http://www.amazon.com/s/ref=nb_sb_noss?url=search-alias%3Daps&field-keywords=active+market+diversification&x=17&y=20&ih=1_0_0_0_0_0_0_0_0_0.3117_1&fsc=-1)

[12](http://www.amazon.com/s/ref=nb_sb_noss?url=search-alias%3Daps&field-keywords=quality+standards&x=0&y=0&ih=1_0_0_0_0_0_0_0_0_0.2651_1&fsc=-1)

[13](http://www.amazon.com/s/ref=nb_sb_noss?url=search-alias%3Daps&field-keywords=international+commercial+competition&x=15&y=22&fsc=-1)

[14](http://www.amazon.com/s/ref=nb_sb_noss?url=search-alias%3Daps&field-keywords=techniques+for+increasing+productivity&x=22&y=14&ih=1_0_0_0_0_0_0_0_0_0.3421_1&fsc=-1)

[15](http://www.amazon.com/s/ref=nb_sb_noss?url=search-alias%3Daps&field-keywords=quality+standards+and+cost+minimization&x=14&y=20&ih=1_0_0_0_0_0_0_0_0_0.3286_1&fsc=-1)

[16] (http://www.amazon.com/s/ref=nb_sb_noss?url=search-alias%3Daps&field-keywords=marginal+utility+marginal+cost+modeling&x=14&y=15&ih=1_0_0_0_0_0_0_0_0_0.3396_1&fsc=-1)

[17] (http://www.amazon.com/s/ref=nb_sb_ss_i_0_11?url=search-alias%3Daps&field-keywords=value+added+selling&x=0&y=0&sprefix=value+added&ih=2_3_2_1_1_0_3_0_0_1.99_150&fsc=7)

[18](http://www.amazon.com/s/ref=nb_sb_ss_i_0_11?url=search-alias%3Daps&field-keywords=value+added+selling&x=0&y=0&sprefix=value+added&ih=2_3_2_1_1_0_3_0_0_1.99_150&fsc=7)

[19] E – BOOKS:

Value Engineering: http://freshwap.net/286/dl/value+engineering+ebooks

Environmental Engineering: http://www.aboutcivil.com/environmental-engineering-books.html

Software Engineering eBooks - Project Managements: http://worldforfree.net/ebooks/1146019002-software-engineering-ebooks-project.html

Araştırılacak yabancı terimler:

“chemistry and marginal utility and marginal cost”,

http://www.investopedia.com/study-guide/cfa-exam/level-1/microeconomics/cfa5.asp

“Value Added Management”,

“Value Management”,

“Value Based Management”,

“Value Based Management System”,

“Value Based Management Techniques”,

“Strategic Planning for Value Based Management”

“Value added and Business Performance”;

http://www.amazon.com/s/ref=nb_sb_noss?url=node%3D3&field-keywords=value+management&x=0&y=0&ih=14_1_0_1_0_0_0_1_0_1.100_320&fsc=-1

http://www.innovation.gov.uk/value_added/default.asp?page=78

Using MVA and EVA to measure financial performance. (market value added; economic value added)

http://www.accessmylibrary.com/article-1G1-18193961/using-mva-and-eva.html

http://www.thyssenkrupp.com/fr/03-04/en/value-added-management.html

“value adeded” , “innovation”, “invention” MAGAZINES:

http://www.amazon.com/s/ref=nb_sb_noss?url=node%3D3&field-keywords=%22value+adeded%94+%22innovation%22+%22invention%22&x=17&y=17&ih=1_0_0_0_0_0_0_0_0_0.3589_1&fsc=-1

http://inventors.about.com/

http://www.popsci.com/

“value added services”, “value added products”

http://www.amazon.com/s/ref=nb_sb_noss?url=node%3D3&field-keywords=”value+added+products”&x=14&y=13&ih=1_0_0_0_0_0_0_0_0_0.2812_1&fsc=-1

http://www.amazon.com/s/ref=nb_sb_noss?url=node%3D3&field-keywords=%93value+added+services%94++&x=0&y=0&ih=1_0_0_0_0_0_0_0_0_0.9162_1&fsc=-1

http://www.purdyelectronics.com/vas/default.cfm

“high tech new products”

New Tech Engineering

http://www.newtecheng.com/?gclid=CL650OzxkqMCFZAz3godm3FqsA

New Featured Products

http://www.mozian.com/nfp.html

http://www.restec.ru/exhibitions/featured/hi-tech/index.en.html

http://www.nhhtc.org/

“high yield”, “value added production factors”:

“high tech machines”, “high yield machines”

http://www.high-techmachine.com/

http://www.high-tech-eng.co.uk/

http://www.hitechengineering.com/

http://www.evergreenengineering.com/index.php

“high tech products”, “value added products”

http://www.alliedhightech.com/

http://www.markethightech.net/

http://www.popularmechanics.com/automotive/

http://www.innovations-report.com/

“industrial automation”

http://www.iskra-ame.si/

http://www.automation.siemens.com/mcms/topics/en/tia/Pages/default.aspx?stc=wwiia303247

http://www.mksinst.com/product/catalog.aspx?catalogID=6&gclid=COf0qqTykqMCFcQp3god1khCpg

http://www.cfo.com/

http://www.canadian-forests.com/value.html

http://www.gov.ns.ca/fish/marketing/proddev/

[20] Araştırma konusu:

“new discoveries in the mining sector”

http://www.blethenminingassociates.com/?gclid=CMWom-rykqMCFYeB3godUkNkog

“mining and innovation”

http://www.amazon.com/s/ref=nb_sb_noss?url=node%3D3&field-keywords=”mining+and+innovation”&x=18&y=14&ih=1_0_0_0_0_0_0_0_0_0.3943_1&fsc=-1

“Value added mining”,

http://www.amazon.com/s/ref=nb_sb_noss?url=node%3D3&field-keywords=”Value+added+mining”&x=13&y=19&ih=1_0_0_0_0_0_0_0_0_0.3060_1&fsc=-1

“mining engineer”,

“mining and high tech”,

“value added mining products and services”

“new developments mining engineering”,

http://www.enterpriseconnect.gov.au/Innovation/Pages/MiningTechnologyInnovationCentre.aspx

http://www.miningexcellence.ca/

http://www.bentley.com/en-US/Promo/Be+Inspired/Finalists/Mining+and+Metals.htm

“high value – added wood” “and producing”

http://www.amazon.com/Value-Added-Wood-Products-Manufacturing-Strategies/dp/0879302291/ref=sr_1_1?s=books&ie=UTF8&qid=1280519840&sr=1-1

http://www.wilsoncenter.org/index.cfm?fuseaction=news.item&news_id=405889

http://news.mongabay.com/2009/0104-saving_the_amazon.html

“producing high value – added forests”

“high value added forest products”

http://www.iisaak.com/valueAdded.html

http://www.goinvest.gov.gy/forestry.html

[21] http://www.etimaden.gov.tr/tr/0_sayfa_ortakSayfa.asp?hangiSayfa=0_sayfa_Giris

[22] http://www.jmo.org.tr/genel/bizden_detay.php?kod=756&turu=R&sube=0

[23] Araştırma konuları:

http://www.metalurji.org.tr/index.php?name=News&file=article&sid=92

http://science.ankara.edu.tr/~kavusan/borpage/indexbor.html,

http://www.mam.gov.tr/enstituler/me/me-egitim-tanitim.htm

http://www.stone-tec.com/main/Page.html

Türkiye’de yatırım yapılabilecek diğer verimli madenler ise şöyle;

http://arsiv.sabah.com.tr/2004/12/25/eko101.html

http://www.mta.gov.tr/etut/madenler/kullanim_alanlari.htm

http://www.maden.org.tr/yayinlar/dergi_goster.php?kodu=50

[24] Araştırma konusu:

IT BOOKS:

http://avaxhome.ws/ebooks/it_project_management.html

“new inventions in IT sector”

“informatic innovation”,

“value added informatics products”,

“informatics services”,

“high yield informatic products”,

http://www.itif.org/

http://www.lse.ac.uk/collections/informationSystems/

Türkiye, bilişim teknolojileri alanında istenen hızı yakalayamıyor. (2005)

http://www.cnnturk.com/BILIM_TEKNOLOJI/haber_detay.asp?PID=13&HID=1&haberID=91632

[25] Araştırma Konusu:

“new inventions in the software industry”,

“new inventions in the film industry”,

“Entertaintment Innovation”,

“Value Added Movies and Entertainment “,

“movies and high yield”, “high yield Entertainment “

[26]

[27] http://www.yesilbor.com/

http://212.174.57.218/cgi-bin/intsite.exe?SYF=Detay&hb=1311

[28] Araştırma Konusu:

“new electronic inventions”,

“electronic and innovation”,

“engine industry”

“Value added electornic products and services”

“Value added machines”,

“value added manufacturing sectors and products”

[29] http://www.kobi-efor.com.tr/haber_detay.asp?id=242

http://www.kaysiad.org/pxp/raporlar-arastirmalar.php

http://anlamam.com/is-dunyasi/turkiye-icin-elektrik-elektronik-sektorunun-onemi

http://www.tamticaret.com/bilgi_detay.asp?bilgi_id=419

[30] Araştırma konusu:

“New developments in the shipyard industry”,

“value added shipbuilding”,

http://www.amazon.com/s/ref=nb_sb_noss?url=search-alias%3Daps&field-keywords=shipbuilding&x=0&y=0&ih=1_0_0_0_0_0_0_0_0_0.2046_1&fsc=-1

“shipbuilding and innovation”

[31] Araştırma Konusu:

“new discoveries in railway system ”,

“developments in railway transportation ”

http://www.rayder.org.tr/fuar

http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/haber.aspx?id=6425694&tarih=2007-05-05

[32] Araştırma Konuları:

“Nanotechnology products and services”

“Producing Nanotechnology products and services”

http://www.nanovations.com.au/

http://www.nanotechrisk.com/

http://nanotechranch.com/

iPod nano bir MP3 çaların küçüklüğü nanoboya

[33] http://www.bthaber.com.tr/haber.phtml?yazi_id=600000274

[34] Araştırma konulara:

“developments in the construction industry”,

http://www.amazon.com/s/ref=nb_sb_noss?url=search-alias%3Daps&field-keywords=developments+in+the+construction+industry&x=15&y=19&ih=1_0_0_0_0_0_0_0_0_0.3061_1&fsc=-1

“value added construction”,

http://www.amazon.com/s/ref=nb_sb_noss?url=search-alias%3Daps&field-keywords=value+added+construction&x=12&y=24&ih=1_0_0_0_0_0_0_0_0_0.2800_1&fsc=-1

“innovation in construction”

http://www.amazon.com/s/ref=nb_sb_noss?url=search-alias%3Daps&field-keywords=innovation+of+construction&x=15&y=19&ih=1_0_0_0_0_0_0_0_0_1.2415_254&fsc=-1

[35] http://www.archfilmfest.org/tr/index_tr.html

http://www.chi-athenaeum.org/intarch/2007/index.html

http://www.betonarme.com/fotograflar/1839-dunyanin-en-pahali-evleri.html

http://www.european-coatings-show.de/main/Page.html

http://www.comfortex.de/

[36] Araştırma Konuları:

“developments in the automotive industry”,

“value added” “automotive products”

“Innovation  in Otomotive Sektor”

http://www.vancouvereruv.org/

http://www.acea.be/index.php

[37] “New developments in the energy sector”,

“Value added energy”

http://www.rsc.org/publishing/journals/EE/article.asp?doi=c001514h

http://energizedhrsolutions.com/

[38] Belli Başlı Enerji Kaynakları:

http://www.darvill.clara.net/altenerg/

http://www.worldenergy.com/world_energy_exchange/value-added_services/default.cfm

http://www.kobifinans.com.tr/tr/sektor/011902/17492

[39] http://www.organic-europe.net/country_reports/turkey/default.asp#6

http://www.ekolojimagazin.com/?id=19&s=magazin

http://www.habervesaire.com/haber/147/

http://www.izmir-tarim.gov.tr/organik/ekone.asp

FATİH SARGIN(MEHMET)
CONTACT E-MAIL ADRESS: fatihsargn@hotmail.com

]]> http://fatihsargin.wordpress.com/2010/02/11/yuksek-katma-deger-sektor-ve-urunleri/feed/ 3 fatihsargin http://fatihsargin.wordpress.com/2010/02/04/ustun-performans-saglayan-optimum-portfoyleri-olusturma-gelecegin-beklentilere-dahil-edilmesi/ http://fatihsargin.wordpress.com/2010/02/04/ustun-performans-saglayan-optimum-portfoyleri-olusturma-gelecegin-beklentilere-dahil-edilmesi/#comments Thu, 04 Feb 2010 20:00:29 +0000 Fatih Sargın http://fatihsargin.wordpress.com/?p=220 ]]> Superior performance on the market portfolio

Üstün performans sağlayan etkin piyasaların oluşturulması

ÖNSÖZ

Bu bilgiler, Fatih Sargın’ın 2006 – 2010 yılları arasında yaptığı bulguların ardından geliştirilmektedir. Sargın, yaptığı çalışmalarda aşağıdaki bilgilerden hareketle pazar portföyünün üzerinde performans gösteren portföyün nasıl oluşturulabileceğini göstermek amacındadır. Bir ülkenin üstün performans gösteren pazar portföyü aynı zamanda o ülkenin gelişmişlik seviyesinin bir göstergesidir. Hisse senetleri, halkın girişimciliğe katılması ve üretimin özendirilmesi anlamına gelir bu nedenle son derece önemlidir. Çalışmalarının sonuçları, Finansal Varlıkları Fiyatlama Modeli’ni İMKB’de test edenler için kaynak niteliğindedir. Optimizasyon ile ilgili kaynağa ulaşmak için aşağıdaki mail adresime taleplerinizi yönlendirebilirsiniz:

sargin1979@hotmail.com

Bu model, aynı zamanda oluşturulacak etkin piyasaların nasıl düzenleneciğinin göstergesidir.

Finansal Varlıkları Fiyatlama Modeli’ne göre baz alınan pazar portföyü, aynı risk düzeyinde en yüksek ortalama getiriyi sağlayan ve risksiz faiz oranına teğet olan en iyi portföylerin bileşimini simgelemektedir. Ancak uygulamada, aynı risk seviyesinde en yüksek ortalama getiri sağlayan, dolayısıyla geçmiş performansı t anındaki pazar portföyü performansının üzerinde olan hisse senetleri bulunmaktadır.

İMKB hisse senetleri piyasasında 1986 – 2007 arasında yapılan incelemede, hisse senetleri arasındaki korelasyon katsayısının genellikle pozitif olduğu görülmüştür. Bu durum, çeşitlendirmeden çok(çeşitlendirmenin etkisi zayıftır), değişim katsayısına göre hisse senetlerinin seçimini ön plana çıkarmaktadır.

Sermaye pazarını en iyi temsil eden benchmarkı oluşturmak son derece önemlidir. Çünkü, sanıldığının aksine(çeşitlendirmenin aksine) hisse senetleri pazarında geçmiş performansı üstün olan portföyler çok az sayıda hisse senedinden oluşmaktadır. Çünkü, İMKB’de yer alan hisse senetleri arasındaki korelasyon katsayısı genellikle +0,2 ile +0,6 arasında değişmektedir.  Bu, çeşitlendirmenin etkisinin zayıf olduğunun göstergesidir. Burada(hisse senetlerinin seçiminde) şirketlerin geçmiş dönem kârlılık oranları ve bu oranların ortalaması ve seyri, ilgili şirketlerin mali yapısı ve geleceğe yönelik yatırım projelerinin iç verim oranları öncelik kazanmaktadır.

Bununla birlikte, t anında oluşturulan ex-post optimum portföylerin performansı genellikle t+1 dönemindeki pazar portföyü performansının altında gerçekleşmektedir. Bu durum, sadece geçmişteki bilgilerden hareketle üstün performans gösteren portföylerin oluşturulamayacağının, dolayısıyla gelecekteki beklentilerin ve beklentilerden sapmaların analize dahil edilmesi gerektiğinin bir kanıtıdır. Çünkü, gelecek sürekli olarak değişim içindedir ve tahmin önemlidir. Uygulamada pazar portföyü, aynı beklenen risk seviyesinde en yüksek beklenen getiri sağlayamadığından özel olarak oluşturulmuş benchmark portföylerine gereksinim duyulmaktadır.

1. NORMALLİK VARSAYIMI VE GETİRİ ORANLARININ NORMAL DAĞILIMA YAKINSATILMASI

Enflasyonun yüksek olduğu ülkelerde, getiri oranı dağılımının normale yakınsaması için öncelikle getiri oranı enflasyon oranından arındırılmalı, gerçek getiri oranı hesaplanmalıdır. Daha sonra gerçek getiri oranı logaritmik getiri oranına dönüştürülmelidir. Böylece, enflasyonun getiri oranı üzerinde yarattığı şişkinlik giderilebilir ve getiri oranı normal dağılıma yakınsatılabilir. Bu şekilde hesaplanan getiri oranı serisi, log – gerçek getiri oranı serisi şeklinde nitelendirilebilir.

2. HİSSE SENEDİ SEÇİMİ VE BENCHMARK PORTFÖYLERİNİN OLUŞTURULMASI

Birinci olarak , pazardaki hisse senetlerinin log – gerçek getiri oranı serisi dikkate alınarak ilgili hisse senetlerinin değişim katsayısı hesaplanır. Daha sonra, hisse senetlerinin değişim katsayıları en küçükten en büyüğe doğru sıralanır. Hisse senedi değişim katsayılarının ortalaması dikkate alınarak iki sepet belirlenir. Birinci sepet: değişim katsayısı(risk/ortalama getiri) pazar ortalamasının(ilgili endeks değişim katsayısının) altında olan hisse senedi sepeti; ikinci sepet değişim katsayısı pazar ortalamasının(ilgili endeksin değişim katsayısının) üstünde olan hisse senedi sepeti.

İkinci olarak, her iki sepetteki ilgili şirketlerin mali kar/özsermaye oranından oluşan zaman serisi dikkate alınır. Bu seri enflasyon oranından arındırılır ve gerçek mali kârlılık oranı serisine ulaşılır. Daha sonra, seri değerleri arasında değişimler logaritmik olarak hesaplanır ve log-gerçek mâli kârlılık oranı serisine ulaşılır. İlgili hisse serilerin ortalama log – gerçek mâli karlılık getiri oranından sapmaları hesaplanarak, riskleri bulunur. Daha sonra, risk seviyeleri ilgili ortalama log – gerçek net mâli kârlılık oranlarına bölünerek mâli kârlılık değişim katsayıları belirlenir.  Bulunan mâli kârlılık değişim katsayıları küçükten büyüğe doğru sıralanır ve pazarın mâli değişim katsayısı ile karşılaştırılır. Böylece iki sepet daha belirlenir: Mâli kârlılık değişim katsayısı pazar ortalamasının(ilgili endeksin mâli kârlılık değişim katsayısının) altında olan hisse senedi sepeti ve mâli kârlılık değişim katsayısı pazar ortalamasının(ilgili endeksin mâli kârlılık değişim katsayının) üstünde olan hisse senedi sepeti.

Üçüncü olarak ilgili şirketlerin gelecekte sağlayacağı beklenen net nakit akımlarını(proforma gelir tablosundaki net nakit akımlarını), kabul edilen yatırım projesinin(veya projelerinin) maliyetine eşitleyen iç verim oranı dikkate alınır. Her şirket için hesaplanan iç verim oranlarını küçükten büyüğe doğru sıralanır. Endekse konu olan hisse senetlerinin ağırlıkları ile iç verim oranlarının ağırlıkları çarpılarak iç verim oranlarının pazar ortalaması bulunur. Böylece, iki sepet daha belirlenir: İçverim oranı pazar ortalamasının(endeksin iç verim oranının) üstünde ve altında olan hisse senedi sepeti.

Bu durumda altı portföy elde edilir. Biz burada sadece ilgililer üzerinde duracağız:

1) Log gerçek getiri oranı değişim katsayısı pazar ortalamasının altında(risk/ortalama getiri), mâli kârlılık değişim katsayısı pazar ortalamasının altında ve iç verim oranı pazar ortalamasının üzerinde olan hisse senedi sepeti (ELDE TUTULACAK HİSSE SENETLERİNİN EN İYİ BİLEŞİMLERİNİN BULUNMASINDA DİKKATE ALINACAK SEPET)

2) Log gerçek getiri oranı değişim katsayısı(risk/ortalama getiri) pazar ortalamasının üstünde, mâli kârlılık değişim katsayısı pazar ortalamasının üstünde ve iç verim oranı pazar ortalamasının altında olan hisse senedi sepeti (AÇIĞA SATILACAK HİSSE SENETLERİNİN EN İYİ BİLEŞİMLERİNİN BULUNMASINDA DİKKATE ALINACAK SEPET)

Birinci sepetteki hisse senetlerinin optimizasyonundaki amaç, aynı risk seviyesinde en yüksek beklenen getiri sağlayan etkin set bileşenlerini(ağırlıklarını) bulmaktır. Katma değer üreten ve kârlılık seviyesi yüksek, etkin şekilde yönetilen şirketlerin fonlanması bir ülke ekonomisinin geleceği açısından son derece önemlidir. Birinci sepetteki hisse senetlerinin özelliği, bu senetlerin geçmişte pazar portföyünün üstünde gösterdiği performansı gelecekte de gösterme beklentisidir.(YATIRIM YAPILACAK ULUSLARARASI SEKTÖR VE ALT SEKTÖR BİLEŞİMLERİNİN BELİRLENMESİNDE DE DİKKATE ALINABİLİR)

İkinci sepetteki hisse senetlerinin optimizasyonundaki amaç, aynı risk seviyesinde en düşük beklenen getiri sağlayan  pasif set bileşenlerini(ağırlıklarını) bulmaktır. İkinci sepetteki hisse senetlerinin özelliği, bu senetlerin geçmişte pazar portföyünün altında gösterdiği performansı, gelecekte de gösterme beklentisidir. (ELDEN ÇIKARILACAK(SATILACAK) SEKTÖR VE ALT SEKTÖR BİLEŞENLERİNİN BELİRLENMESİNDE DE DİKKATE ALINABİLİR)

Etkin ve pasif set bileşimlerini verecek her iki set için, çeşitlendirme için gerekli en az hisse senedi sayısı belirlenmelidir: En az 15 hisse senedi gibi.

ilgili modele göre risk ve beklenen getiri hesaplamaları ile optimizasyonun nasıl yapıldığını öğrenmek için http://fatihsargin.files.wordpress.com/2009/11/tez-2006.doc tezini tıklayarak inceleyebilir ve çözebilirsiniz.

3. MAKRO EKONOMİK FAKTÖRLER, İLGİLİ PORTFÖYLERİN BEKLENEN GETİRİ VEYA RİSK TAHMİNLERİ ve ZAMANLAMA

Markowitz ortalama varyans modeline göre elde tutulan ve açığa satılan portföy ex-post’tur. Diğer deyişle,  t anında optimizasyona tabi tutularak bulunan her iki portföy, t anında riske uyarlanmış en yüksek ve en düşük ortalama getiri bileşenlerini veren iki seti(etkin seti ve pasif seti) ifade etmektedir. Ancak yatırımcı, bu iki sete t anında yatırım yapmakta ve portföyünü t + 1 anında satacak veya satın alacaktır. Yatırımcı, t+1 anındaki(ex-ante) en iyi(en verimli=etkin) portföy bileşimlerine(en verimli şirketlerin hisse senetlerine) yatırım yapmalı, en kötü portföy bileşimlerini(en verimsiz şirketlerin hisse senetlerini) açığa satmalıdır. Bunu çözümlemek için,  ilgili portföylerin beklenen getirisi ve beklenen riski t+1 dönemine uyarlanmalıdır. Diğer deyişle, t anında yatırım yapacak yatırımcı t+1 dönemindeki etkin ve pasif set bileşimlerini tahmin etmelidir.

Etkin çeşitlendirilmiş ve aynı risk seviyesinde en yüksek(veya en düşük) beklenen getiri sağlayan etkin(veya pasif) set bileşimlerinin bulunması için ilgili portföylerin t+1 dönemindeki beklenen getirisini ve riskini tahmin etmek son derece önemlidir. Ortalama getiri yanında geleceğe ilişkin beklentiler, beklentilerden sapmalar analize dahil edilmelidir. Optimum portföyler iyi derecede çeşitlendirildiği taktirde, bu portföyler sadece ulusal ve uluslararası makro ekonomik ve politik risk faktörlerindeki değişmelerden etkilenecektir. Diğer ifadeyle, optimum portföyler makro ekonomik(faiz, döviz kuru, enflasyon, ekonomik büyüme oranı) ve politik risk faktörlerindeki (sistematik risk kaynaklarındaki) değişmelerden etkilenecektir. Bu nedenle, ilgili portföylerin beklenen getirisinin ve riskinin hesaplanmasında makro ekonomik ve politik risk faktörlerinin optimum portföylerin ortalama getiri oranını sistematik açıklama gücü ve T+1 döneminde gerçekleşmesi beklenen faktör değerlerleri dikkate alınmalıdır.

Bir ekonomide genel denge LM ve IS eğrilerinin dengede olduğu faiz haddi ve GSMH bileşiminde gerçekleşecektir. LM eğrisi para arzı(piyasaya sürülen para miktarı) ve para talebinin(ekonomik birimlerin yanlarında tutmak istedikleri para miktarı) kesiştiği denge noktalarının birleştirilmesiyle elde edilir ve LM eğrisindeki her nokta para piyasasındaki farklı denge bileşimlerini verir. Zorunlu rezerv oranları veya reeskont faiz oranları düşük tutulursa veya açık piyasa işlemleriyle piyasadan tahvil toplanırsa, halkın her kesminin atıl fonları finansal kurumlar aracılığıyla ekonomiye kazandırılırsa para arzı artar ya da tersi. Para talebi ise işlem amaçlı, ihtiyat amaçlı ve spekülasyon amaçlı olmak üzere üçe ayrılır. Mal ve hizmetleri satın almak amacıyla elde tutulmak istenen para miktarı işlem amaçlı para talebidir. İşlem ve ihtiyat amacıyla elde tutulan para talebi gelirin bir fonksiyonudur. Reel gelir arttıkça ekonomik birimlerin işlem ve ihtiyat amacıyla yanlarında tutmak istedikleri para miktarı da artacaktır. Ancak burada önemli olan, atıl fonların mümkün olduğunca finansal piyasalarda(özellikle Türk bankalarında) işlem görmesi ve çarpan faktörüyle işlem hacminin artmasıdır.  Spekülasyon amaçlı para talebi ise faizin ters fonksiyonudur. Faiz oranları azaldıkça, kişilerin spekülatif amaçla yanlarında tutacakları para miktarı artacaktır. Eğer para arzı reel olarak artıyor(ekonominin ürettiği ilave mal ve hizmetlerin karşılığındaki para arzı artıyor ve hisse senetleri aracılığıyla etkin sektörlere yatırım yapılıyorsa) ve spekülatif amaçlı para talebi azalıyorsa(örneğin piyasaya sürülen para için yatırım araçlarının spekülatif amaçlı alım satımını engellemek ve uzun vadeli yatırımları teşvik etmek için komisyon giderleri ve kısa dönemli spekülasyonu önleyecek vergilerin oranları ve çeşitleri artırılıyor, yatırım ufku(genel olarak yatırımcıların özellikle hisse senetlerine yatırım dönemi) önemli politikalar ile uzatılıyorsa LM eğrisi sağa kayar ve mal piyasası dengedeyken daha düşük reel faiz haddinde ve daha yüksek GSMH’da genel denge gerçekleşir.(Daha düşük reel faiz oranı enflasyonist beklentilerin azalmasına, üretilen mal ve hizmetlerin fiyatındaki artışın azalmasına ve bu mal ve hizmetlerin toplam arzında artışa neden olacaktır. Burada önemli olan bankaların faiz oranlarının yüksek olması ile kar etmesi değil, etkin yatırım projelerinin düşük reel faiz oranlarıyla ve uzun vadeli yatırım çekerek hisse senetleri aracılığıyla daha çok fonlanarak verimli ve etkin şekilde yönetilen üretim ve hizmet sektörlerinin üretim kapasitesinin arıtılması ve işsizliğin azaltılmasıdır)

IS eğrisi ise, piyasadaki yatırımların ve tasarrufların dengede olduğu faiz haddi ve GSMH bileşimlerini veren, faiz ile milli gelir arasındaki ters yönlü ilişkiyi gösteren eğridir. Diğer faktörler sabitken faiz oranları düştükçe, denge yatırım tasarruf eşitliği daha yüksek GSMH eşitliğinde gerçekleşecektir.(Çünkü yatırım projelerinin kârlılığı artacaktır) Piyasada toplam talep ve toplam arzda meydana gelen artış birbirine eşitse aynı fiyatlar genel seviyesinde(aynı faiz haddinde) daha yüksek GSMH seviyesinde piyasa dengesi gerçekleşecektir. Tüketim, kamu, yatırım harcamaların ve ihracat imkânlarının artması ve vergi oranlarının optimum tabana kadar azalması; üretilen mamul ve hizmetlerin maliyetindeki azalma, dengeli ekonomik büyüme, teknolojik ilerleme, toprak mahsullerinin verimi için olması gereken hava koşulları, üretim faktörlerinin verimlilik ilerlemesi ve en iyi kamu politikalarıyla(vergi kaçakçılığının önlenmesi…gibi) destekleniyorsa IS eğrisi sağa kayar ve veri faiz haddinde yatırım tasarruf eşitliği daha yüksek GSMH seviyesinde gerçekleşir.

İyi çeşitlendirilmiş hisse senedi endeksini etkileyen makro ve politik faktörler şu şekilde özetlenebilir(Bu faktörler aynı zamanda şirket verimliliğini etkileyen makroekonomik ve politik risklerdir):

Aşağıda verilen makroekonomik ve politik risk faktörlerinde hisse senedi piyasası lehine olumlu gelişmeler, piyasaya yatırım yapan yatırımcıların yatırım ufkunun uzamasına etki edecek, T+1 yatırım ufku döneminde etkin setin yukarı kaymasına neden olacaktır:

1) FAİZ ORANI RİSKİ: Şirketlerin fon bulabilmesi için ihraç edecekleri sabit getirili menkul değerler ile kamu kesimi borçlanma senetlerinin belirli bir zaman aralığında getiri oranı düşüyor (sabit getirili menkul değerlerin getiri oranındaki ortalama azalış = ∆Rf) ve dalgalanma oranı azalıyorsa(Etkin set yukarı kayar, aynı risk seviyesinde beklenen getiri oranı artar)

2) SATIN ALMA GÜCÜ RİSKİ: Enflasyon oranı düşüyor ve dalgalanma oranı azalıyorsa (Etkin set yukarı kayar, aynı risk seviyesinde beklenen getiri oranı artar): Genel olarak endekse konu olan mal ve hizmetlerin toplam talep esnekliği yüksekse, kısa dönemde enflasyon oranında meydana gelen azalmalar ilgili mal ve hizmetlere olan talebi daha çok artıracağından ilgili şirketlerin kârını artıracak bu da hisse senetlerinin değerinin(ilgili şirketlerin kârının) artmasını kolaylaştıracaktır. Enflasyon oranı genel olarak endekse konu olan mal ve hizmetlerin genel niteliğine bağlı olarak endeksi etkiler. Ayrıca, enflasyon oranındaki değişim azalırsa, hisse senedi pazarındaki belirsizlik de azalacaktır.

3) POLİTİK RİSK ve ÜLKE RİSKİ NOTU: Genel olarak politik risk ve ülke riski notu; hükümetin istikrarı, sosyoekonomik durum, yatırım ortamı, iç ve dış karışıklık, yozlaşma, askeri otoritenin politikaya etkisi, dinsel gerilimler, kanun ve düzenlemeler, etnik gerilimler, demokratik sorumluluklar ve bürokrasi etkisi faktörlerinin etkisi altındadır. Ayrıntılar için: http://www.mevzuatdergisi.com/2006/06a/01.htm (Politik riskin azalması durumunda etkin set yukarı kayar, aynı risk seviyesinde beklenen getiri oranı artar)

4) DÖVİZ KURU RİSKİ: Benchmarka seçilen şirketlerin ağırlıklı olarak işlem yaptığı dövizlerden oluşturulmuş sepetin değerindeki kur değişimlerinin  etkin ve pasif setteki değişimi açıklama gücü dikkate alınır.

5) CARİ İŞLEMLER DENGESİ VE TOPLAM TİCARET HACMİNDEKİ ARTIŞ: Belirli bir dönemde cari işlemler dengesi sağlanmak şartıyla toplam ticaret hacmi artıyorsa ve bu artış endekse konu olan işletmelerin ürettikleri mal ve hizmetlerin genel olarak marjinal kârındaki artış  koşuluyla destekleniyorsa,  etkin set yukarı kayar, aynı risk seviyesinde beklenen getiri oranı artar.

6) DİĞER MAKRO EKONOMİK FAKTÖRLER:

a) Genel olarak şirketlerin üretimde kullandıkları girdilerin(ithal veya ulusal piyasadan tedarik edilen girdilerin ve üretim faktörü maliyetlerinin) maliyetindeki artış, ihraç edilen veya ulusal piyasaya sürülen mal veya hizmetlerin fiyatındaki artışın altındaysa (Etkin set yukarı kayar, aynı risk seviyesinde beklenen getiri oranı artar): Genel verim düzeyi ve bu düzeyi etkileyen teknoloji, otomasyon ve nitelikli işgücündeki gelişmeler dikkate alınmalıdır. Endekse konu olan şirketlerin etkin maliyet ve pazar çeşitlendirmesi ile yakından ilgilidir.

b) Yatırımcıların hisse senetlerine uzun vadeli yatırım yapmaları için mali ve idari önlemler alınıyor ve ilgili şirketlerin ürettikleri mal ve hizmetlerin standardı yükseliyor ve ilgili(uluslararası) tüketici zümrelerinin zevk ve tercihlerine göre tanıtımı yaygınlaştırılıyorsa(Etkin set yukarı kayar, aynı risk seviyesinde beklenen getiri oranı artar),

c) Dışa açık ekonomide ulusal para arzını(döviz ve milli para stokunu) para talebinin üzerinde artıracak(spekülatif para talebini kısıtlayacak) böylece faiz oranlarının düşmesini sağlayacak ve şirketlerin vergi ve maliyet yükünü optimum düzeye kadar azaltacak, vergi kaçakçılığını önleyecek ve toplam vergi hacmini artıracak mâli ve idari önlemler alınıyorsa (Etkin set yukarı kayar, aynı risk seviyesinde beklenen getiri oranı artar),

d) Dışa açık ekonomide ekonomik güven ortamını zedeleyecek sorunlar azalıyor ve gelir ve fiyat esnekliği(katma değeri) yüksek mal ve hizmet tüketecek ve gelir seviyesi artan uluslararası tüketici zümrelerine ulusalararası pazarlama veya ihracat imkânları artıyorsa (Etkin set yukarı kayar, aynı risk seviyesinde beklenen getiri oranı artar),

e) Genel olarak üretimde kullanılan maddi ve maddi olmayan duran varlıkların verimi yenileme ve yeni yatırımlarla veya doğrudan sermaye yatırımlarıyla yükseliyorsa (Etkin set yukarı kayar, aynı risk seviyesinde beklenen getiri oranı artar)

f)Dövizlerin vadeye göre getiri oranı düşüyor ve daha çok işlem amaçlı(spekülatif amaçlı değil) kullanılıyorsa(Etkin set yukarı kayar, aynı risk seviyesinde beklenen getiri oranı artar): i$/iTR, iEURO/iTR, i$/iEURO faiz paritelerindeki değişimin etkin ve pasif sette oluşturduğu etki dikkate alınır.

g) DİĞER EKONOMİK  RİSK FAKTÖRLERİ İÇİN BKNZ: http://www.mevzuatdergisi.com/2006/06a/01.htm

4. OPTİMİZASYONLA İLGİLİ DİĞER SORUNLAR

A) Risksiz Faiz Oranının Optimum Portföyün Ortalama Getiri Oranından Yüksek Olması Sorunu ve Negatif Eğimli Menkul Değer Pazar Doğrusu

Etkin olmayan sermaye piyasasında önemli bir sorun, bu gibi sermaye piyasasında uygulanan arz yönlü para politikaları, elde tutma döneminin kısa olması ve kronik hale gelen yüksek enflasyon nedeniyle, hisse senetlerinin ortalama getiri oranının risksiz faiz oranının altında seyretmesidir. Özellikle, sabit getirili menkul kıymetlerin vadeye göre getiri oranın sürekli yükselmesi, hisse senetlerinin getiri oranını olumsuz yönde etkilemektedir. Bu nedenle, Finansal Varlıkları Fiyatlama Modeli uygulaması geçersizdir. Çünkü, etkin set risksiz hazine bonosu faiz oranının altındadır ve hazine bonosu faiz oranı optimum portföyü yukardan aşağıya doğru kesmektedir. Bu durumda hisse senetleri piyasasına yatırım yapan yatırımcılar riskten kaçan değil, riske kayıtsız veya riski seven yatırımcı tipidir. Türkiye’de 1986 – 2003 yılları veri aralığı incelendiğinde bu sonuçlarla genellikle karşılaşmaktayız. 2003 – 2007 döneminde ise test sonuçları olumlu sonuç vermektedir. Burada faiz oranlarındaki düşüşün ve yatırım ufkunun uzamasının etkisi büyüktür, ancak yeterli değildir.

B) Uluslararası Faiz Oranlarındaki Dalgalanmaya Bağlı Olarak Artan Volatilite ve Aşırı Tepki(Panik) Satışları

Özellikle gelişmekte olan ülkeler dışa açık olmalarından dolayı uluslararası faiz oranlarındaki değişmelere karşı son derece duyarlıdır. Beklenen faiz oranı, enflasyon oranı ve döviz kuru değişkenliğindeki belirsizlik hisse senetleri piyasasını bu gibi ülkelerde olumsuz etkilemektedir. Belirsizliğe bağlı olarak hisse senetleri piyasasındaki artan volatilite, özellikle mali sektör içerisindeki hisse senetlerinin fiyatını görece daha çok düşürmektedir. Hatta bazı kağıtlarda beklenmeyen tepki(panik) satışları nedeniyle, hisse fiyatları beklenenden daha çok azalmaktadır. Bu gibi dönemlerin avantajı ise, özellikle uzun vadeli yatırımcılar için cazip alım fırsatları sunmasıdır. Volatilite artışlarına bağlı olarak, fiyatında beklenenden daha fazla azalma meydana gelen hisse senetlerinin beklenen getirisinin artırılması ve milli sermaye tarafından satın alınması daha rasyoneldir.

AYRINTI İÇİN SONUÇLAR BÖLÜMÜNE BAKINIZ:

http://fatihsargin.wordpress.com/2009/11/01/portfoy-yonetiminde-performans-olculmesi-imkbde-uygulamafama-french-uc-faktor-modeli-ve-finansal-varliklari-fiyatlama-modelinin-uygulamasi/

C) Ex-post Veri Sorunu, Kamu Verileri Sayesinde Elde Edilen Beklentilerden Sapmaların Analize Dahil Edilmesi Gerekliliği(Geleceğin Önemi)

Gelişmekte olan sermaye piyasalarında bir diğer sorun optimum portföy ile performans sonuçlarının önemli derecede farklılık göstermesidir. Çünkü, optimum portföy ex – post getiri oranlarını yansıtmakta ve ilgili tarih itibariyle(t anında) riske uyarlanmış en yüksek ortalama getiri oranını sağlayan portföyü vermektedir. Ancak, yatırım yapılacak optimum portföy hedeflenen portföy, yani t+1 anındaki beklenen riske uyarlanmış en yüksek beklenen getiri oranını sağlayacak portföy olmalıdır. Genellikle ex – post verilere dayanarak yapılan optimizasyon sonucunda, optimum portföy 1 – 3 pay senedinden oluşmakta ve gelecek için yeterince çeşitlendirme sağlanamamaktadır. Bu nedenle, performans sonuçları önemli derecede farklılık meydana gelmektedir. Bunu önlemek için;

i) Optimum portföy ex – ante (performans portföyü) olarak hedeflenmeli, geleceğe ilişkin beklentiler ve beklentilerden sapmalar pertföyün beklenen(ex-ante) getiri ve risk analizlerine dahil edilmelidir,

ii) Performans sonuçları ile ex-post optimum portföy arasındaki ilişkiler değerlendirilmeli ve bu, hedeflenen(ex-ante) optimum portföyün beklenen getiri oranı ve riskine yansıtılmalıdır,

iii) Mevcut sermaye piyasası koşullarına göre, ex – ante portföyün kaç pay senedinden oluşması gerektiği kısıtı belirlenmelidir: En az 15 pay senedi gibi

Gerçeği söylemek gerekirse, geleceği öngörmeksizin t anındaki optimum portföye yatırım yaparsanız uzun dönemde pazar portföyünün altında riske uyarlanmış getiri oranı elde etme olasılığınız her zaman yüksektir. Makro ekonomik ve politik risk değişkenlerine ilişkin geleceğe ait beklentileri, beklentilerden sapmaları analize dahil etmezseniz düşük performans elde etme olasılığınız yüksektir. Makro ekonomik faktörlerin t+1 dönemindeki beklenen değeri, bu faktörlerin ilgili hisse senedinin sistematik riskini açıklama gücü aynı zamanda pazar zamanlaması için büyük önem taşımaktadır. T+1 dönemindeki ortalama etkin ve pasif set getiri – risk bileşimlerinin tahmini, T+1 döneminde beklenen makro-ekonomik ve politik risk faktörlerinin etkisi altında olacaktır. Bu nedenle etkin ve pasif setin statik olarak değil, dinamik olarak tahmin edilmesi gerekmektedir.

http://www.vergiturk.com/

2010 yılı pratik bilgiler _ MALİYE

http://www.alomaliye.com/2010_pratik_bilgiler.htm

EKONOMİ, İŞLETME, FİNANS VE YATIRIM

BUSINESS & ECONOMICS / FINANCE & INVESTMENTS / GENERAL & INTRODUCTORY FINANCE & INVESTMENTS /

http://www.wiley.com/bw/subs.asp?ref=0022-1082

FİNANSAL ÇÖZÜMLER(EXCEL ÇALIŞMA SAYFALARI) İNGİLİZCE

http://www.exinfm.com/free_spreadsheets.html

FAİZ ORANI EĞRİSİ TAHMİNİ

http://www.riskactive.com/upload/file/FaizOraniEgrisiTahmn.pdf

VERGİ ve İŞ KANUNLARI VE MEVZUATLAR

TÜRK VERGİ KANUNLARI

http://www.vergiturk.com/

GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI

http://www.gib.gov.tr/index.php?id=63Ü

İŞ KANUNU

http://www.iskanunu.com/

SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU

http://www.gonento.tobb.org.tr/oda/sskkanunu.pdf

SPK MEVZUAT VE BORSALAR

SERMAYE PİYASASI KURULU

http://www.spk.gov.tr/index.aspx

TÜRKİYE SERMAYE PİYASASI ARACI KURULUŞLAR BİRLİĞİ

http://www.tspakb.org.tr/tr/desktopdefault.aspx?tabid=231

İMKB

http://www.imkb.gov.tr/Home.aspx

VOB

http://www.vob.org.tr/VOBPortalTur/DesktopDefault.aspx

İSTANBUL ALTIN BORSASI

http://www.iab.gov.tr/anasayfa.asp

TİCARET BORSALARI

Google arama motoruna: İL ADI + “TİCARET BORSASI”

MUHASEBE

2010 ÜCRET BODROSU HESAPLAMA TABLOSU

http://www.kadifeli.com/fedon/bordro.htm

MUHASEBE DERSLERİ

http://www.muhasebedersleri.com/

SGK

http://www.sgk.gov.tr/wps/portal/tr

TCMB

http://www.tcmb.gov.tr/

Business Intelligence: Data Mining and Optimization for Decision Making (Paperback)

~ Carlo Vercellis

http://www.amazon.com/Business-Intelligence-Mining-Optimization-Decision/dp/0470511397/ref=sr_1_1?ie=UTF8&s=books&qid=1264675828&sr=1-1

İşletme Yöneticileri İçin Excel İle Sayısal Karar Verme Teknikleri: Erkut DÜZAKIN

http://www.kitapyurdu.com/kitap/default.asp?id=100739

İçindekiler

Sayısal Karar Verme Teknikleri
Doğrusal Programlama
Oyun Teorisi
Ulaşım ve Atama Problemleri
Şebeke Problemleri
Tamsayılı Programlama
Hedef Programlama
Proje Yönetimi
Doğrusal Olmayan Programlama
Karar Analizi
Kuyruk Modelleri
Tahmin Yöntemleri
Stok Yönetimi
Markov Analizi
Benzetim (Simulasyon)

Ek 1: Kullanılan Excel Fonksiyonları
Ek 2: Kullanılan Excel Eklentileri ve Excel Veri Çözümleme

Yöneylem Araştırması: Aydın ULUCAN

http://www.pegem.net/kitabevi/4070-Yoneylem-Arastirmasi-kitabi.aspx

İÇİNDEKİLER:

• Doğrusal Programlama Uygulamaları
• Duyarlılık Analizi, Şebeke Modelleri
• Tamsayılı Doğrusal Programlama
• Doğrusal Olmayan Programlama
• Proje Yönetimi, Karar Analizi
• Zaman Serileri ile Öngörü
• Stok Yönetimi, Kuyruk Teorisi
• Simülasyonla Modelleme
• Normal Dağılım Tablosu
• Bazı Excel Fonksiyonlarının Türkçe Karşılıkları

2) VBA VE FİNANSAL MODELLEME KİTAPLARI

APPLIED COMPUTER  AND MODELING E – Book FINANCIAL BOOKS and ORDER ADRESS:

VBA 6 TEMEL KULLANIM KLAVUZU

Dr. Cahit AKIN

http://www.kitapyurdu.com/kitap/default.asp?id=77522

BULDING FINANCIAL MODELS John S. Tjia

http://www.amazon.com/dp/0071608893?tag=buildingfinan-20&camp=14573&creative=327641&linkCode=as1&creativeASIN=0071608893&adid=0D3M2KV4NBG1RWCP4N60&THE

Financial Econometrics: From Basics to Advanced Modeling Techniques (Frank J. Fabozzi Series)

 http://www.amazon.com/Financial-Econometrics-Advanced-Modeling-Techniques/dp/0471784508

MATHEMATICS OF FINANCIAL MODELING AND INVESTMENT MANAGEMENT (Frank J. Fabozzi Series) (Hardcover)

http://www.amazon.com/Mathematics-Financial-Modeling-Investment-Management/dp/0471465992

FOUNDATION OF CORPORATE FINANCE

Kent A. Hickman (Author),Hugh O. Hunter (Author), John W. Byrd (Author)

http://www.amazon.com/Foundations-Corporate-Finance-Kent-Hickman/dp/0324016395/ref=sr_1_1?ie=UTF8&s=books&qid=1264329524&sr=1-1-spell

FINANCIAL ANALYSIS AND MODELLING USING EXCEL AND VBA(WILEY FINANCE)

http://www.amazon.com/Financial-Analysis-Modeling-Using-Finance/dp/047027560X/ref=sr_1_3?ie=UTF8&s=books&qid=1264014396&sr=1-3

PRINCIPLES OF FINANCE WITH EXCEL: Includes CD

http://www.amazon.com/Principles-Finance-Excel-Simon-Benninga/dp/0195301501/ref=pd_bxgy_b_img_b

ADVANCED MODELLING IN FINANCE USING EXCEL AND VBA (Hardcover)

http://www.amazon.com/Advanced-modelling-finance-using-Excel/dp/0471499226/ref=sr_1_1?ie=UTF8&s=books&qid=1264014075&sr=1-1

MASTERING FINANCIAL MATHEMATICS IN MICROSOFT EXCEL: A PRACTICAL GUIDE FOR BUSINESS CALCULATIONS(Paperback)

http://www.amazon.com/Mastering-Financial-Mathematics-Microsoft-Excel/dp/0273688669/ref=sr_1_1?ie=UTF8&s=books&qid=1264017131&sr=1-1

FINANCIAL PLANNING USING EXCEL: FORECASTING, PLANNING AND BUDGETING TECHNIQUES(Kindle Edition)

http://www.amazon.com/Financial-Planning-using-Excel-ebook/dp/B001463Z0Q/ref=sr_1_1?ie=UTF8&s=books&qid=1264014123&sr=1-1

MODELING STRUCTURED FINANCE CASH FLOWS WITH MICROSOFT EXCEL: A Step-by-Step Guide.Book & CD-ROM (Paperback)

http://www.amazon.com/Modeling-Structured-Finance-Flows-Microsoft/dp/0470042907/ref=sr_1_1?ie=UTF8&s=books&qid=1264014261&sr=1-1

CREDIT RISK MODELING USING EXCEL AND VBA (The Wiley Finance Series)

http://www.amazon.com/Credit-Modeling-using-Excel-Finance/dp/0470031573/ref=pd_bxgy_b_img_c

Financial Risk Management: A Practitioner’s Guide to Managing Market and Credit Risk (with CD-ROM) (Hardcover)

~ Steve L. Allen (Author)

http://www.amazon.com/Financial-Risk-Management-Practitioners-Managing/dp/0471219770/ref=sr_1_11?ie=UTF8&s=books&qid=1264017703&sr=1-11